Universitet shkup 1230x767

НЕДЕЛЕН ПРЕГЛЕД: ДЕБАТА ЗА ЗАКОНОТ ЗА ВИСОКО ОБРАЗОВАНИЕ – МЕЃУ ОБВИНУВАЊА ЗА ПОЛИТИЗАЦИЈА И ПОВИЦИ ЗА РЕФОРМИ

ОдBirc

Предлог-законот за високо образование отвори широка дебата за реформите во универзитетскиот систем. Додека Министерството за образование и наука го претставува законот како чекор кон модернизација и зголемување на квалитетот, значителен дел од академските актери го оценуваат како ризик за универзитетската автономија и развојот на новите научни кадри.

Во текот на актуелната дебата имаше бројни реакции, кои главно се фокусираа на нарушувањето на академската слобода, но и на други аспекти на законот што се гледаат како пречка за создавање простор за академски развој на младите кадри.

Во меѓувреме, Независниот академски синдикат директно побара повлекување на нацрт-законот. Според синдикатот, законот не е производ на вистинска реформа, туку инструмент за зголемување на институционалната контрола. „Предложените услови се несоодветни и недостижни за младите научници. Наместо квалитет, овој чекор ќе има фатален ефект, целосна загуба на младиот кадар на нашите универзитети“, се наведува во реакцијата на синдикатот.

Забелешките на синдикатот не се ограничени само на академските критериуми, туку се изразува длабока загриженост за, како што се наведува, директна политичка интервенција во универзитетите. „Извршната власт ќе има моќ да укинува или затвора универзитети без нивна согласност. Ова не е реформа, туку брутална политичка интервенција во универзитетската автономија“, истакнуваат од Независниот академски синдикат. Во овој контекст, автономијата се смета за една од клучните вредности што се доведуваат во прашање со предложениот закон.

Друга чувствителна точка се однесува на финансирањето и управувањето со ресурсите. Според синдикатот, интервенцијата на државните институции не се ограничува само на академските аспекти, туку се проширува и врз контролата на фондовите. „Државата се обидува да ги стави под контрола и донациите и средствата што универзитетите ги обезбедуваат преку меѓународни проекти“, се наведува во реакцијата, отворајќи дилеми за финансиската независност на високообразовните институции.

Сепак, Министерството за образование и наука ги отфрли овие обвинувања, нагласувајќи дека процесот на изработка на законот бил инклузивен и транспарентен. Според министерството, нацрт-текстот е резултат на широка јавна дебата и вклучува значителен дел од забелешките на академската заедница. „Новите закони се производ на широка јавна дебата и голем дел од забелешките се вградени во конечниот текст“, се наведува во официјалното соопштение.

Министерството исто така истакнува дека се направени конкретни подобрувања во критериумите за академско напредување. „Намален е бројот на трудови потребни за научни звања и базата Scopus е прифатена како релевантна за бодување во општествените науки“, нагласуваат од министерството.

Во оваа поларизирана дебата реагираше и Универзитетот „Мајка Тереза“, кој не го отфрла законот во целост, туку бара одредени подобрувања. Деканот на Правниот факултет, Александар Петковски, посочува дека клучните забелешки се однесуваат на критериумите за напредување и улогата на министерството. „Имаме неколку забелешки кои треба дополнително да се разработат, за конечниот текст да биде прифатлив за сите“, изјави тој.

Петковски изразува посебна загриженост за односот меѓу универзитетите и државните институции. „Министерството има многу инструменти за влијание врз универзитетите, додека универзитетите имаат многу малку кон министерството“, нагласува тој, посочувајќи ги процедурите за вработување и одобрување буџет како примери. Тој предупредува дека со новиот закон овие надлежности може дополнително да се прошират. „Министерката може да поништи акт на универзитет, па дури и да одлучи за негово укинување“, додава Петковски.

Во еден аналитички осврт, поранешниот просветен инспектор Ѓорѓи Илиевски смета дека законот создава длабоки нееднаквости во академската заедница. „Повеќе од 50 проценти од редовните професори воопшто не се засегнати од измените, додека најголемиот товар паѓа врз асистентите и младите кадри“, оценува тој.

Според него, преодните одредби создаваат систем со двојни стандарди. „Околу 20–30 проценти од кадарот добива олеснувања, додека на крај останува мала група, асистентит, кои се соочуваат со значително потешки услови за напредување“, додава Илиевски. Овој тренд, според него, може да доведе до демотивација и одлив на млади кадри.

Дополнителна критика се однесува на усогласеноста со европските стандарди. „Барањата како просек на студии или задолжително асистентско искуство не се стандард во земјите на Европската унија“, истакнува тој.

Во една авторска анализа за порталот Civilmedia, Александар Иванов го поставува дебатата во поширок системски контекст. Според него, високото образование се наоѓа „во критична точка, растргнато меѓу амбициозно најавените реформи и длабоките системски проблеми што го еродираат неговиот квалитет и легитимитет“.

Иванов го проблематизира фокусот на реформата врз меѓународните публикации и „импакт факторот“, нарекувајќи го тоа „мит“. „Квалитетот на научната работа бирократски се изедначува само со видливоста во престижни бази како Web of Science и Scopus“, наведува тој. Според него, овој модел создава финансиски товар за истражувачите и продуцира форма на „дигитален колонијализам“, каде академските кариери зависат од приватни глобални платформи.

Тој предупредува дека ваквиот пристап ги маргинализира локално релевантните теми. „Се маргинализираат научни теми од локално значење, додека барањето за ‘светска наука’ во услови без соодветна инфраструктура претставува апсурд“, оценува Иванов. Според него, реформата не смее да биде синоним за одземање права, бидејќи во спротивно „секое право станува привремена административна привилегија, а не правна гаранција“.

Актуелната дебата околу предложениот закон веќе рефлектира поширока дилема за насоката на развој на високото образование: дали реформите треба да се фокусираат на формално заострување на критериумите или на создавање реални услови за научен и академски развој.

 

Текстот е работен во рамки на проектот „Застапување за инклузивен развој“, финансиски поддржан од Владата на Швајцарија преку програмата Цивика Mобилитас. 

Содржината на овој текст е единствена одговорност на Форум за разумни политики, ИОХН и БИРС и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија, Цивика мобилитас, или организациите што ја спроведуваат.

Оваа вест изворно е објавена на веб-страната на Балкански институт за регионална соработка (БИРЦ)

Продолжи со читање

  • Учество на осмата меѓународна регата Сава Наутик во Брчко – БиХ

    Претставникот на извидничкиот одред “Димитар Влахов“ од Велес, Владимир Ивановски Вуцо и од Вардарска регата “Гемиџии“ Владимир Стојанов и Томе Шескокалов во периодот од 28-30.8.2026 год. на покана на здружението ИКС центар (X centar) од Брчко Дистрихт – БиХ земаа учество на осмата меѓународна туристичка рега “Сава наутик“. На оваа…

  • Погледнете го нашето ново промотивно видео и откријте како органскиот отпад може да стане вредна суровина!

    Преку силен фокус на циркуларната економија и еколошката едукација, сакаме да ги поттикнеме граѓаните на итна акција за правилно сортирање на отпадот — клуч чекор кон здрава животна средина и ублажување на климатските промени. Главни ѕвезди во видеото се наставниците и учениците од основните училишта каде што ги одржавме нашите едукативни работилници. Тие јасно порачуваат: со менување на секојдневните навики и активен граѓански ангажман, секој од нас има моќ да донесе позитивни промени во општеството!
    Ова видео е дел од промотивнтаа дигитална кампања со едукативно-информативни содржини за придобивките и начините за искористувањето на потенцијалот на органскиот отпад.
    Оваа видео е подготвено во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Resource Environmental Center – REC North Macedonia Центарот за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Eco – Logic и Center for Environmental Democracy – Florozon Флорозон – Центар за еколошка демократија, со поддршка од Владата на Швајцарија и Embassy of Switzerland in North Macedonia преку програмата Цивика мобилитас #CivicaMobilitas.
     
    Содржината на оваа видео е единствена одговорност на партнерите во проектот и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија #CHinMK, Цивика мобилитас #CivicaMobilitas, или организациите што ја спроведуваат.

  • Европски младински камп во Михелштат: Заедно растеме и создаваме лидери

    Програми Европски младински камп во Михелштат: Заедно растеме и создаваме лидери Кампот Михелштат во Германија беше домаќин на Европскиот младински камп, кој собра 135 учесници од 15 земји. По долго патување, а за некои и пристигнување во Михелштат низ серија на предизвикувачки услови, младите и нивните лидери се обединија околу заедничката тема: “Growing together – rooted in values – rising as leaders“, односно „Растеме заедно – вкоренети во вредностите – се издигнуваме како лидери“. Кампот понуди динамична програма исполнета со различни курсеви, интерактивни работилници и можности за размена на знаења и искуства. Курсевите беа задолжителниот дел и опфаќаа повеќе теми поврзани со менталното здравје, лидерството, активности на отворено поврзани со изградба на куќарки на дрва, обработка на темата “Do no harm” како методологија против било каков вид на насилство, односи со јавност, техники за раскажување приказни, театарски пристап во работата со млади и дигитално образование. Младите учесници и младинските работници активно придонесуваа со сопствените идеи, практики и перспективи, создавајќи простор во кој сите можеа да учат едни од други. Во фокусот беше заедничкото учење за иднината на младинската работа, како и развивањето лидерски способности засновани на вредности, соработка и меѓународно разбирање. Покрај едукативниот дел, програмата беше збогатена со многу креативни и забавни активности. Учесниците имаа можност да бидат дел од интернационален музички бенд, да создаваат уметност низ различни работилници за рачни изработки, цртање и сликање, работилници за дизајнирање восочни свеќи како и склопување и дизајнирање на куќарки за мали птици, да учествуваат во работилници за пеење (ten sing), да посетуваат сесии за релаксација и да учествуваат во спортски активности на терените на кампот во Михелштат. Дури и високите температури не ги спречија учесниците да учествуваат на сите овие настани, но и да уживаат во посетата на локалниот базен. За учесниците, покрај овие обврски, вклучена беше и прошетка до адреналински парк и возење на мал, планински ролеркостер, како и патување со брод по реката Мајна до блискиот град Милтенберг. Од Македонија имаше вкупно 7 претставници. Во изминатите четири години, овој камп прерасна во важно место за средба на европското ИМКА движење. Тој не претставува само меѓународен собир, туку простор каде што младите градат пријателства, споделуваат искуства и се инспирираат стекнатото знаење да го пренесат во своите земји и локални организации. Овој камп служи за сплотување на младинските работници низ камповите во Европа и е особено значаен за нашата земја од аспект на тоа што нуди споделување на искуства поврзани со камп културата која што ИМКА во Битола и во Македонија неуморно се труди да ја издигне на едно повисоко и препознатливо ниво за сите наши локални учесници, волонтери и поширока публика. * Пред да дојдам на кампот во Михелштат немав некои преголеми очекувања. Се надевав дека ќе запознаам нови луѓе, ќе стекнам пријатели и ќе разменам мислења со млади од различни земји. На крајот, сето тоа се исполни, па дури и ги надмина моите очекувања. Најинтересен и највпечатлив дел за мене беше курсот за лидерски вештини. Таму научив многу корисни работи за комуникацијата, тимската работа и начинот на кој еден лидер може позитивно да влијае на другите. Сигурно ќе ги применам овие знаења и во мојата заедница. За време на кампот стекнав поголема самодоверба во споделувањето на моите мислења и научив како подобро да ги разбирам и почитувам луѓето околу мене. Ова искуство ми помогна да пораснам како личност и да станам поотворен кон нови идеи и перспективи. Дефинитивно би го препорачал Михелштат кампот на секој млад човек кој сака да стекне нови искуства, да создаде меѓународни пријателства и да научи нешто корисно и вредно за својата иднина. Никола Гелов Кога првпат слушнав за кампот во Михелштат, сè ми дојде многу неочекувано. Бев пресреќна кога дознав дека и моите другарки добија можност да учествуваат, бидејќи знаев дека заедно ќе доживееме едно незаборавно искуство. Секој ден на кампот ми беше интересен на свој начин. Имав можност да научам многу нови работи и да запознаам луѓе од различни средини. Особено ми се допадна курсот по пеење. Таму научив дека не треба да се плашиме да пробаме нешто ново. Ако никогаш не се обидеме, нема да знаеме што можеме да постигнеме. Секој човек има свој талент и свој начин на изразување, а токму тоа нè прави посебни. Едно од највозбудливите искуства за мене беше активноста во Tree House. Искрено, пред да дојдам на кампот мислев дека тоа не е нешто што би го направила во мојот град. Но, овде решив да излезам од мојата зона на удобност и да пробам нешто ново. На крајот, многу се забавував и бев горда на себе што се осмелив да учествувам. Од курсот по пеење научив и една важна животна лекција: дека не треба да ги осудуваме другите. Секој може да направи нешто на свој начин и тоа не го прави помалку вреден. Наместо да критикуваме, треба да ги прифатиме и почитуваме разликите меѓу луѓето. Кампот ме научи да се дружам со сите, да бидам поотворена и да не донесувам брзи заклучоци за другите. Сфатив дека секој човек има своја приказна и дека сите заслужуваат почит, разбирање и поддршка. Најважната порака што ќе ја понесам со себе е дека треба да бидеме храбри и да не се плашиме од нови предизвици. Нема глупави прашања и нема неуспеси кога учиме нешто ново. Секое искуство е можност да пораснеме и да станеме подобра верзија од себе. Дефинитивно би им го препорачала Михелштат кампот на сите млади кои имаат можност да учествуваат. Пријателствата, чувството дека сте дел од едно големо семејство, новите искуства и сè што се учи таму се нешта што тешко можат да се доживеат на друго место. Тоа е искуство кое засекогаш останува во сеќавање. Јована Кирјаковска   Бидејќи и претходно имав учествувано на два меѓународни кампа надвор од Македонија, дојдов во Михелштат со високи очекувања и чувство на возбуда. Од моите претходни искуства знаев дека ме очекува нешто посебно, а кампот ги надмина сите мои очекувања. Она што најмногу ми се допадна беше разновидноста на курсевите и работилниците. Тие создадоа можност сите учесници да се запознаат подобро, да се дружат и да учат едни од други.

  • ENSURE истакнат како значајна иницијатива за идната подготвеност на првите одговорни служби

    ENSURE истакнат како значајна иницијатива за идната подготвеност на првите одговорни служби На 27 јуни 2026 година, Кирил Михајлов, командир на Доброволното противпожарно друштво Свети Николе, учествуваше на панел-дискусија во Скопје посветена на противпожарната заштита и подготвеноста за вонредни состојби. Во рамки на дискусијата беа разгледани дел од клучните предизвици со кои се соочуваат противпожарните…

  • Реални искуства од шумските пожари во функција на подобра подготвеност преку ENSURE

    Реални искуства од шумските пожари во функција на подобра подготвеност преку ENSURE Доброволното противпожарно друштво Свети Николе продолжува да придонесува кон целите на проектот ENSURE преку своето директно учество во сложени интервенции на шумски пожари во Северна Македонија. За време на големиот пожар во Општина Македонски Брод, тимот на ДПД Свети Николе беше ангажиран како…

Адресар на граѓански организации

Ресурси од граѓански организации

Магазин „Граѓаните за промена“

Вести од граѓански организации

Граѓански стории

Граѓански импулс

Civica Mobilitas Community

Регистрирај се и добивај новости, информации и можности од Цивика мобилитас. Испраќаме не повеќе од 1 до 2 пораки месечно.

Регистрирај се за информатор