[Aggregator] Downloaded image for imported item #47643

НОВИОТ ЗАКОН ЗА ВИСОКОТО ОБРАЗОВАНИЕ: МЕЃУ ВЕТУВАЊАТА ЗА КВАЛИТЕТ И СТРАВОТ ОД ПОЛИТИЧКА КОНТРОЛА

ОдBirc

„Реформа“ – оваа дефиниција, која на хартија звучи како ветување за подобрување, но во реалноста често се претвора во најсилен тест на сериозноста на државата кон некоја проблематика, иницијатива, закон или цел систем. Токму тука започнува и дебатата за предлог-законот за високото образование, кој во моментов е проследен со голема врева.

Пишува: Енис ШАЌИРИ

Владата ја усвои конечната верзија на Законот за високото образование, а се очекува тој да помине на разгледување во Собранието. Во официјалните изјави, претставниците на Владата, како и министерката за образование и наука, Весна Јаневска, оценуваат дека новиот закон има за цел „подобрување на квалитетот, транспарентноста, финансирање според перформанси и зголемување на можностите за студентите и професорите“. Од друга страна, дел од академската заедница, студентските организации и невладиниот сектор аргументираат за „нарушување на универзитетската автономија, недоволни критериуми за научен напредок, дискриминација на албанските универзитети и политичко мешање во образовниот систем“. Меѓутоа, за да се разбере каде навистина лежи проблемот, треба по ред да ги разгледаме најспорните точки на овој предлог-закон.

Универзитетска автономија и проблемот на транспарентноста

Првата точка се однесува на универзитетската автономија и на транспарентноста на процесот. Закон што проповеда отчетност, а не ги открива јасно своите автори, се става во тешка положба уште на самиот почеток. Ова најдобро го потврдува и изјавата на министерката, дека не може да ги открие изработувачите на нацртот „ако не се гарантира дека нема да бидат тужени“. Оваа изјава треба да се чита не како објаснување, туку како симптом на затворен начин на одлучување. И токму тука започнува сомнежот: како можеш да бараш доверба за една реформа, кога процесот на нејзиното изготвување останува нејасен? Закон што зборува за транспарентност и отчетност, а ги остава во магла своите автори, барем јавно, веднаш го губи најважниот дел, оној на доверливоста.

Академските критериуми и стандардите што растат само на хартија

Втората точка се однесува на критериумите за академски напредок и на идејата за „квалитет“ што законот тврди дека ја поставува.

Во принцип, сите се согласуваме дека зголемувањето на научните стандарди е неопходно и никој не ја оспорува потребата универзитетите да произведуваат повеќе истражувања, публикации и академска конкуренција. Но проблемот што се отвора овде, според дел од претставниците на академската заедница, е многу попрактичен. Тие нагласуваат дека стандардите се зголемуваат на хартија, додека условите за нивно исполнување остануваат речиси исти. Научното истражување не се создава со законски член, туку бара функционални лаборатории, пристап до меѓународни бази на податоци, средства за проекти, време за истражување и систем што реално ја поддржува академската работа. Кога овие нешта недостасуваат, или барем не се функционални, секој нов критериум за публикации, научни индекси или професионален напредок ризикува да се гледа како дополнителен товар, а не како поттик за квалитет. Затоа и барањата на нацртот за публикации во WoS пред одбраната на магистратурата, како и зголемените стандарди за докторатот, беа видени како премногу строги и оддалечени од реалноста. Фактот што некои од нив подоцна беа ублажени или повлечени покажува дека јавниот притисок не бил неоснован, напротив, тој ја извади на виделина фактичката состојба дека првичниот нацрт имал сериозни проблеми во однос на применливоста.

Оттука, кога станува збор за фондовите за истражување и наука, мора да признаеме и да нагласиме дека закон што зборува за квалитет, конкуренција и перформанси не може сериозно да се сфати ако не разјасни и едно многу едноставно прашање. Како се распределуваат фондовите и врз основа на кои критериуми? Ако го земеме и го анализираме периодот од 2021–2023 година, но и порано, сликата станува уште појасна и многу потешка за игнорирање. Во тие години, двата јавни универзитета на албански јазик: Универзитетот во Тетово и Универзитетот „Мајка Тереза“, не добиле ниту еден фонд за наука. Нула. Слично и во 2025 година, кога се разбра дека од 40 финансирани истражувачки проекти, 29 му биле доделени на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“, а само три на албанските универзитети. И токму тука се раѓа најголемата контрадикција. Државата бара повисоки научни резултати, но не создава еднакви услови тие да се произведат! Значи, новиот финансиски модел, според предлог-законот, во суштина поврзува дел од буџетот со перформансите, претворајќи го финансирањето во механизам што, според критичарите, ги фаворизира поголемите и поутврдените универзитети. Проблемот не е само во логиката на перформансите, туку и во фактот дека таа не започнува од еднакви услови. Систем што му дава повеќе на оној што веќе има повеќе, а помалку на оној што историски е подфинансиран, не ја коригира нееднаквоста, туку ја институционализира. А потоа тоа го нарекува „реформа“.

Што добива студентот?

Студентите, според некои студентски организации, се споменуваат како главни корисници на реформата, но ретко се третираат како нејзин реален субјект. Што добива еден студент од систем што ги зголемува критериумите, а не гарантира подобри услови за студирање, функционални лаборатории, поквалитетни програми и повеќе можности за мобилност? Без овие елементи, реформата ризикува да стане нов товар врз студентот, а не поддршка за него. Исто така, и новата структура на советот на јавните универзитети предизвика дебати. Критичарите бараат таму да бидат вклучени повеќе студенти, бидејќи во студентското универзитетско тело е предвиден само еден претставник од 11 членови, што според студентите претставува само 9 отсто влијание во носењето одлуки. Тие аргументираат дека таков орган не може да функционира како тесен простор на контрола, туку треба да го одразува поширокиот јавен интерес. Ако неговиот состав не е избалансиран, тогаш законот ризикува да стане инструмент на институционално влијание, а не независен механизам за надзор.

Недостижната врска со пазарот на труд

Друг димензија што недостасува во дебатата е врската меѓу високото образование и пазарот на труд. Добар закон не се мери само по тоа колку публикации бара, туку и по тоа колку го приближува универзитетот до реалните потреби на општеството и економијата. Ако програмите произведуваат дипломи, но не и барани вештини, високото образование останува одвоено од реалноста.

Реформа или селекција?

На крајот, прашањето не е дали треба реформа. Секако дека треба. Прашањето е каква реформа се гради. Дали се создава пофер, поотворен и пофункционален систем, или само поостра верзија на истиот стар централизам? Држава што бара повисоки резултати, а не создава еднакви услови за нивно постигнување, не произведува реформа. Произведува селекција. И токму таму се раздвојува вистинската реформа од институционалната пропаганда.

Текстот е работен во рамки на проектот „Застапување за инклузивен развој“, финансиски поддржан од Владата на Швајцарија преку програмата Цивика мобилитас. 

Содржината на овој текст е единствена одговорност на Форум за разумни политики, ИОХН и БИРС и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија, Цивика мобилитас, или организациите што ја спроведуваат.

 

Оваа вест изворно е објавена на веб-страната на Балкански институт за регионална соработка (БИРЦ)

Продолжи со читање

  • Погледнете го нашето ново промотивно видео и откријте како органскиот отпад може да стане вредна суровина!

    Преку силен фокус на циркуларната економија и еколошката едукација, сакаме да ги поттикнеме граѓаните на итна акција за правилно сортирање на отпадот — клуч чекор кон здрава животна средина и ублажување на климатските промени. Главни ѕвезди во видеото се наставниците и учениците од основните училишта каде што ги одржавме нашите едукативни работилници. Тие јасно порачуваат: со менување на секојдневните навики и активен граѓански ангажман, секој од нас има моќ да донесе позитивни промени во општеството!
    Ова видео е дел од промотивнтаа дигитална кампања со едукативно-информативни содржини за придобивките и начините за искористувањето на потенцијалот на органскиот отпад.
    Оваа видео е подготвено во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Resource Environmental Center – REC North Macedonia Центарот за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Eco – Logic и Center for Environmental Democracy – Florozon Флорозон – Центар за еколошка демократија, со поддршка од Владата на Швајцарија и Embassy of Switzerland in North Macedonia преку програмата Цивика мобилитас #CivicaMobilitas.
     
    Содржината на оваа видео е единствена одговорност на партнерите во проектот и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија #CHinMK, Цивика мобилитас #CivicaMobilitas, или организациите што ја спроведуваат.

  • Европски младински камп во Михелштат: Заедно растеме и создаваме лидери

    Програми Европски младински камп во Михелштат: Заедно растеме и создаваме лидери Кампот Михелштат во Германија беше домаќин на Европскиот младински камп, кој собра 135 учесници од 15 земји. По долго патување, а за некои и пристигнување во Михелштат низ серија на предизвикувачки услови, младите и нивните лидери се обединија околу заедничката тема: “Growing together – rooted in values – rising as leaders“, односно „Растеме заедно – вкоренети во вредностите – се издигнуваме како лидери“. Кампот понуди динамична програма исполнета со различни курсеви, интерактивни работилници и можности за размена на знаења и искуства. Курсевите беа задолжителниот дел и опфаќаа повеќе теми поврзани со менталното здравје, лидерството, активности на отворено поврзани со изградба на куќарки на дрва, обработка на темата “Do no harm” како методологија против било каков вид на насилство, односи со јавност, техники за раскажување приказни, театарски пристап во работата со млади и дигитално образование. Младите учесници и младинските работници активно придонесуваа со сопствените идеи, практики и перспективи, создавајќи простор во кој сите можеа да учат едни од други. Во фокусот беше заедничкото учење за иднината на младинската работа, како и развивањето лидерски способности засновани на вредности, соработка и меѓународно разбирање. Покрај едукативниот дел, програмата беше збогатена со многу креативни и забавни активности. Учесниците имаа можност да бидат дел од интернационален музички бенд, да создаваат уметност низ различни работилници за рачни изработки, цртање и сликање, работилници за дизајнирање восочни свеќи како и склопување и дизајнирање на куќарки за мали птици, да учествуваат во работилници за пеење (ten sing), да посетуваат сесии за релаксација и да учествуваат во спортски активности на терените на кампот во Михелштат. Дури и високите температури не ги спречија учесниците да учествуваат на сите овие настани, но и да уживаат во посетата на локалниот базен. За учесниците, покрај овие обврски, вклучена беше и прошетка до адреналински парк и возење на мал, планински ролеркостер, како и патување со брод по реката Мајна до блискиот град Милтенберг. Од Македонија имаше вкупно 7 претставници. Во изминатите четири години, овој камп прерасна во важно место за средба на европското ИМКА движење. Тој не претставува само меѓународен собир, туку простор каде што младите градат пријателства, споделуваат искуства и се инспирираат стекнатото знаење да го пренесат во своите земји и локални организации. Овој камп служи за сплотување на младинските работници низ камповите во Европа и е особено значаен за нашата земја од аспект на тоа што нуди споделување на искуства поврзани со камп културата која што ИМКА во Битола и во Македонија неуморно се труди да ја издигне на едно повисоко и препознатливо ниво за сите наши локални учесници, волонтери и поширока публика. * Пред да дојдам на кампот во Михелштат немав некои преголеми очекувања. Се надевав дека ќе запознаам нови луѓе, ќе стекнам пријатели и ќе разменам мислења со млади од различни земји. На крајот, сето тоа се исполни, па дури и ги надмина моите очекувања. Најинтересен и највпечатлив дел за мене беше курсот за лидерски вештини. Таму научив многу корисни работи за комуникацијата, тимската работа и начинот на кој еден лидер може позитивно да влијае на другите. Сигурно ќе ги применам овие знаења и во мојата заедница. За време на кампот стекнав поголема самодоверба во споделувањето на моите мислења и научив како подобро да ги разбирам и почитувам луѓето околу мене. Ова искуство ми помогна да пораснам како личност и да станам поотворен кон нови идеи и перспективи. Дефинитивно би го препорачал Михелштат кампот на секој млад човек кој сака да стекне нови искуства, да создаде меѓународни пријателства и да научи нешто корисно и вредно за својата иднина. Никола Гелов Кога првпат слушнав за кампот во Михелштат, сè ми дојде многу неочекувано. Бев пресреќна кога дознав дека и моите другарки добија можност да учествуваат, бидејќи знаев дека заедно ќе доживееме едно незаборавно искуство. Секој ден на кампот ми беше интересен на свој начин. Имав можност да научам многу нови работи и да запознаам луѓе од различни средини. Особено ми се допадна курсот по пеење. Таму научив дека не треба да се плашиме да пробаме нешто ново. Ако никогаш не се обидеме, нема да знаеме што можеме да постигнеме. Секој човек има свој талент и свој начин на изразување, а токму тоа нè прави посебни. Едно од највозбудливите искуства за мене беше активноста во Tree House. Искрено, пред да дојдам на кампот мислев дека тоа не е нешто што би го направила во мојот град. Но, овде решив да излезам од мојата зона на удобност и да пробам нешто ново. На крајот, многу се забавував и бев горда на себе што се осмелив да учествувам. Од курсот по пеење научив и една важна животна лекција: дека не треба да ги осудуваме другите. Секој може да направи нешто на свој начин и тоа не го прави помалку вреден. Наместо да критикуваме, треба да ги прифатиме и почитуваме разликите меѓу луѓето. Кампот ме научи да се дружам со сите, да бидам поотворена и да не донесувам брзи заклучоци за другите. Сфатив дека секој човек има своја приказна и дека сите заслужуваат почит, разбирање и поддршка. Најважната порака што ќе ја понесам со себе е дека треба да бидеме храбри и да не се плашиме од нови предизвици. Нема глупави прашања и нема неуспеси кога учиме нешто ново. Секое искуство е можност да пораснеме и да станеме подобра верзија од себе. Дефинитивно би им го препорачала Михелштат кампот на сите млади кои имаат можност да учествуваат. Пријателствата, чувството дека сте дел од едно големо семејство, новите искуства и сè што се учи таму се нешта што тешко можат да се доживеат на друго место. Тоа е искуство кое засекогаш останува во сеќавање. Јована Кирјаковска   Бидејќи и претходно имав учествувано на два меѓународни кампа надвор од Македонија, дојдов во Михелштат со високи очекувања и чувство на возбуда. Од моите претходни искуства знаев дека ме очекува нешто посебно, а кампот ги надмина сите мои очекувања. Она што најмногу ми се допадна беше разновидноста на курсевите и работилниците. Тие создадоа можност сите учесници да се запознаат подобро, да се дружат и да учат едни од други.

  • ENSURE истакнат како значајна иницијатива за идната подготвеност на првите одговорни служби

    ENSURE истакнат како значајна иницијатива за идната подготвеност на првите одговорни служби На 27 јуни 2026 година, Кирил Михајлов, командир на Доброволното противпожарно друштво Свети Николе, учествуваше на панел-дискусија во Скопје посветена на противпожарната заштита и подготвеноста за вонредни состојби. Во рамки на дискусијата беа разгледани дел од клучните предизвици со кои се соочуваат противпожарните…

  • Реални искуства од шумските пожари во функција на подобра подготвеност преку ENSURE

    Реални искуства од шумските пожари во функција на подобра подготвеност преку ENSURE Доброволното противпожарно друштво Свети Николе продолжува да придонесува кон целите на проектот ENSURE преку своето директно учество во сложени интервенции на шумски пожари во Северна Македонија. За време на големиот пожар во Општина Македонски Брод, тимот на ДПД Свети Николе беше ангажиран како…

  • Заедно учиме англиски – нова активност во нашата организација

    Започнуваме со изучување на англискиот јазик! Првиот час помина во пријатна атмосфера, со учење на нови зборови и изрази, разговор и многу позитивна енергија. Преку овие часови создаваме можности за учење, стекнување нови знаења и развивање нови вештини. The post Заедно учиме англиски – нова активност во нашата организација appeared…

  • Школа за водачи Голозинци 2026 во организација на СИМ

    Во периодот од 13.08 до 19.08.2026 година, во Извидничкиот центар “Голозинци“, се одржа првиот дел од Школата за Водачи ’26. На школата учествуваа членови од повеќе извиднички одреди: ИПО “Јадран’’ , ИПО “Крсте Јон’’ , Прв Скопски Извиднички Одред, ИО ,“Гоце Делчев“ , ИО “Методиј Митевски-Брицо“ ИО “Мирко Милевски“ ,…

Адресар на граѓански организации

Ресурси од граѓански организации

Магазин „Граѓаните за промена“

Вести од граѓански организации

Граѓански стории

Граѓански импулс

Civica Mobilitas Community

Регистрирај се и добивај новости, информации и можности од Цивика мобилитас. Испраќаме не повеќе од 1 до 2 пораки месечно.

Регистрирај се за информатор