Дваеcет години од Спогодбата за стабилизација и асоцијација: Искористени и пропуштени можности

ОдИнститут за европска политика 12/04/202113/04/2021

Пред 20 години Република Македонија, прва од земјите во регионот, ја потпиша Спогодбата за стабилизација и асоцијација со Европската унија и нејзините држава членки. Во тоа време очекувањата беа дека нашиот пат до членство во Европската унија ќе биде покус и дека побрзо ќе донесе промени, во корист на граѓаните и економијата на државата. Дваесет години подоцна сѐ уште е неизвесен почетокот на преговорите за членство во Унијата.

И денес Спогодбата за стабилизација и асоцијација останува основната правна рамка која го уредува односите меѓу нашата држава и Европската унија и нејзините држави членки. Затоа се чини неопходно да се навратиме на нејзините (искористени и неискористени) можности.

Прво, Спогодбата даде исклучителен придонес за постоечкото високо ниво на усогласеност на македонското законодавство со европското acquis. Во практиката, приоритетите за правно усогласување утврдени во ССА го водеа процесот на правна апроксимација. Во првата фаза на ССА клучно беше усогласувањето со acquis во внатрешниот пазар, конкуренцијата, јавните набавки, интелектуалната сопственост, стандардизацијата и акредитацијата, заштитата на личните податоци, додека усогласувањето во другите области на внатрешниот пазар продолжи со почетокот на втората фаза – услуги, слободно движење на капиталот. Втората фаза започна на 4 декември 2018 година.

Второто постигнување е институционалниот дијалог во структурите на ССА. Во нив се одвиваше дијалогот за исполнување на одредниците за почеток на пристапни преговори. Во рамките на структурите на ССА постојано се бараше, а и започна дијалогот за визната либерализација, вклучително и спроведувањето на договорот за реадмисија кој се одвиваше без пречки, иако тој беше многу спорен во време на преговорите за Спогодбата. Учеството во програмите на заедницата е регулирано со протокол кон ССА. Дијалогот за дијагоналната кумулација на потеклото на стоките исто така беше воден во рамките на институционалната структура на ССА и регулиран со протокол кон ССА. Оттаму, може слободно да се констатира дека во македонскиот случај – кандидатура без преговори, – институционалната структура на ССА беше и сѐ уште е, во средиштето на дијалогот со Европската унија.

Од друга страна, блокирањето на влезот во втората фаза на ССА и статусот на земја кандидат без преговори кои траеја повеќе од една деценија оставија длабоки траги на двата аспекти анализирани погоре. Во однос на усогласеноста, нашите анализи во изминатата декада покажуваат дека македонското досие стагнира на нивото од 2011 година, со кое сепак предничиме во регионот. Второ, отсуството на преговори заедно со сите политички превирања во администрацијата го осипаа капацитетот и знаењето кај институционалните структури.

Сепак, не смееме да го занемариме дваесетгодишното искуство во спроведувањето на Спогодбата кое ѝ дава на нашата држава – нејзините институции, владиниот и невладиниот сектор – богата основа за градењето на натамошните односи со Европската Унија. Очекуваме ова искуство да биде клучно доколку земјата ги започне преговорите за членство согласно новиот пристап на Европската унија кој ги приближува институционалните структури за преговорите согласно ССА.

За повеќе информации, погледнете ги одбраните анализите на ЕПИ посветени на Спогодбата за стабилизација и асоцијација подолу:

Ефектите на процесот за стабилизација и асоцијација врз европската интеграција и регионална соработка на ЗБ6: Достигнувања и патоказ за иднината – Јули 2018 година
Документ за дискусија ЗА ПОТФАТОТ И ЗА ПУЛСОТ – Април 2011 година

The post Дваеcет години од Спогодбата за стабилизација и асоцијација: Искористени и пропуштени можности appeared first on EPI.

МЦМС ја започна новата антикорупциска програма
21/01/202622/01/2026
Македонскиот центар за меѓународна соработка (МЦМС) го започна спроведувањето на програмата „Градење општество отпорно на корупција“, која ќе се реализира во периодот од 1 јануари 2026 до 30 јуни 2028 година со финансиска поддршка од Делегацијата на ЕУ во Северна Македонија.
Потврда на долгогодишното македонско-холандско пријателство
20/01/202621/01/2026
Македонската развојна фондација за претпријатија (МРФП) и Македонскиот центар за меѓународна соработка (МЦМС) на 16 јануари 2026 година беа домаќини на Н.Е. Узлем Џанел (Özlem Canel), Амбасадорка на Кралството Холандија во Република Северна Македонија и Иван Илиев, советник за економија и трговија во Амбасадата.
„Денес беше убава прилика за освежување на долгото пријателство меѓу МРФП и Амбасадата на Кралството Холандија“, истакна Лазар Неданоски, извршен директор на МРФП.На средбата, која помина во пријатна и отворена атмосфера, директорот на МЦМС, Александар Кржаловски, потсети на почетоците на соработката со Холандија и на клучните поединци кои придонеле за развојот на организацијата. МЦМС како организација е основана во 1993 година, како потфат на домашни иницијативи поддржани од Холандската меѓуцрковна помош (ХМП) и агенциите на Светскиот совет на црквите (ССЦ). Пет години подоцна, во 1998 година, МЦМС ја основаше Македонската развојна фондација за претпријатија (МРФП), фокусирана на развој на малите претпријатија, преку пристап до финансиски услуги и промоција на претприемништво.
Директорот на МРФП, Неданоски, даде хронолошки приказ на развојот на Фондацијата, нагласувајќи дека поддршката од Кралството Холандија била од клучно значење во првите години од нејзиното работење. Според него, таа поддршка не била важна само од финансиски аспект, туку имала значително влијание и врз организацискиот развој на МРФП, како и врз пошироката заедница мултиплицирајќи го ефектот во развојот на институциите, организациите и нивните лидери.
Амбасадорката Џанел изрази задоволство што поддршката од Кралството Холандија резултирала со одржливи организации кои успешно работат и го пренесуваат своето искуство на други организации и институции. На средбата беше разговарано и за можностите за идна соработка.
Презентиран Индексот на политички интегритет
19/01/202621/01/2026
На 27 ноември 2025 година во Клубот на пратеници се одржа презентацијата на првиот Индекс за политички интегритет (ИПИ) во земјата – инструмент создаден да ја измери, поттикне и промовира културата на интегритет во политичкиот и јавниот живот. Настанот беше проследен од голем број претставници на институции, медиуми, граѓански организации. Во своето…
Bure-Cycle: Од отпад до иновативен велосипедски паркинг
18/01/202620/01/2026
Во светот каде ресурсите се ограничени, а отпадот се зголемува, секоја мала идеја за реупотреба има големо значење. Еко Логик со својот проект Bure-Cycle го покажува токму тоа – како старите метални буриња можат да добијат нов живот и да станат функционални, визуелно привлечни и одржливи велосипедски паркинзи за јавни простори. Иницијативата се роди од […]
Младите уметници го освојуваат јавниот простор: PATS – Уметност за активизам и општествени промени
18/01/202620/01/2026
Европскиот проект „Младите уметници го освојуваат јавниот простор – PATS“ (Performance Artists Take The Streets – PATS) официјално започнува со јасна и силна мисија: да им овозможи на младите уметници нови простори, алатки и можности за креативно изразување и општествен ангажман. Уметноста како глас на промената PATS е проект финансиран преку Erasmus+ програмата на Европската […]
Високите цени ја истиснаа корупцијата од првото место, но таа и понатаму е меѓу најголемите општествени предизвици
14/01/202615/01/2026
За разлика од 2021 и 2023 година, кога корупцијата беше препознаена како најголем општествен проблем, во 2025 година граѓаните на прво место ги издвојуваат високите цени (46,6%), додека корупцијата е веднаш зад нив (40,1%). Ова укажува дека инфлацијата, растечките трошоци за живот и намалената куповна моќ ја зголемуваат економската несигурност, но и дека корупцијата останува еден од клучните општествени предизвици.