[Aggregator] Downloaded image for imported item #46648

АНАЛИЗА: РЕФОРМАТА ВО ВИСОКОТО ОБРАЗОВАНИЕ ПОД ЛУПА

ОдBirc 02/04/202602/04/2026

Еден од главните општествени подсистеми е образованието. Кога станува збор за реформи во образованието, некако најчесто во нашата земја акцентот се става на високото образование. Неодамна беше предложен нов Закон за високо образование во Република Северна Македонија.

Пишува: Ристе Костовски

Најпрво, пред да навлезам во анализа на поентите на истиот, како човек на кој јавните политики му се подрачје на интерес, за да се реши одреден проблем во одреден општествен сегмент, најпрво треба истиот да се дефинира. Во однос на високото образование, од она што се слуша низ јавниот дискурс, проблемот е квалитетот на високото образование.

За да навлеземе во дефинирање на јавна политика, програма, стратегија или закон, треба прво да се обидеме да го дефинираме квалитетот на високото образование. Во тој дел, под квалитет во високото образование, според мене, треба да се подразбира квалитетот на наставата на факултетите, достапноста на литература, апликабилноста на добиеното знаење на факултет, квалитетот на вежбите итн. Во таа насока, директно корелирано со квалитетот во високото образование е квалитетот на студентското сместување, инфраструктурата, дигитализираноста во административните процедури итн. За овие аспекти или индикатори да се подобрат, кои што би го сочинувале композитниот индикатор „квалитет на високо образование“, потребна е прво анализа на финансиските капацитети и ресурси. Воедно, во овој дел, потребно е да се прави дистинкција меѓу научно-истражувачката работа и образованието. Имено, научно-истражувачката работа е дел од образованието, но не секаде и не секогаш е со ист пондер нагласена. Имено, од таа причина потребен е поинаков пристап во работата на институтите и факултетите. Во основа, на факултетите фокусот природно повеќе е на наставниот процес, а на институтите – на истражувачкиот. Затоа, линеарното или унисоното регулирање на научните публикации со импакт-фактор и број на издадени трудови и на факултети и на институти, особено во сите науки, е погрешно.

Објавувањето на научен труд и траењето на самиот процес е различно во различни сектори, па оттука не сметам дека е добро фокусот да е ставен само на овој параметар.

Понатаму, читајќи го Предлог-законот за високо образование, одредбата во членот поврзан со критериумите да не важи ретроградно креира негативни очекувања кај луѓето кои се во образовен процес или се асистенти и сакаат да градат академска кариера. Ова го напоменувам бидејќи градењето доверба и креирањето перцепција за квалитет, транспарентност и немање непотизам во високото образование е директно корелирано со концептот на квалитет.

За поголема доверба и реформи во насока на квалитет на високото образование, мислам дека треба да имаме децентрализирачки приод, т.е. критериумите во одредена мера да се постават одвнатре, од страна на образовните установи, бидејќи во ова поле има голема хетерогеност и навистина е тешко со еден член или закон да се подобри квалитетот или, како во економијата се вели, перформансите, аутпутот на микро ниво во сите дисциплини.

Кога зборуваме за квалитет во високото образование, објава на трудови, мора да се земат предвид и расходите за истражување и развој кои се издвојуваат од Буџетот.

Извор Светска Банка

*]:pointer-events-auto scroll-mt-[calc(var(–header-height)+min(200px,max(70px,20svh)))]” dir=”auto” data-turn-id=”request-WEB:cd6fa962-9167-471f-bd49-35fb000df794-4″ data-testid=”conversation-turn-10″ data-scroll-anchor=”true” data-turn=”assistant”>

Доколку го погледнеме овој графикон, евидентно е дека издвојувањата на финансии за истражување и развој во целиот период од 1997 до 2023 година (период за кој има достапни податоци во базата на World Bank Data) се ниски.

Уште поважна димензија за моделот на квалитет на високото образование е ефикасноста на овие расходи. Ефикасноста се подобрува со унапредување на техничките капацитети на факултетите, модернизација на лабораториите, алатките за анализи итн.

Текстот е работен во рамки на проектот „Застапување за инклузивен развој“, финансиски поддржан од Владата на Швајцарија преку програмата Цивика мобилитас.

Содржината на овој текст е единствена одговорност на Форум за разумни политики, ИОХН и БИРС и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија, Цивика мобилитас, или организациите што ја спроведуваат.

Оваа вест изворно е објавена на веб-страната на Балкански институт за регионална соработка (БИРЦ)

Одржана обука за академско пишување за авторите на седмото издание на „Правен фокус“
17/08/202618/08/2026
Како дел од подготовките за седмото издание на списанието „Правен фокус“, од 14 до 16 август во Охрид се одржа обука посветена на стандардите за академско пишување. Обуката беше наменета за избраните автори кои ќе подготват стручни статии за новото издание, посветено на темата „Помеѓу […]
The post Одржана обука за академско пишување за авторите на седмото издание на „Правен фокус“ appeared first on Myla.
Нашиот тим обезбедува водоснабдување за полицискиот хеликоптер во Македонски Брод
17/08/202618/08/2026
Доброволното противпожарно друштво Свети Николе продолжува со активна поддршка во справувањето со големиот пожар на подрачјето на општина Македонски Брод. Нашиот тим, како дел од државниот Модул на тимовите за брз одговор на Дирекцијата за заштита и спасување, веќе неколку дена е распореден на терен каде што обезбедува логистичка и оперативна поддршка за противпожарните сили.…
Осум пожарникари на ДПД Свети Николе четврти ден на екстремен терен во Македонски Брод
15/08/202617/08/2026
Тим од 8 пожарникари на ДПД Свети Николе, како дел од државниот Модул на тимовите за брз одговор на Дирекцијата за заштита и спасување (ДЗС), веќе четврти ден е ангажиран на екстремен терен на подрачјето на општина Македонски Брод, каде активно учествува во локализирањето на големиот пожар. Во услови на високи температури, тежок пристап, чад,…
Доброволните пожарникари мора да бидат дел од системот, не само последна надеж кога огнот ќе се разгори
15/08/202617/08/2026
На 8 јули 2026 година, ЛокалАктив – Вардар ја објави статијата „Доброволните пожарникари ‘фрлени’ во оган“, посветена на состојбите, предизвиците и потребата од посилна системска поддршка за доброволните противпожарни друштва во Македонија. Во статијата се отвора едно од најважните прашања за противпожарната заштита: доброволните пожарникари секоја година се на терен, често во најтешки услови, но…
Циркуларна економија и повторна употреба на талогот од кафе
13/08/202617/08/2026
Во современиот глобален контекст, кафето претставува многу повеќе од обичен пијалок – тоа е индустрија, извор на егзистенција за милиони луѓе и значаен сегмент од националните економии. Сепак, традиционалниот модел фрлање на талогот на кафе по искористување на кафето долго време доминираше во производството и потрошувачката на кафе, што резултира со прекумерна употреба на ресурси и деградација на животната средина. Како одговор на овие предизвици, концептот на циркуларна економија нуди иновативни решенија за намалување на отпадот, повторна употреба на материјали и оптимизирано управување со ресурсите.
Талогот од кафе, дефиниран како отпад кој настанува по печењето и консумирањето кафе, претставува еден од најобемните органски отпадоци. Се проценува дека глобално се создаваат околу 9 милиони тони годишно. Само 1% од хранливите материи завршуваат во шолјата, додека остатокот – богат со протеини, липиди, целулоза, лигнин и минерални соли – останува во талогот. Овие својства го прават талогот од кафе вреден ресурс за повторна употреба во домаќинствата и индустријата. Само за момент помислете на огромната количина талог од кафе којашто секојдневно се фрла во ѓубре, без воопшто претходно да се размисли. Во талогот од кафе останува уште многу материјал којшто може да го користите за да го подобрите вашиот живот. Начините накои можете повторно да го употребите талогот од кафе во домашни услови и во индустријата се следните:

Повторна употреба во домаќинствата
Природно ѓубриво – Благодарение на високата содржина на азот, талогот од кафе може да се користи како органско ѓубриво. Се додава директно во почвата или се користи како течно ѓубриво кое може да се користи врз растенијата по накиснување во вода во рок од 24 часа.
Подобрување на почвата и заштита од штетници – Киселоста на кафето делува како природен инсектицид против мушички, комарци, полжави и други штетници. Посипете го потрошениот талог од кафе врз почвата околу вашите растенија за да го зајакнете нивниот раст, како и да ги заштитите од штетници.
Апсорпција на мириси – Исушениот талог од кафе е ефикасен неутрализатор на непријатни мириси во фрижидер (може да го ставите во сад и садот оставете го во вашиот фрижидер), обувки, спортски торби и автомобили (спакувајте дел од талогот во внатрешноста на стари врзани чорапи).
Пилинг за кожа – Во комбинација со маслиново масло, талогот од кафе служи како природен ексфолијант за лице и тело (оставете го талогот од кафе да се исуши, а потоа додадете го маслиновото масло, додека не се добиете течен крем).
Одгледување печурки – Поради стерилноста стекната при процесот на варење, талогот од кафе е погодна подлога за култивирање свежи печурки. Поради овој факт може повторно да се користи како подлога за одгледување свежи печурки.
(Извор: https://coffeefrom.it/, Coffeefrom.it 2025, Coffee Kreis, https://www.mdpi.com/2076-3417/15/1/137 (2025)
Индустриска примена
Производство на обновлива енергија – Талогот од кафе може да се рециклира за производство на обновлива енергија. Еден од главните примери е новиот живот на отпадот од кафе во постројките за биогас, каде што енергијата се добива од земјоделска биомаса (наменски култури, нуспроизводи и земјоделски отпад),(отпад од синџирот на преработка на храна и органската фракција на цврстиот комунален отпад. Отпадот од преработката на биогас се користи и за производство на дигестации, кои можат да се користат како природно ѓубриво за почвата. Исто така мелено кафе може да се претвори во биојаглен преку пиролиза на ниска температура. Овој биојаглен го заклучува јаглеродот во стабилна форма стотици години, создавајќи мерливи компензации на CO₂ кои можат да се сертификуваат според доброволни јаглеродни шеми. Паралелно на тоа може и да се развиваат ѓубрива збогатени со биојаглен на база на кафе, нудејќи им на земјоделците обновлив додаток на почвата што го подобрува задржувањето на водата и здравјето на почвата, а воедно придонесува за врзување на јаглеродот.
Отпадот од кафе може да се користи и како секундарна суровина, т.е. материјали на крајот од нивниот животен век кои не се сметаат за отпад, туку се реинтегрираат во нови производствени процеси (нуспроизводи). На пример обновување на индустрискиот талог од кафе како нуспроизвод за да се формираат нови рециклирани и био-базирани термопластични соединенија, со цел да се создадат производи добиени со циркуларна економија како алтернатива на природните материјали.
Извор: (MDPI, https://www.mdpi.com/2076-3417/15/1/137, Reuse of Spent Coffee Grounds: Alternative Applications, Challenges, and Prospects—A Review, 2024; EU Environment newsletter, Directorate-General for Environment, European Commission (2025), How a Czech company turns coffee waste into tangible and valuable products Coffee!Up translates EU policy priorities, such as waste prevention, bio-based innovation, decarbonisation and soil health, into a tangible business model.)
(Извор:https://www.magnific.com/search?format=search&last_filter=selection&last_value=1&query=Recycling+coffee+grounds+free&selection=1#uuid=fdb6d237-a16b-4cd3-815e-be74dd5f5543)

Повторната употреба на талогот од кафе е пример за практична примена на принципите на циркуларната економија. Наместо да се третира како отпад, тој може да стане ресурс со значајна економска и еколошка вредност – од подобрување на домашните услови до создавање индустриски иновации. Со вакви решенија, кафето продолжува да биде не само пијалок, туку и двигател на одржлив развој.

Извори: EU Environment newsletter, Directorate-General for Environment, European Commission (2025), Coffeefrom.it (2025), The World Economic Forum (2026), Coffee Kreis (2025), MDPI (2024).

Оваа статија е подготвена во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Центарот за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија, со поддршка од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.
Содржината на оваа статија е единствена одговорност на Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија, Цивика мобилитас или организациите што ја спроведуваат.
Животните вештини како темел за правда по мерка на детето
12/08/202613/08/2026
Правдата по мерка на детето не завршува со судската одлука. Таа продолжува преку поддршка што им помага на децата да ги развијат своите потенцијали, да стекнат самодоверба и да изградат вештини што ќе им овозможат успешна реинтеграција во заедницата. Токму ова е една од целите […]
The post Животните вештини како темел за правда по мерка на детето appeared first on Myla.