ЕЛМЕДИНА АБДУЛАХИ: ЖЕНИТЕ И МЛАДИТЕ – ГЛЕДАЧИ ВО ЛОКАЛНОТО ОДЛУЧУВАЊЕ

И покрај законските квоти и формалните обврски, застапеноста на жените, младите и помалите етнички заедници во локалната власт сè уште не успева да се претвори во реално влијание. Активистката Елмедина Абдулахи, во интервју за БИРС, предупредува дека овој формален пристап ризикува да ја претвори локалната демократија во затворен и ексклузивен процес. Според неа, енергијата на младите, перспективата на жените и гласот на малцинствата можат да бидат столбови на локалниот развој, но само ако општините преминат од симболична застапеност кон суштинско и инклузивно учество.

БИРС: Како ја гледате состојбата со застапеноста на жените, младите и помалите етнички заедници (Турци, Роми, Срби…) во процесот на одлучување во локалната власт?

ЕЛМЕДИНА АБДУЛАХИ: Состојбата со застапеноста на жените, младите и помалите етнички заедници во процесот на одлучување во локалната власт продолжува да останува недоволна. Иако законот предвидува обврска за еднакво вклучување на сите групи, а учеството на жените е регулирано и со задолжителни квоти според Изборниот законик, нивното вклучување често се реализира само за исполнување на минималниот формален услов, без реална улога, еднакво влијание или простор за активно придонесување во креирањето политики.
Ова создава повеќе симболична отколку суштинска застапеност, оставајќи ги овие групи надвор од одлучувањето и ограничувајќи ги нивните можности да влијаат врз развојот на заедницата. Според податоците од мониторинзите во 2024 година, околу 40% од општините имаат формирано локални младински совети, но многу од нив остануваат неактивни. Слична ситуација се забележува и кај застапеноста на жените и помалите етнички заедници, каде квотите често се почитуваат само формално, без создавање простор за вистинско учество и влијателно одлучување.

БИРС: Колку мислите дека младите, жените и претставниците на помалите етнички заедници се мотивирани да учествуваат во овој процес?

ЕЛМЕДИНА АБДУЛАХИ: Постојат млади, жени и претставници на помалите етнички заедници кои се мотивирани да учествуваат во процесот на одлучување и некои сè уште ја задржуваат надежта за промена, иако често се разочарани од актуелната политичка состојба. За жал, оние со добра волја често немаат реален пристап, додека оние што размислуваат поинаку или се обидуваат да ја оспорат статус квото се исклучени или маргинализирани, за да не го попречат функционирањето на постојната рамка, која често е доминирана од машко профилирано раководство.

БИРС: Како може да се подигне свеста кај актерите во локалната власт и да се сензибилизира јавноста за потребата од вклучување на овие категории во одлучувањето?

ЕЛМЕДИНА АБДУЛАХИ: Најпрво, раководството на општините треба да ги прифати критиките и предлозите што доаѓаат од заедницата. Важно е да се направи разлика меѓу конструктивна критика и клевета, бидејќи не секоја критика е злонамерна. Напротив, ако се земе предвид гласот на пошироката заедница, може да се најдат посоодветни и поинклузивни решенија за сите граѓани. Ова е можно само кога лицата на одлучувачки позиции дејствуваат во служба на заедницата, а не во тесен интерес на одредена група.
Клучна улога во овој процес имаат граѓанското општество и невладините организации, кои можат да служат како мост меѓу граѓаните и локалните институции. Исто така, транспарентноста и отчетноста на локалната власт остануваат суштински: преку објавување податоци за нивото на застапеност и постигнатите резултати, граѓаните можат да го следат исполнувањето на законските обврски и да бараат отчетност од институциите. Ако впечатокот и резултатите се позитивни, тие можат да бидат охрабрени да станат дел од процесот на одлучување.

БИРС: Дали медиумите обезбедуваат соодветен простор за кандидатите или избраните од овие општествени категории?
ЕЛМЕДИНА АБДУЛАХИ: Што се однесува до улогата на медиумите, од мое лично искуство можам со убеденост да кажам дека тие генерално обезбедуваат доволно простор за кандидатите или избраните од различни општествени категории. Често голем број медиуми покажале подготвеност да соработуваат и да пренесат ставови или реакции во врска со одредени појави, без двоумење. Дури имало случаи кога различни портали ги објавиле или направиле вест и од нашите индивидуални реакции на профилите на социјалните мрежи. Ова е добар механизам за дистрибуција на вестите и информациите, под услов содржината да не биде погрешно интерпретирана и извадена од контекст.

БИРС: Како го оценувате улогата на младинските совети во општините каде што тие функционираат?
ЕЛМЕДИНА АБДУЛАХИ: Иако немам внимателно следено секоја нивна активност, сепак сум убедена дека улогата на младинските совети во општините каде што функционираат е значајна, бидејќи им дава простор на младите да ги изразат своите идеи и грижи, како и да се вклучат во процесите на одлучување. Сепак, од искуство се гледа дека нивната функционалност зависи од подготвеноста на општината да ги третира како сериозни партнери и да им создаде реален простор за влијание, како и од нивото на ангажираност на самите млади во рамките на советите. Само ако овие два елементи се спојат, функционирањето на младинските совети може да биде плодно, да ја зајакне локалната демократија и да ја подигне граѓанската свест кај новите генерации, додека во отсуство на институционална поддршка или нивна активност, ризикуваат да останат формални структури (само за перење пари или исполнување на законска обврска) без реално влијание.

БИРС: Како може да се подобри застапеноста на овие категории со цел да се обезбеди што поголемо учество во овој процес?

ЕЛМЕДИНА АБДУЛАХИ: Подобра застапеност на жените, младите и помалите етнички заедници може да се постигне само ако локалните институции преминат од формален пристап кон суштинско вклучување. Тоа значи дека вклучувањето на овие категории не треба да биде само формалност за пополнување медиумски простор или за тесно партиски и изборни цели, туку да се гледа како реална вредност за развојот на заедницата. Само преку искрена ангажираност, каде нивните идеи и потреби се почитуваат и претвораат во конкретни политики, може да се обезбеди еднакво учество и инклузивно одлучување.

БИРС: Како може да се зголеми квалитетот на застапеноста на овие категории?

ЕЛМЕДИНА АБДУЛАХИ: Само ако се создадат еднакви услови, ослободени од политичко влијание, за да придонесуваат и да влијаат врз политиките, застапеноста на овие категории може да добие реална тежина и да го зголеми квалитетот на одлучувањето. Ова затоа што нивните предлози и критики произлегуваат директно од постојните потреби и проблеми и затоа го претставуваат автентичниот глас на заедницата, кој мора сериозно да се земе предвид од институциите.

Ова интервју е финансирано од Европската Унија во рамки на проектот „Гласовите на еднаквоста, демократија за сите“, спроведен од Балканскиот институт за регионална соработка – BIRC Тетово. Овој проект е субгрант добиен во рамки на „ЕУ поддршка за Граѓански ресурсен центар – фаза 2” финансиран од Европската Унија. Содржината на интервјуто е единствена одговорност на проектот и не мора да ги одразува ставовите на Европската Унија и на Граѓанскиот ресурсен центар.