Изборите се ранлив момент кога граѓаните се изложени на манипулации и надворешни влијанија

На 19 мај, во Скопје, Фондацијата Метаморфозис во соработка со International IDEA го организираше настанот „Зајакнување на отпорноста кон изборни манипулации со информации“, посветен на справувањето со странското мешање и манипулациите со информации (ФИМИ), дезинформациите и заканите по изборниот интегритет. Настанот се реализираше во рамки на проектот „Справување со изборно поврзани манипулации со информации и странско влијание“, поддржан од Global Affairs Canada.

Настанот обедини претставници на институции, регулатори, меѓународни организации, медиуми, граѓански организации и експерти од земјата и регионот, со цел да се отвори стратешки дијалог за зајакнување на отпорноста на демократските процеси и изборите кон дезинформации и координирани информациски влијанија.

На свеченото отворање се обратија Бардил Јашари, извршен директор на Фондацијата Метаморфозис, Кушбу Агравал од International IDEA, Микаел Атерог од Амбасадата на Шведска, Вилма Дамбраускиене, амбасадорка на Литванија, како и Марија Митева, портпаролка на Владата. Онлајн обраќање имаше и Мари Софи Пејр од Директоратот за проширување на Европската комисија.

Во своето обраќање, Јашари истакна дека изборите се особено ранлив момент кога граѓаните се изложени на манипулации и надворешни влијанија, а дезинформациите имаат за цел да ја ослабнат довербата во институциите, медиумите и демократските процеси. Тој нагласи дека спротивставувањето на ФИМИ не претставува ограничување на слободата на говор, туку заштита на отворената и информирана демократска дебата.

Според податоците од истражување на Метаморфозис, 65 проценти од граѓаните ја препознаваат сериозноста на проблемот со дезинформациите, додека 74 проценти очекуваат институциите да одговорат со конкретни мерки, функционални системи и навремена комуникација.

Марија Митева, портпаролка на Владата, посочи дека странското мешање и манипулациите со информации претставуваат сериозен демократски и безбедносен предизвик и нагласи дека Владата работи на координиран институционален пристап, вклучително и преку новата сајбер стратегија и формирањето меѓуинституционална работна група за справување со дезинформациски кампањи.

Микаел Атерог од Амбасадата на Шведска посочи дека и неговата земја не е имуна заканите со дезинформации, а општествена отпорност особено се тестира за време на изборите. Тој посочи дека земјата од 2021 година има постојана изборна мрежа составена од разни институции кои учествуваат и споделуваат знаења за правилно спроведување на изборите. Посочи дека не само институциите, туку и секој граѓанин може да даде свој придонес во процесот, заради што се работи и на јакнење на јавната свест за ширењето на дезинформациите.

Во рамки на дискусиите беше нагласено и дека земјите кандидатки за членство во Европската Унија, меѓу кои и Северна Македонија, треба поактивно да бидат вклучени во Европскиот демократски штит, со цел заеднички да придонесуваат кон зајакнување на демократската отпорност во Европа.

На панелите учествуваа претставници на Државната изборна комисија, Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги, Министерството за одбрана, како и експерти и претставници на меѓународни организации, меѓу кои European Trust Alliance и European Fact-Checking Standards Network.

Бојан Маричиќ, претседател на Државната изборна комисија, посочи дека во дигиталната ера изборниот интегритет не зависи само од физичката безбедност на изборниот процес, туку и од способноста институциите брзо да реагираат на координирани дезинформациски кампањи. Според него, недоволната регулација на онлајн просторот и слабата институционална координација претставуваат сериозни слабости кои ги користат хибридните закани.

Горан Ризаов од Метаморфозис нагласи дека странското штетно влијание најчесто ги користи постојните слабости во системот – ниската доверба во институциите, политичката поларизација, слабата медиумска писменост и нерегулираните социјални платформи – што создава погодна средина за ширење на дезинформации.

Во вториот дел од настанот, меѓународни експерти дискутираа за европските искуства и механизми за справување со дезинформации и хибридни закани. Роб ван Бик од European Trust Alliance зборуваше за улогата на вештачката интелигенција и важноста од поврзување на земјите од Западен Балкан со европските иницијативи за медиумска писменост и демократска отпорност. Миндаугас Лашас од Министерството за надворешни работи на Литванија ги сподели искуствата на Литванија во справувањето со „невоени закани“, како дезинформации и сајбер напади, додека Клеманс Лонгли од Европската мрежа за стандарди во проверка на факти зборуваше за потребата од механизми за брза реакција и поддршка на факт-чекерите во кризни ситуации.

Настанот заврши со практична работилница и симулација на информациски напад за време на избори – прва ваква симулација организирана во земјава – на која претставници на граѓанскиот сектор работеа на сценарија за брза проценка на штета, комуникација со јавноста и координација со институциите во услови на дезинформациска криза.