ЕПИ

Дебата: Недостатокот на јасна стратегија ја влоши економската криза предизвикана од КОВИД-19

ОдИнститут за европска политика

Пандемијата на КОВИД-19 предизвика еден бран кој никој не можеше да го предвиди. Најголем удар претрпеа малите бизниси, луѓето кои беа самовработени и отвараа работни места. Покрај тоа што ова беше непредвидлива криза, недостатокот на соработка, планирање и јасна стратегија доведе до уште поголема уназаденост. Првата реакција во однос на мерките кои треба да се превземат беше да се одржи континуитет кој ќе даде сигурност и можност да се планира со време. Необезбедувањето на оаа сигурност, предизвика до поголем пад. Илјадници изгубија работа токму поради лошиот фокус.

Дискусијата “Економијата во Република Северна Македонија и ефектите на КОВИД-19 пандемијата” се фокусираше на последиците од здравствената криза врз економијата. Оваа дискусија имаше цел да ги вклучи граѓан(к)ите во дебата преку која ќе можат да го споделат своето знаење на оваа тема, опредлени дилеми како и размислувања. Теми на дискусија беа пандемијата, ефектите кои таа ги предизвика на долг рок и кои се можностите за да ги надминеме. Дискусијата беше со формат од два дела, каде што во првиот дискусијата беше целосно ослободена за граѓан(к)ите учесници да дебатираат и да постават прашања за вториот дел од дискусијата кој беше предводен од експертите во ова поле.

Учесниците на дискусијата беа од Скопскиот регион. Покрај нив, како експерти беа поканети Никица Мојсовска Блажевска професорка на Американ Колеџ и Борче Треновски професор на Економски факултет при УКИМ, кои дадоа детални податоци од нивното познавање во однос на економската состојба со која се карктеризираме поради пандемијата. Дискусијата беше модерирана од Вљора Речица од Институтот за демократија „Социјетас Цивилис“ – Скопје .

Иако пандемијата е сега во пад, економската криза не се опоравува со ист тренд. Граѓаните сметаат дека не треба примарниот план да биде зголемување на даноците кои ќе предизвикаат дополнителе терен, туку фокусот треба да се прелоцира кон сивата економија.

Покрај ефектите врз бизнис секторот, пандемијата влијаеше и на индивидуално ниво. Со затварањето на градинките и училиштата, родители на деца под 10 години беа ослободени од работа за да бидат домашни учители. Ова дејство предизвика голем терет, особено на жените, бидејќи беа потребни самостојно да го обезбедуваат детето со секакви материјали со што се отвори и дополнителна грижа во домаќинството. Работодавачот, од друга страна, требаше да ја покрива цела бруто плата за родителите кои беа ослободени без тие да ја вршат нивната работа. Друго, токсично за економијата беше намалената куповна моќ, како и зголеменото ниво на непродуктивно трошење. Покрај економски ефект, пандемијата предизвика и психолошки терет кој се смета дека тешко ќе го надминеме. Сепак грешките кои сме ги правеле во пандемијата се излезени во виделина, надежта е дека за во иднина ќе научиме да ги елиминираме.

Кога станува збор за Владата, и како таа се справи со пандемијата, учесниците имаа прилично негативен став. Покрај тоа што Владата овозможувала вклученост и примала предлози, во реалноста тоа немало никаков ефект врз мерките кои ги носеле на крај. Мерките од првите пакети беа маргинални и притоа не се задржувал континуитет. Мерките беа релативни а не проактивни. Одговорот на Владата беше со задоцнување, при што после тек четвртиот и петтиот сет мерки се забележа некој напредок. Со самото тоа што владата каснеше со рекацијата и со набавката на вакцините, се намалување довербата и нивото на сигурност помеѓу граѓаните. Само консистентни мерки, добро планирање и навремено реагирање би можеле да придонесат кон некаков излез од оваа криза.

Според професорот Борче Треновски, се што беше проблем пред кризата, сега ескалираше. Партиципацијата и пред да почне кризата имаше некои најави, притисоци од граѓаните кои беа прилично активни, но не добија никаков фидбек. Мерките за воведување на даноци како излез од кризата би можеле да бидат ефикасни доколку би биле вметнати уште од самиот почеток, но сега нивната функција нема да биде иста. Сега треба да се фокусираме на опоравување, треба да се стимулира активност, треба да излеземе од кризата а не да се фокусираме на даноци. Од друга страна, имаме креатори на политики каде што долгот надмина над милијарда, сега сме 62% и сме во тежок рок да се вратиме во онаа зона пред 60%. Во ситуација сме кога мора да се обезбедат фискални средства. Ефикасноста која се зголемува преку намалувањето на расходите беше реализирана но е многу скромна. Зголемувањето на ефикасноста не оди лесно.

Согласно со анализа која што ја направиле, неформалната економија се движи 23-27% и бележи средно намалувањео во последните 5-6 години. Ранливиот дел (неформалниот сектор) не беше доволно таргетиран со мерките, со што дел од нив останале и без никаков приход. Сепак, не треба фокусот да биде ставен на тоа дали и колку сме задолжени, туку треба да се стави на тоа дали и колку ги користиме овозможените ресурси за подобрување на состојбата. Во однос на психолошкиот ефект, предвидени се големи поместувања во ефикасноста и профитабилноста како и промени врз работните ефекти.

Професорката Никица Мосјовска Блажевска тврди дека се формирале и еконоски совет и фискален совет кај поранешната министерка за финансии кои имале можност да предложат идеи, но на крај се било оставено на оние кои ја креираат политиката како наши водичи. При креирање на мерките потребно е да се размислува на она што ќе влијае во долг рок, не само да се превземе најлесната мерка која ќе направи краткорочна промена. Она што не успеа, е да се направат мерки кои ќе овозможат рамнотежа и подеднакво ќе ги таргетираат сите бизниси, но мерките биле повеќе освртени на помош и вадење на оние кои се најповредени, сметајќи дека големите фирми би можеле самостојно да се издигнат. Голем дел од пропустите тврди дека се базираат на неизвестноста, која не им дозволи да се планира навремено.

Постои акциски план за сива економија и мерки, но носителите на политиките постојано ги одложуваат. Во однос на најранливите категории, најголем проблем е невработеноста (стапка на сиромаштија за вработени лица е 8,5%, за невработени 41,7%), и основа да се намали оваа сиромаштија е луѓето да имаат пристап до работа. Потребна е и промена во системот за паричен надоместок и социјална заштита, особено во вакви кризни периоди. Први сме за пишување на акциски планови и страгеии, но ниедни од тие не се применети. На Владата и се разположени голем број на механизми кои не ги зима во предвид. Непостоењето на политичката волја за имплементирање на мерките е најголемиот проблем.

Настанот беше организиран како дел од проектот „АКТ–Активна граѓанска акција 2.0“, спроведенод Институтот за европска политика–Скопје со поддршка од Центарот за делиберативнадемократија од Универзитетот Стенфорд од САД. Проектот е финансиран од National Endowment for Democracy од САД. Оваа дискусија, заедно со уште 3 останати дебатни дискусии со граѓан(к)и на различни теми низ целата држава, ќе придонесат за развивање на Национална дебатна анкета којае планирана во 2022 година.

Продолжи со читање

  • Учество на осмата меѓународна регата Сава Наутик во Брчко – БиХ

    Претставникот на извидничкиот одред “Димитар Влахов“ од Велес, Владимир Ивановски Вуцо и од Вардарска регата “Гемиџии“ Владимир Стојанов и Томе Шескокалов во периодот од 28-30.8.2026 год. на покана на здружението ИКС центар (X centar) од Брчко Дистрихт – БиХ земаа учество на осмата меѓународна туристичка рега “Сава наутик“. На оваа…

  • Погледнете го нашето ново промотивно видео и откријте како органскиот отпад може да стане вредна суровина!

    Преку силен фокус на циркуларната економија и еколошката едукација, сакаме да ги поттикнеме граѓаните на итна акција за правилно сортирање на отпадот — клуч чекор кон здрава животна средина и ублажување на климатските промени. Главни ѕвезди во видеото се наставниците и учениците од основните училишта каде што ги одржавме нашите едукативни работилници. Тие јасно порачуваат: со менување на секојдневните навики и активен граѓански ангажман, секој од нас има моќ да донесе позитивни промени во општеството!
    Ова видео е дел од промотивнтаа дигитална кампања со едукативно-информативни содржини за придобивките и начините за искористувањето на потенцијалот на органскиот отпад.
    Оваа видео е подготвено во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Resource Environmental Center – REC North Macedonia Центарот за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Eco – Logic и Center for Environmental Democracy – Florozon Флорозон – Центар за еколошка демократија, со поддршка од Владата на Швајцарија и Embassy of Switzerland in North Macedonia преку програмата Цивика мобилитас #CivicaMobilitas.
     
    Содржината на оваа видео е единствена одговорност на партнерите во проектот и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија #CHinMK, Цивика мобилитас #CivicaMobilitas, или организациите што ја спроведуваат.

  • Европски младински камп во Михелштат: Заедно растеме и создаваме лидери

    Програми Европски младински камп во Михелштат: Заедно растеме и создаваме лидери Кампот Михелштат во Германија беше домаќин на Европскиот младински камп, кој собра 135 учесници од 15 земји. По долго патување, а за некои и пристигнување во Михелштат низ серија на предизвикувачки услови, младите и нивните лидери се обединија околу заедничката тема: “Growing together – rooted in values – rising as leaders“, односно „Растеме заедно – вкоренети во вредностите – се издигнуваме како лидери“. Кампот понуди динамична програма исполнета со различни курсеви, интерактивни работилници и можности за размена на знаења и искуства. Курсевите беа задолжителниот дел и опфаќаа повеќе теми поврзани со менталното здравје, лидерството, активности на отворено поврзани со изградба на куќарки на дрва, обработка на темата “Do no harm” како методологија против било каков вид на насилство, односи со јавност, техники за раскажување приказни, театарски пристап во работата со млади и дигитално образование. Младите учесници и младинските работници активно придонесуваа со сопствените идеи, практики и перспективи, создавајќи простор во кој сите можеа да учат едни од други. Во фокусот беше заедничкото учење за иднината на младинската работа, како и развивањето лидерски способности засновани на вредности, соработка и меѓународно разбирање. Покрај едукативниот дел, програмата беше збогатена со многу креативни и забавни активности. Учесниците имаа можност да бидат дел од интернационален музички бенд, да создаваат уметност низ различни работилници за рачни изработки, цртање и сликање, работилници за дизајнирање восочни свеќи како и склопување и дизајнирање на куќарки за мали птици, да учествуваат во работилници за пеење (ten sing), да посетуваат сесии за релаксација и да учествуваат во спортски активности на терените на кампот во Михелштат. Дури и високите температури не ги спречија учесниците да учествуваат на сите овие настани, но и да уживаат во посетата на локалниот базен. За учесниците, покрај овие обврски, вклучена беше и прошетка до адреналински парк и возење на мал, планински ролеркостер, како и патување со брод по реката Мајна до блискиот град Милтенберг. Од Македонија имаше вкупно 7 претставници. Во изминатите четири години, овој камп прерасна во важно место за средба на европското ИМКА движење. Тој не претставува само меѓународен собир, туку простор каде што младите градат пријателства, споделуваат искуства и се инспирираат стекнатото знаење да го пренесат во своите земји и локални организации. Овој камп служи за сплотување на младинските работници низ камповите во Европа и е особено значаен за нашата земја од аспект на тоа што нуди споделување на искуства поврзани со камп културата која што ИМКА во Битола и во Македонија неуморно се труди да ја издигне на едно повисоко и препознатливо ниво за сите наши локални учесници, волонтери и поширока публика. * Пред да дојдам на кампот во Михелштат немав некои преголеми очекувања. Се надевав дека ќе запознаам нови луѓе, ќе стекнам пријатели и ќе разменам мислења со млади од различни земји. На крајот, сето тоа се исполни, па дури и ги надмина моите очекувања. Најинтересен и највпечатлив дел за мене беше курсот за лидерски вештини. Таму научив многу корисни работи за комуникацијата, тимската работа и начинот на кој еден лидер може позитивно да влијае на другите. Сигурно ќе ги применам овие знаења и во мојата заедница. За време на кампот стекнав поголема самодоверба во споделувањето на моите мислења и научив како подобро да ги разбирам и почитувам луѓето околу мене. Ова искуство ми помогна да пораснам како личност и да станам поотворен кон нови идеи и перспективи. Дефинитивно би го препорачал Михелштат кампот на секој млад човек кој сака да стекне нови искуства, да создаде меѓународни пријателства и да научи нешто корисно и вредно за својата иднина. Никола Гелов Кога првпат слушнав за кампот во Михелштат, сè ми дојде многу неочекувано. Бев пресреќна кога дознав дека и моите другарки добија можност да учествуваат, бидејќи знаев дека заедно ќе доживееме едно незаборавно искуство. Секој ден на кампот ми беше интересен на свој начин. Имав можност да научам многу нови работи и да запознаам луѓе од различни средини. Особено ми се допадна курсот по пеење. Таму научив дека не треба да се плашиме да пробаме нешто ново. Ако никогаш не се обидеме, нема да знаеме што можеме да постигнеме. Секој човек има свој талент и свој начин на изразување, а токму тоа нè прави посебни. Едно од највозбудливите искуства за мене беше активноста во Tree House. Искрено, пред да дојдам на кампот мислев дека тоа не е нешто што би го направила во мојот град. Но, овде решив да излезам од мојата зона на удобност и да пробам нешто ново. На крајот, многу се забавував и бев горда на себе што се осмелив да учествувам. Од курсот по пеење научив и една важна животна лекција: дека не треба да ги осудуваме другите. Секој може да направи нешто на свој начин и тоа не го прави помалку вреден. Наместо да критикуваме, треба да ги прифатиме и почитуваме разликите меѓу луѓето. Кампот ме научи да се дружам со сите, да бидам поотворена и да не донесувам брзи заклучоци за другите. Сфатив дека секој човек има своја приказна и дека сите заслужуваат почит, разбирање и поддршка. Најважната порака што ќе ја понесам со себе е дека треба да бидеме храбри и да не се плашиме од нови предизвици. Нема глупави прашања и нема неуспеси кога учиме нешто ново. Секое искуство е можност да пораснеме и да станеме подобра верзија од себе. Дефинитивно би им го препорачала Михелштат кампот на сите млади кои имаат можност да учествуваат. Пријателствата, чувството дека сте дел од едно големо семејство, новите искуства и сè што се учи таму се нешта што тешко можат да се доживеат на друго место. Тоа е искуство кое засекогаш останува во сеќавање. Јована Кирјаковска   Бидејќи и претходно имав учествувано на два меѓународни кампа надвор од Македонија, дојдов во Михелштат со високи очекувања и чувство на возбуда. Од моите претходни искуства знаев дека ме очекува нешто посебно, а кампот ги надмина сите мои очекувања. Она што најмногу ми се допадна беше разновидноста на курсевите и работилниците. Тие создадоа можност сите учесници да се запознаат подобро, да се дружат и да учат едни од други.

  • ENSURE истакнат како значајна иницијатива за идната подготвеност на првите одговорни служби

    ENSURE истакнат како значајна иницијатива за идната подготвеност на првите одговорни служби На 27 јуни 2026 година, Кирил Михајлов, командир на Доброволното противпожарно друштво Свети Николе, учествуваше на панел-дискусија во Скопје посветена на противпожарната заштита и подготвеноста за вонредни состојби. Во рамки на дискусијата беа разгледани дел од клучните предизвици со кои се соочуваат противпожарните…

  • Реални искуства од шумските пожари во функција на подобра подготвеност преку ENSURE

    Реални искуства од шумските пожари во функција на подобра подготвеност преку ENSURE Доброволното противпожарно друштво Свети Николе продолжува да придонесува кон целите на проектот ENSURE преку своето директно учество во сложени интервенции на шумски пожари во Северна Македонија. За време на големиот пожар во Општина Македонски Брод, тимот на ДПД Свети Николе беше ангажиран како…

Адресар на граѓански организации

Ресурси од граѓански организации

Магазин „Граѓаните за промена“

Вести од граѓански организации

Граѓански стории

Граѓански импулс

Civica Mobilitas Community

Регистрирај се и добивај новости, информации и можности од Цивика мобилитас. Испраќаме не повеќе од 1 до 2 пораки месечно.

Регистрирај се за информатор