[Aggregator] Downloaded image for imported item #46356

Владата го отвори процесот за анти-SLAPP механизам: сега се очекуваат конкретни решенија

По одржувањето на првиот состанок на работната група за воспоставување анти-SLAPP механизам на 25.03.2026 година, се започнува важна фаза во институционалното адресирање на еден од посуптилните, но сè поопасни притисоци врз новинарството и јавниот интерес.

Работната група беше формално воспоставена со заклучок на Владата донесен на седницата од 27 јануари 2026 година, а на претходна иницијатива на Здружението на новинари на Македонија. Со таа одлука, групата доби задача да ги анализира домашните практики, европските регулативи и препораки за стратешките тужби против јавно учество – SLAPP, да предложи конкретни решенија во насока на усогласување со европските стандарди.

За дел од новинарите ова можеби сè уште е нова или недоволно објаснета тема. SLAPP се стратешки тужби против јавното учество, односно правни постапки што не се користат првенствено за да се добие правда, туку за да се изврши притисок, да се замолчи критичкиот говор, да се заплаши тужениот и да се исцрпат неговите финансиски, професионални и психолошки ресурси. Советот на Европа предупредува дека ваквите постапки имаат негативен ефект врз слободата на изразување и учеството во прашања од јавен интерес.

Токму затоа, SLAPP денес се препознава како нов и сериозен ризик за новинарите. Во услови кога формалната цензура е поретка, притисокот сè почесто доаѓа преку долги и скапи судски постапки, со кои моќни политички, деловни или други центри на влијание се обидуваат да обесхрабрат истражувачко известување, критички прашања и отворање теми од јавен интерес. Ризикот не е само во можниот исход на спорот, туку и во самата постапка, во трошокот, времето, стресот и пораката што се испраќа до другите новинари, дека секое отворање чувствителна тема може да биде казнето преку суд.

За ЗНМ, ова прашање не започна со владината одлука за формирање на оваа работна група од јануари 2026 година во која член е и претставник на здружението. Напротив, станува збор за тема што ЗНМ подолго време ја отвора, аргументира и институционално ја турка во јавниот и политичкиот простор, преку директна комуникација со носители на одлуки, јавни настани, анализи и публикации. Уште во 2023 година, ЗНМ ја подготви и претстави анализата „Како до поефективна заштита од стратешки тужби против учеството на јавноста (SLAPP)?“, која беше објавена како дел од проект посветен токму на оваа проблематика. Во неа не само што се објаснува феноменот, туку се разработени и Индикатори за идентификување на SLAPP и Генерални насоки и препораки за заштита од SLAPP.

Тоа е особено важно и поради временскиот контекст. Анализата на ЗНМ беше подготвена и презентирана пред Комитетот на министри на Советот на Европа да ја усвои Препораката CM/Rec(2024)2 на 5 април 2024 година. Со други зборови, ЗНМ ја отвори темата систематски и навреме, уште пред таа да добие денешна поцврста европска институционална рамка. Во јавниот простор оваа публикација беше посочена и како прва публикација од ваков вид во Западен Балкан, што дополнително ја потврдува улогата на ЗНМ како организација која рано и сериозно пристапи кон ова прашање.

Оттука, ЗНМ во работата на оваа група не влегува само како уште еден учесник, туку како организација што веќе има изградено институционална меморија, аналитичка основа и практично знаење за темата. Тоа искуство е важно затоа што ова прашање бара не само добра волја, туку и јасно разбирање на локалниот контекст, на правните празнини, на ризиците за новинарите и на европските стандарди што треба да се следат.

Позитивно е што ова прашање конечно добива формална институционална рамка и што започнува структуриран процес во кој се вклучени релевантни институции, правосудни и стручни претставници, како и дел од граѓанскиот сектор. Но подеднакво важно е овој процес да резултира со јасни, применливи и одржливи решенија. Се очекува работната група да отвори суштинска расправа за тоа како во домашното законодавство и практика ќе се препознаваат овие тужби, како ќе се намали просторот за нивна злоупотреба, каква поддршка ќе им биде достапна на новинарите и како ќе се зајакне правната сигурност за известување по прашања од јавен интерес.

Воедно, ова прашање има и јасна европска димензија. Директивата (ЕУ) 2024/1069 предвидува дека земјите-членки на Европската Унија треба да ги донесат потребните мерки за усогласување најдоцна до 7 мај 2026 година. Иако Северна Македонија е кандидат земја-членка, приближувањето кон овие стандарди е важно и за заштитата на новинарството, и за кредибилитетот на државата во процесот на евроинтеграција, особено кога самата Влада ја задолжи работната група да работи во насока на усогласување со европските стандарди.

ЗНМ преку својот претставник ќе продолжи да учествува во овој процес конструктивно и со конкретни предлози, со очекување започнатата работа да резултира со механизам што објективно ќе придонесе за заштита на новинарите, слободата на изразување и правото на јавноста да биде информирана.

Според интерниот регистар на ЗНМ за SLAPP тужби, од 2021 година до денес во Северна Македонија се евидентирани вкупно 25 случаи на ваков вид правен притисок врз новинари и медиумски работници. Од нив, по еден случај се регистрирани во 2025 и 2026 година, осум случаи во 2024 година, шест во 2023 година, пет во 2022 година и четири во 2021 година.

Оваа вест изворно е објавена на веб-страната на Здружение на новинари на Македонија (ЗНМ)

Продолжи со читање

  • Учество на осмата меѓународна регата Сава Наутик во Брчко – БиХ

    Претставникот на извидничкиот одред “Димитар Влахов“ од Велес, Владимир Ивановски Вуцо и од Вардарска регата “Гемиџии“ Владимир Стојанов и Томе Шескокалов во периодот од 28-30.8.2026 год. на покана на здружението ИКС центар (X centar) од Брчко Дистрихт – БиХ земаа учество на осмата меѓународна туристичка рега “Сава наутик“. На оваа…

  • Погледнете го нашето ново промотивно видео и откријте како органскиот отпад може да стане вредна суровина!

    Преку силен фокус на циркуларната економија и еколошката едукација, сакаме да ги поттикнеме граѓаните на итна акција за правилно сортирање на отпадот — клуч чекор кон здрава животна средина и ублажување на климатските промени. Главни ѕвезди во видеото се наставниците и учениците од основните училишта каде што ги одржавме нашите едукативни работилници. Тие јасно порачуваат: со менување на секојдневните навики и активен граѓански ангажман, секој од нас има моќ да донесе позитивни промени во општеството!
    Ова видео е дел од промотивнтаа дигитална кампања со едукативно-информативни содржини за придобивките и начините за искористувањето на потенцијалот на органскиот отпад.
    Оваа видео е подготвено во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Resource Environmental Center – REC North Macedonia Центарот за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Eco – Logic и Center for Environmental Democracy – Florozon Флорозон – Центар за еколошка демократија, со поддршка од Владата на Швајцарија и Embassy of Switzerland in North Macedonia преку програмата Цивика мобилитас #CivicaMobilitas.
     
    Содржината на оваа видео е единствена одговорност на партнерите во проектот и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија #CHinMK, Цивика мобилитас #CivicaMobilitas, или организациите што ја спроведуваат.

  • Европски младински камп во Михелштат: Заедно растеме и создаваме лидери

    Програми Европски младински камп во Михелштат: Заедно растеме и создаваме лидери Кампот Михелштат во Германија беше домаќин на Европскиот младински камп, кој собра 135 учесници од 15 земји. По долго патување, а за некои и пристигнување во Михелштат низ серија на предизвикувачки услови, младите и нивните лидери се обединија околу заедничката тема: “Growing together – rooted in values – rising as leaders“, односно „Растеме заедно – вкоренети во вредностите – се издигнуваме како лидери“. Кампот понуди динамична програма исполнета со различни курсеви, интерактивни работилници и можности за размена на знаења и искуства. Курсевите беа задолжителниот дел и опфаќаа повеќе теми поврзани со менталното здравје, лидерството, активности на отворено поврзани со изградба на куќарки на дрва, обработка на темата “Do no harm” како методологија против било каков вид на насилство, односи со јавност, техники за раскажување приказни, театарски пристап во работата со млади и дигитално образование. Младите учесници и младинските работници активно придонесуваа со сопствените идеи, практики и перспективи, создавајќи простор во кој сите можеа да учат едни од други. Во фокусот беше заедничкото учење за иднината на младинската работа, како и развивањето лидерски способности засновани на вредности, соработка и меѓународно разбирање. Покрај едукативниот дел, програмата беше збогатена со многу креативни и забавни активности. Учесниците имаа можност да бидат дел од интернационален музички бенд, да создаваат уметност низ различни работилници за рачни изработки, цртање и сликање, работилници за дизајнирање восочни свеќи како и склопување и дизајнирање на куќарки за мали птици, да учествуваат во работилници за пеење (ten sing), да посетуваат сесии за релаксација и да учествуваат во спортски активности на терените на кампот во Михелштат. Дури и високите температури не ги спречија учесниците да учествуваат на сите овие настани, но и да уживаат во посетата на локалниот базен. За учесниците, покрај овие обврски, вклучена беше и прошетка до адреналински парк и возење на мал, планински ролеркостер, како и патување со брод по реката Мајна до блискиот град Милтенберг. Од Македонија имаше вкупно 7 претставници. Во изминатите четири години, овој камп прерасна во важно место за средба на европското ИМКА движење. Тој не претставува само меѓународен собир, туку простор каде што младите градат пријателства, споделуваат искуства и се инспирираат стекнатото знаење да го пренесат во своите земји и локални организации. Овој камп служи за сплотување на младинските работници низ камповите во Европа и е особено значаен за нашата земја од аспект на тоа што нуди споделување на искуства поврзани со камп културата која што ИМКА во Битола и во Македонија неуморно се труди да ја издигне на едно повисоко и препознатливо ниво за сите наши локални учесници, волонтери и поширока публика. * Пред да дојдам на кампот во Михелштат немав некои преголеми очекувања. Се надевав дека ќе запознаам нови луѓе, ќе стекнам пријатели и ќе разменам мислења со млади од различни земји. На крајот, сето тоа се исполни, па дури и ги надмина моите очекувања. Најинтересен и највпечатлив дел за мене беше курсот за лидерски вештини. Таму научив многу корисни работи за комуникацијата, тимската работа и начинот на кој еден лидер може позитивно да влијае на другите. Сигурно ќе ги применам овие знаења и во мојата заедница. За време на кампот стекнав поголема самодоверба во споделувањето на моите мислења и научив како подобро да ги разбирам и почитувам луѓето околу мене. Ова искуство ми помогна да пораснам како личност и да станам поотворен кон нови идеи и перспективи. Дефинитивно би го препорачал Михелштат кампот на секој млад човек кој сака да стекне нови искуства, да создаде меѓународни пријателства и да научи нешто корисно и вредно за својата иднина. Никола Гелов Кога првпат слушнав за кампот во Михелштат, сè ми дојде многу неочекувано. Бев пресреќна кога дознав дека и моите другарки добија можност да учествуваат, бидејќи знаев дека заедно ќе доживееме едно незаборавно искуство. Секој ден на кампот ми беше интересен на свој начин. Имав можност да научам многу нови работи и да запознаам луѓе од различни средини. Особено ми се допадна курсот по пеење. Таму научив дека не треба да се плашиме да пробаме нешто ново. Ако никогаш не се обидеме, нема да знаеме што можеме да постигнеме. Секој човек има свој талент и свој начин на изразување, а токму тоа нè прави посебни. Едно од највозбудливите искуства за мене беше активноста во Tree House. Искрено, пред да дојдам на кампот мислев дека тоа не е нешто што би го направила во мојот град. Но, овде решив да излезам од мојата зона на удобност и да пробам нешто ново. На крајот, многу се забавував и бев горда на себе што се осмелив да учествувам. Од курсот по пеење научив и една важна животна лекција: дека не треба да ги осудуваме другите. Секој може да направи нешто на свој начин и тоа не го прави помалку вреден. Наместо да критикуваме, треба да ги прифатиме и почитуваме разликите меѓу луѓето. Кампот ме научи да се дружам со сите, да бидам поотворена и да не донесувам брзи заклучоци за другите. Сфатив дека секој човек има своја приказна и дека сите заслужуваат почит, разбирање и поддршка. Најважната порака што ќе ја понесам со себе е дека треба да бидеме храбри и да не се плашиме од нови предизвици. Нема глупави прашања и нема неуспеси кога учиме нешто ново. Секое искуство е можност да пораснеме и да станеме подобра верзија од себе. Дефинитивно би им го препорачала Михелштат кампот на сите млади кои имаат можност да учествуваат. Пријателствата, чувството дека сте дел од едно големо семејство, новите искуства и сè што се учи таму се нешта што тешко можат да се доживеат на друго место. Тоа е искуство кое засекогаш останува во сеќавање. Јована Кирјаковска   Бидејќи и претходно имав учествувано на два меѓународни кампа надвор од Македонија, дојдов во Михелштат со високи очекувања и чувство на возбуда. Од моите претходни искуства знаев дека ме очекува нешто посебно, а кампот ги надмина сите мои очекувања. Она што најмногу ми се допадна беше разновидноста на курсевите и работилниците. Тие создадоа можност сите учесници да се запознаат подобро, да се дружат и да учат едни од други.

  • ENSURE истакнат како значајна иницијатива за идната подготвеност на првите одговорни служби

    ENSURE истакнат како значајна иницијатива за идната подготвеност на првите одговорни служби На 27 јуни 2026 година, Кирил Михајлов, командир на Доброволното противпожарно друштво Свети Николе, учествуваше на панел-дискусија во Скопје посветена на противпожарната заштита и подготвеноста за вонредни состојби. Во рамки на дискусијата беа разгледани дел од клучните предизвици со кои се соочуваат противпожарните…

  • Реални искуства од шумските пожари во функција на подобра подготвеност преку ENSURE

    Реални искуства од шумските пожари во функција на подобра подготвеност преку ENSURE Доброволното противпожарно друштво Свети Николе продолжува да придонесува кон целите на проектот ENSURE преку своето директно учество во сложени интервенции на шумски пожари во Северна Македонија. За време на големиот пожар во Општина Македонски Брод, тимот на ДПД Свети Николе беше ангажиран како…

Регистрирај се и добивај новости, информации и можности од Цивика мобилитас. Испраќаме не повеќе од 1 до 2 пораки месечно.

Регистрирај се за информатор