Majka 9.jpg

Прво регионално вмрежување на руралните жени од Североистокот: Гласни и здружени за промени

Жените од руралните средини во Североисточниот регион, кои досега ретко добиваа простор и поддршка за активно учество во јавниот живот, за првпат се сретнаа на Регионална средба за вмрежување во Крива Паланка, организирана со цел да се поттикне женското учество во локалното одлучување и граѓанскиот активизам. Ова е првата од вкупно три планирани регионални средби во рамките на проектот „Активни жени“.

Настанот ги собра жените од населбите Карпош и Пуковско од Куманово, Конопница, Мождивњак и Дурачка Река/Станци од Крива Паланка и Кетеново, Шлегово и Туралево  од Кратово,  кои споделија лични искуства, предизвици и иницијативи насочени кон подобрување на условите во нивните заедници.

Мотивирани за акција и иницијатива

„Прв пат доаѓам на ваков организиран настан и се чувствувам мотивирано да делувам во мојата заедница. Вмрежувањето овозможува гласот на руралните жени да се слушне посилно при креирање на локалните политики, додека заедничкото делување придонесува за поефикасно решавање на клучните предизвици со кои сите се соочуваме, истакна Емилија Јакимовска од населбата Карпош, Куманово.

Нагласувајќи ја важноста на женско поврзување и охрабрување, слична порака испрати и Светлана Кирова  од Шлегово, која очекува конкретни промени во нејзината заедница.

„Иако жените се соочуваат со бројни бариери, промената е веќе започната. На наша иницијатива ја обновивме месната заедница, што претставува огромен чекор напред за целото село. Овој потег не е само израз на наша желба, туку јасна и реална потреба. Тоа покажува дека кога жените се здружуваат и преземаат иницијатива, можат да придонесат за вистински промени во заедницата“, рече Кирова.

Предизвици и бариери

И покрај растечката волја за промени, руралните жени се осврнаа и на главните причини за слабиот женски активизам. Се  уште се соочуваат со длабоко вкоренети општествени бариери кои ја отежнуваат нивната активна улога во заедницата.

„Патријархалните норми и политичките поделби сè уште ја кочат женската иницијатива. Во многу рурални средини жените се уште се гледаат само како поддржувачи, а не како носители на одлуки. Честопати се игнорира нивниот глас. Време е да се надминат стереотипите и да се отвори простор за еднакво учество, засновано на капацитет, а не на пол или политичка припадност“, вели младата Мирела Стојчевска од Конопница, Крива Паланка.

Негативно искуство за отпорот кон жените и поинаквата перспектива кон нивниот активизам сподели и Јасминка Јакимовска, единствена жена од Крива Паланка која била претседателка на Месната заедница во село Станци.

„Иако поднесував барања и настојував да отворам дијалог, вратите на општината ми останаа затворени. Сепак, тоа не ме обесхрабри. Зашто секоја жена што ќе се охрабри да проговори, да се спротивстави на молкот или да поведе иницијатива, претставува чекор напред,  не само за себе, туку за целата заедница. Нашиот глас заслужува да биде слушнат, а нашата посветеност – препознаена и поддржана“, истакна Јакимовска.

Учесничките на средбата заклучија дека  клучни пречки за поголема активност на жените во руралните средини е недостигот на информации и мотивација, што често ја задушува иницијативата уште на самиот почеток.

„Голем дел од жените не се доволно информирани за своите права и за начините како можат да се вклучат во иницијативи или да бараат промени. Кај многу од нив е присутен и недостаток на амбиција, што дополнително ја намалува нивната активност. Од друга страна, општината често само нè препраќа од една служба до друга, без реална поддршка“ , смета Тамата Костадиновска од Туралево, кратовско.

Жените – двигатели на промени

Тие беа едногласни  дека женската мобилизација е процес,кој е можеби тежок, но возможен. Иако се уште се на почеток, овие рурални жени носат голема волја за промена и енергија која може да ја трансформира заедницата.

„Ги дефиниравме проблемите едногласно, стапивме во контакт со општината и имаме план за работа. Поттикнати сме од желбата за подобри услови во нашата средина. Веруваме дека со заедничка посветеност и континуирана соработка можеме да создадеме вистински промени“, потенцираше Весна Ристевска од Куманово.

Учесничките изразија задоволство од досегашните активности на проектот „Активни жени“, кои им помагаат да се слушне женскиот глас, но и да бидат информирани и инклузивно да настапуваат пред надлежните институции.

„Сега знам како законски да донесам промена. Научивме сè да документираме, и најважно, конечно се слуша нашиот глас. Ние сме жени ентузијасти и нема партија што ќе нè обои, ниту институција што ќе не раздвои“, потенцираше кумановката Емилија Јакимовска.

Институционална поддршка

На средбата присуствуваше и координаторката на Комисјата за еднакви можности од Општина Крива Паланка Гордана Ристовска, која посочи дека мобилизацијата можеби оди тешко, но дека токму ваквите настани се вистинската можност за охрабрување и активирање на жените.

„Знам дека физичката оддалеченост и недостатокот на транспорт се едни од  клучните причини за слабото женско учество. Но ги охрабрувам жените да учествуваат во буџетски форуми и да даваат предлози, зашто општината реализира добар дел од граѓанските приоритети. Оваа средба со толку многу жени покажува колку се силни и активно ќе се залагам за јакнење на нивното учество во процесите на одлучување“, рече Ристовска.

На крајот беа детектирани заедничките проблеми на вклучените заедници што директно влијаат врз квалитетот на животот. Жените укажаа на хронични проблеми со водоснабдување, недовршена канализација, слаба осветленост, лоша патна поврзаност, како и недостиг од здравствени установи, детски и рекреативни простори.

Регионалната средба беше доказ дека кога жените се поврзуваат, се охрабруваат и поддржуваат една со друга, се раѓа вистинска промена. Преку размена на искуства, научени лекции и лични приказни, тие градеа солидарност и даваа нови идеи. Ова е само почеток на една посилна, поврзана и гласна женска мрежа.

Проектот „Активни жени“,го спроведува Хуманитарно Здружение „Мајка“ од Куманово, во партнерство со Регионален центар за одржлив развој од Кратово, РЦС „Спектар“ од Крива Паланка и Фондација за развој на мали и средни претпријатија од Куманово. Проектот е поддржан од Владата на Швајцарија преку програмата Цивика мобилитас, што ја спроведува МЦМС.


Оваа вест изворно е објавена на веб-страната на Македонски центар за меѓународна соработка

Продолжи со читање

  • Мајчиното ментално здравје не смее да остане табу тема

    На 1 јуни 2026 година, во Скопје, се одржа конференцијата „Мајчиното ментално здравје како приоритет: од препознавање кон достапна поддршка за секоја мајка“, организирана од Здружение ЕСЕ и Реактор – Истражување во акција, со поддршка од Амбасадата на Франција во Северна Македонија. Конференцијата отвори важна јавна и институционална дискусија за…

  • Преработка на органскиот отпад од домаќинствата со помош на дождовните црви – природно решение со еколошки и економски придобивки

    Во време кога сѐ повеќе се зборува за одржливо управување со отпадот, едно од наједноставните и најефикасни решенија доаѓа токму од природата. Станува збор за преработка на органскиот отпад од домаќинствата со помош на дождовни црви, постапка позната како верми-компостирање. Овој природен процес овозможува кујнскиот и друг биоразградлив отпад да не заврши на депонија, туку да се претвори во висококвалитетно органско ѓубриво.

    Органскиот отпад од домаќинствата, како што се лушпи од овошје и зеленчук, талог од кафе, чај, лушпи од јајца, хартиени салфетки и помали количества растителни остатоци, најчесто се меша со останатиот комунален отпад и завршува на депонии. Таму, наместо контролирано да се разгради, тој создава непријатни миризби, привлекува штетници и, што е уште поважно, придонесува кон емисија на метан – еден од најопасните стакленички гасови. Верми-компостирањето нуди практична алтернатива, односно природен, тивок и релативно едноставен систем преку кој органскиот отпад се претвора во корисен производ.
    Методата се базира на користење на специјални видови црви, најчесто таканаречени компостни или калифорниски црви, кои се хранат со органски отпад и го преработуваат во стабилен, темен и хранлив материјал – верми-компост. Овој материјал е богат со корисни микроорганизми и хранливи материи и може да се користи за подобрување на квалитетот на почвата во градини, дворови, урбани зелени површини, училишни дворови, жардиниери и земјоделски површини.

    Оваа метода е особено применлива таму каде што има континуирано создавање органски отпад и има можност за негово одделно собирање. Најчесто, верми-компостирањето се применува во индивидуални домаќинства со двор, но исто така може успешно да се користи и во училишта, градинки, урбани заедници, еко-пазари, ресторани, мали хотели, па дури и во колективни станбени комплекси доколку постои организиран систем и соодветен простор. Во урбани услови, оваа метода е особено корисна затоа што не бара големи површини – доволен е соодветен сад, контролирана влажност и редовно додавање селектиран органски материјал.
    Еколошките придобивки од оваа метода се повеќекратни. Прво, се намалува количината отпад што завршува на депонии. Второ, се намалуваат емисиите на стакленички гасови. Трето, се создава природен производ кој ја подобрува почвата, ја зголемува нејзината плодност и ја намалува потребата од употреба на хемиски ѓубрива. Дополнително, верми-компостирањето претставува и образовна алатка, особено кога се користи во училишта и заедници, затоа што на практичен начин ја доближува циркуларната економија до граѓаните и учениците.
    Економските придобивки исто така не се занемарливи. Со селекција и локална преработка на органскиот отпад се намалуваат трошоците за негово собирање, транспорт и депонирање. Во исто време, се добива производ што може да се користи или дистрибуира во локалната заедница. Во услови на зголемени цени на ѓубрива и нагласен интерес за органско производство, верми-компостот претставува корисна и економски оправдана алтернатива. Во таа смисла, за микро и мали локални иницијативи и социјални претпријатија, ова може да биде и основа за развој на нови зелени услуги и производи.

    За подобро да се согледа потенцијалот, може да се направи едноставен пресметковен модел. Да претпоставиме дека едно домаќинство создава околу 3 килограми погоден органски отпад неделно. Тоа значи приближно 12 килограми месечно. Ако 100 домаќинства во една населба одвојуваат ваков отпад, тогаш на месечно ниво се собираат околу 1.200 килограми органски материјал. Ако се земе предвид дека по процесот на разградување и губење на влагата, од овој материјал може да се добијат приближно 35 до 45 проценти стабилизиран компост, тогаш тие 100 домаќинства би можеле да произведат меѓу 420 и 540 килограми верми-компост месечно. На годишно ниво тоа е помеѓу 5 и 6,5 тони корисен производ, добиен од отпад кој инаку би завршил на депонија.
    Секако, за системот да функционира правилно, важно е да се знае што смее, а што не смее да се додава во компостерот. Најпогодни се растителни остатоци, лушпи од овојше и зеленчук, сецкана зелена отпадна маса, талог од кафе, чај, ситно исечкан картон и сличен биоразградлив материјал. Не се препорачува додавање месо, млечни производи, поголеми количества зготвена храна, масла или агресивни органски материи, затоа што тие можат да предизвикаат миризби и да го нарушат балансот на системот.
    Во крајна линија, преработката на органскиот отпад со помош на дождовни црви не е само техничка метода. Таа претставува модел на размислување во кој отпадот се гледа како ресурс, а природата како партнер во решавањето на локалните еколошки проблеми. Ова е едно од оние решенија што се истовремено едноставни, практични и применливи, а притоа носат јасни придобивки за домаќинствата, општините и животната средина.
     
    Оваа статија  е подготвена во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“ поддржан од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.
    Содржината на оваа статија е единствена одговорност на Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија  и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на владата на Швајцарија, Цивика мобилитас, или организациите што ја спроведуваат.

  • Метаморфозис учествуваше на Генералното собрание на ЕДРи во Варшава

    Данче Даниловска-Бајдевска, програмска директорка во Фондација Метаморфозис, учествуваше на годишното Генерално собрание на Европската мрежа за дигитални права (ЕДРи), кое се одржа во Варшава, Полска, од 29 до 31 мај 2026 година. Собранието ги обедини организациите за дигитални права од цела Европа со цел да разговараат за актуелните предизвици што ја обликуваат иднината на дигиталните […]

  • Без отстапувања: Што му е потребно на граѓанското општество за да остане отпорно во услови на демократско уназадување

    Низ Источна Европа и Централна Азија, граѓанските организации работат во сè потешки услови. Сè потесниот граѓански простор, финансиската нестабилност, дезинформациите, ризиците по дигиталната безбедност и брзо променливиот технолошки пејзаж вршат притисок врз организациите, активистите и неформалните иницијативи. Краткиот извештај од мапирањето и анализата на потребите, Без отстапувања: Што му е потребно на граѓанското општество за […]

Регистрирај се и добивај новости, информации и можности од Цивика мобилитас. Испраќаме не повеќе од 1 до 2 пораки месечно.

Регистрирај се за информатор