Вештачката интелигенција и новата претплатничка економија

Вештачката интелигенција несомнено претставува извонреден напредок и иновација во дигиталната ера. Таа нуди многубројни предности и олеснувања во тоа како се наоѓаат, се обработуваат и се користат информациите денес. Но, покрај својата трансформациска улога во многу области, таа сè повеќе се покажува како клучен фактор во развојот на нов бизнис-модел што ја менува економијата и политиката, но и влијае повратно какви информации се креираат и доминираат во комуникацијата.

Вештачката интелигенција (ВИ) не е неутрална алатка што ни го олеснува животот и работењето, туку ги видоизменува секојдневните наши активности во услуги и сервиси што е неопходно да се плаќаат континуирано. Преку тоа вештачката интелигенција станува клучна алатка што помага во комерцијализацијата на многу активности што досега не беа тоа.

На пример, треба да напишете некаков текст? Решението е едноставно, претплатете се на сервис за пишување со помош на вештачка интелигенција. Внесете неколку т.н. промптови, основни идеи, некакви насоки и таа ќе ви произведе текст. Кога текстот изгледа премногу вештачки, друга услуга и сервис за претплата има решение за вас, ветувајќи дека ќе го направи да биде „почовечки“. Ако се појават детектори за ВИ, се појавуваат нови алатки за да ги заобиколат нив. Креирањето музика, фотографии или видеа ја следат истата логика. Сега сè може да се поврзе со вештачка интелигенција и сè може да се монетизира преку плаќање со претплата.

Вештачката интелигенција постапно ја проширува и ја зголемува потребата од платени сервиси креирајќи една нова „претплатничка економија“ каде што и за најосновните  активности постои платен сервис. Со тоа корисниците повеќе не купуваат алатки што ги поседуваат, туку изнајмуваат пристап до нив. Вештачката интелигенција не нуди само помош, туку всушност ги води корисниците во системи каде што се зависни, каде што секој чекор бара друга услуга. На овој начин, вештачката интелигенција ги претвора креативноста, образованието и продуктивноста во бизнис-модели што се во експанзија.

Комерцијализацијата на ВИ во иднина е неизбежна поради големите ресурси што таа ги влече и ги користи, но проблемот овде настанува кога другите позитивни придобивки од нејзиниот развој, пред сѐ јавниот интерес, едукацијата, науката и креативноста, стануваат суштински подредени на логиката на брз профит.

Крај на сопственоста?

Во минатото, луѓето купуваа производи и едноставно ги поседуваа. Софтверот го користевме на дискови, музиката се купуваше во форма на албуми, а книгите во физичка форма. Денес, сопственоста врз медиумите на знаењето и информирањето забрзано исчезнува. Наместо неа, луѓето денес плаќаат за пристап. Софтверот работи само додека се активни претплатите, музиката постои на платформите за стриминг, па дури и основните алатки исчезнуваат кога ќе престане плаќањето. Можеме, на пример, да се потсетиме на обидот на произведувачот на автомобили „БМВ“ во 2023 година да промовира услуга со претплата за топли седишта. Секако, ова не успеа да прерасне во редовна услуга. Корисниците едноставно одбија да плаќаат за ова.

Вештачката интелигенција совршено се вклопува во ваквиот нов систем. Алатките за вештачка интелигенција ретко се целосни или финални производи. Тие нудат ограничени услуги за да ја развијат својата корисничка база и да го прошират таквиот начин на користење за да потоа се развијат во сервиси што бараат постојано плаќање. Пристапот зависи од нивото на претплата, ограничувањата за користење или платените надградби. Корисникот никогаш целосно не ја поседува алатката и никогаш не завршува со плаќањето за неа.

Овој економски модел зависи од долгорочна употреба, а целта не е трајно решавање на проблемите, туку корисниците да останат ангажирани и зависни од користењето на услугата. Вештачката интелигенција станува економски вредна не затоа што завршува работа, туку затоа што создава потреба за постојана помош. Ваквиот правец на развој на ВИ има долгорочни негативни последици.

Пишувањето како платена рутина

Образованието дава јасен пример за тоа како вештачката интелигенција ја поддржува новата претплатничка економија. Пишувањето научен текст порано се разбираше како сложен процес на усвојување знаење што вклучува читање, размислување, пишување и ревидирање. Денес ова често се менува во академска задача што мора да се заврши брзо и ефикасно.

Платформите со вештачка интелигенција нудат помош со структурата на пишување, академскиот тон, парафразирањето и референците. На почетокот ова изгледаше многу корисно. Сепак, процесот ретко завршува со една алатка. Откако ќе се појави текст генериран од вештачка интелигенција, се појавуваат нови грижи. Истражувачите се грижат за злоупотреби на ВИ, неетичко користење, објавување плагијати и неоригиналност. Како резултат на сето ова, тие бараат помош од платени сервиси, кои ветуваат дека ќе ја преработат, ќе ја прочистат или ќе ја подобрат нивната работа и труд.

Пишувачот денес е заробен во маѓепсан круг. Една претплата создава нов проблем што бара друга претплата. Учењето полека се префрла на учење како да се користат платформите, но не и како да се стекнува или да се унапредува знаењето. Фокусот се оддалечува од разбирањето на идеите и се префрла на избегнување проблеми во генерирање текстови. Образованието сѐ помалку се грижи за знаењето, а сѐ повеќе се сосредоточува на вештини за користење на достапната технологија испразнета од содржина и знаење.

Креативност претворена во услуга

Истиот модел се појавува и во креативните области. Музиката, уметноста, дизајнот и пишувањето сè повеќе се обликуваат од платформите со вештачка интелигенција. Креативноста повеќе не се претставува како вештина развиена со текот на времето, туку како нешто што може веднаш да се креира со помош на софтвер.

Корисниците се охрабруваат да генерираат музика, фотографии или видеа со неколку кликови. Сепак, пристапот е ограничен. Повисокиот квалитет, комерцијалните права или приспособувањето обично носат сериозни трошоци за плаќање. Креативноста станува процес на избирање опции во рамките на платени системи, наместо изразување лична визија, имагинација и креација.

Ова секако не ја елиминира креативноста, но го менува нејзиното значење. Корисникот станува уредувач на излезни резултати наместо креатор на содржината. Уметничкото дело станува побрзо, но исто така и постандардизирано, сѐ поуниформно. Платформите со вештачка интелигенција имаат корист од ова бидејќи креативноста станува репетитивна и може полесно да се монетизира.

Каде нѐ води претплатничката ВИ?

Вештачката интелигенција често се восприема како моќна. Таа ветува дека ќе заштеди време, ќе го намали напорот и ќе ги направи вештините достапни за сите. Иако ова е делумно точно, тоа крие еден подлабок проблем. Колку повеќе корисниците се потпираат на вештачката интелигенција, толку помалку самодоверба чувствуваат без неа и ја губат способноста за ефикасно творење.

Наместо да учат како подобро да пишуваат, луѓето учат како подобро да пишуваат промптови. Наместо да развиваат креативни вештини, тие учат како да се најдат и да се активираат опции на сервисите што ги плаќаат. Знаењето станува „аутсорсирано“. Корисниците се чувствуваат продуктивни, но и зависни. Вештачката интелигенција го „аутсорсира“ знаењето и креативноста на технологијата и ја трансформира во самообновувачки бизнис-модел.

Ова создава илузија на слобода. Вештачката интелигенција се чини дека ги отстранува бариерите, но истовремено создава и нови. Пристапот го заменува совладувањето. Плаќањето го заменува учењето. Со текот на времето, корисниците може да произведат повеќе, но да разберат помалку.

Надвор од економијата, вештачката интелигенција ги менува и културните вредности. Брзината станува поважна од длабочината. Ефикасноста и бројките владеат, а не знаењето и мотивацијата. Резултатот е поважен од учењето. Ефикасноста ја заменува рефлексијата. Луѓето почнуваат да го гледаат размислувањето, пишувањето и создавањето како задачи што треба да се оптимизираат, а не како искуства што треба да се живеат. Сè станува мерливо, автоматизирано и монетизирано. Вештачката интелигенција го поддржува овој начин на размислување со тоа што го претвора човечкиот напор во податоци и претплати.

Вештачката интелигенција не е само технолошки развој. Таа е економска стратегија. Со влегување во образованието, креативноста и секојдневната работа, вештачката интелигенција ја проширува економијата на претплата во области што некогаш беа лични и значајни. Прашањето „Како да се создаде бизнис од што било?“ го наоѓа својот одговор во способноста на вештачката интелигенција да ги претвори секојдневните човечки активности во платени услуги. Пишувањето, учењето и создавањето сега се обновуваат месечно.

Автор: Сеад Џигал

Фотографии: freepik.com

Подготовката на текстот е поддржана преку регионалната програма „Нашите медиуми: Акција на граѓанското општество за поттикнување на медиумска писменост и активизам, спротивставување на поларизацијата и промовирање на дијалог“, ко-финансирана од Европската Унија, и преку проектот „Fostering Improved Media S