Фронт за Дошница – симбол на отпорот и еколошката правда: Ќе успее ли граѓанскиот пркос да ги спречи багерите?

„Дошница не е само река, туку комплексен екосистем од кој зависи од целиот демиркаписки регион.

Овој јасен, недвосмислен став на сметката еко-актив, најдобро ја отсува својата непоколеблива борба за скриениот бисер на планината Кожуф.

Еколошката битка за Дошница е една од најинтензивните и најемотивните приказни за заштита на природата во Македонија изминатите неколку години. Локалните жители од Гевгелија, заедно со граѓанските здруженија и мрежата на екологистите, будно стои на браникот на оваа река. Не дозволуваат изградба на уште една мини хидроцентрала. Предупредуваат дека тоа ќе ја намали биодиверзитетот, дека ќе ги „збриши“ пастријата и автохтоната македонска пчела, ќе ги загрози видеата живи свет и ќе ја донесе Дошница на раб на пресушување.

Изградбата не е стопирана од државата. Напротив. Инвеститорот има зелено светло на хартија, но процесот на терен е блокиран и закочен од отпорот на населението и еко-активистите.

Експертите и научната јавност не бараат итно прогласување мораториум (привремен прекин) на сите градежни зафати на Дошница се додека не се завршат научните истражувања и додека оваа област не е дефинирана како идно заштитено подрачје. Најавено е изготвување и изготвување на студија која треба да процени какво ќе биде влијанието на МХЕЦ врз Дошница и околината.

Дивата убавица од пазувите на Кожуф

Дошница е брза, ладна и чиста река. Извира високо на Кожуф, а е моментот е вистински природен изглед. На други места, диво се пробива низ карпите, создавајќи мали водопади и природни базени, познати како „вирови“.

Ако ги прашате жителите, ќе кажат дека водата се пие директно од реката.

Во летните месеци, кога термометарот во Демир Капија и Гевгелија надминува 40 степени, клисурата на Дошница станува природен климатизер. Како што навлегувате во длабочината во шумата, воздухот паѓа за неколку степени, а воздухот околина на влажна земја, мов и диво нане.

Покрај реката, на неколку уредени локации, се забележуваат траги од излетници – мали камења огништа, направени клупи и сенки под дебелите круни. Оние похрабрите пропуштаат прилика да не се искапат во леден вирови, температурата да достигне 16 степени, дури и во најтоплите денови. За нив, ова е врвно освежување и адреналинско искуство.

Биодиверзитетскиот трезор

Дошница има многу богат и специфичен жив свет, кој содржи тоа што водата е чиста, ладна и богата со содржи. Еколозите не залудно ја нарекуваат реката „биодиверзитетски трезор“.

Автохтоната македонска пастрмка (Salmo macedonicus) е кралицата на Дошница. Овој вид живее само во чисти, брзи и ладни планински води со карпесто дно. Но, тука е и реалниот, поточен рак, најдобриот природен сертификат за квалитетот на водата, кој е навистина чувствителен на различни хемиско или органско видливо загадување.

Во помирните вирови на реката може да останет и помали речни риби.

Совети специфична клисура и близината на Демир Капија (која е орнитолошка локалитет од светско значење), околу Дошница има богат птичји свет. Водниот кос, на пример, е вистинска атракција – можеби може да „оди“ и да нурка под вода во брзите речни струи, барајќи храна (ларви и инсекти).

Во карпите над клисурата на Дошница се гдат и ретки видови орли и мршојадци (како што е египетскиот мршојадец), кои често се движат над речниот слив во потрага по храна. Густите букови и дабови шуми, пак, што ја опкружуваат реката и се протегаат на горе кон Кожуф, се дом на големи и мали цицачи. Видрата, како и ракот, живее само таму каде што има изобилство на риба и незагадена средина. Таа е вешт ловец во вировите на Дошница. Во шумите постојано се среќаваат срни, диви свињи, лисици, а во другите делови на Кожуф и волци, и како балкански рис.

Посебен печат на природата и дава растенијата што се појавуваат на лекови. Бреговите на Дошница се вистинска природна аптека. Дополнителни услови за климата (што се појавува од Демир Капија) и планинската клима на Кожуф, тука е и мајчина душичка и кантарион. Има и различни видови мов и папрати кои имаат висат од влажните карпи покрај реката, создавајќи сценографија која е на прашума.

Активистите предупредуваат дека овој жив свет е силно меѓусебно поврзан – доколку реката се стави во испуштање на хидроцентрали, водата ќе се затопли, ќечешне, а со тоа ќе исчезнат пастрмката, ракот и видот. Според нив, борбата за Дошница не е борба за „обична вода“, туку за спас на цел еден жив синџир.

Хроника на еден револт: Кожуф да биде национален парк или заштитено подрачје – чување узурпација и бетонизација на крајбрежје на Дошница

Екологистите со години лобираат кај надлежните институции од локалната и централната власт, планината Кожуф, блиско и сливот на реката Дошница, да се прикаже статус на национален заштитен парк. Со тоа, нагласуваат, законски ќе себрани секаква тешка индустрија, рударење и градба на хидроцентрали.

општиот револт и страв е главно насочен против изградбата на нови мали (мини) хидроцентрали на Дошница и приближно притоки. Посочуваат дека, иако старата централа од педесеттите години на вековите работи во хармонијата со природата, модерните, малите хидроцентрали имаат сосема поинаков, деструктивен ефект.

Фото 2. Активисти со транспарентен „Сакат да ги делат ветите на Кожуф“ Извор на фотографијата: https://facebook.com

Според активистите, малите електрони ги втеруваат реката во другите (со карактеристики) остануваат го речното корито целосно суво, го уништуваат биодиверзитетот, ја менуваат микроклимата, а за применетите активности, за да околу повеќе шуми.

Еколошките здруженија укажуваат и на важноста од зачувување на живиот свет, особено на македонските ендемски видови (ската пастрмка и речниот рак). Бараат строг мониторинг и буџет за риболов во одредени периоди за да се обнови фондот.

единствениот фокус е и еко-туризмот. Не сакаат Доница да биде ограничена и затворена за луѓето, исто така е ограничена за контрола, одржливизам што е стандардна поставеност на еколошка урбана (корпи за отпадоци кои редовно се празнат и патокази), евиденцијални патеки за деца и планинари и овозможување кампањи по строго утврдени правила (без палење оган на недозволени места каде што може да шумски пожар). Во овој контекст, тие го посочуваат проблемот со излетниците кои зад себе остануваат големи количини отпадоци – пластика, лименки и други видови смет. Реагираат против негрижата на семејството, но и против неажноста на комуналните услуги.

Став на активисти е и дека во непосредна близина на речното корито не смее да се дозволи неконтролирана урбанизација, како и изградба на диви или полулегални објекти. Потенцираат дека секој бетон близу Дошница го нарушува природен филтер и ја загрозува чистотата на водата.

Мојата на заедницата: Стоп за малите хидроцентрали

Активности за изградба на малите хидроцентрали се започнуваат (со сеча и пробивање живот), но процесот е закочен – веднаш наиде на остри реакции и жесток градски отпор, што има повеќе блокади и инспекциски забрани.

Фото 3. Граѓански протест за реката Дошница. Извор: https://www.vecer.press

. Тоа траеше со месеци, по што механизацијата привремено се повлече.

Државниот инспекторат за животна средина („Баров Дол“ и „Папрад“) и била неправилност: дека сечењето на шумата околу коритото и брегот се наоѓа без соодветна дозвола од Министерството за животна средина, како и дека има отстапување од градење спротивниот брег од реката во споредба со одобрениот проект). Совети ова, на концесионерот му беше изречена забрана за натамошна сеча, до обезбедување документи.

Владата му го продолжи рокот на концесионерот за изградба и почеток со работата на централите, поради тоа што не е утврден за кој, како што не беше по негова вина. Во мај 2026 година, аистите повторно ги активираа блокадите на планината Кожуф открија дека се подготвува нов обид за чување на тешка механизација за да продолжи со градењето.

„Баров Дол“ и „Папрад“ се локациите на реката Дошница на кои Владата одобрила да градат две мали хидроцентрали.

„И струјата се произведува – не им ја сакаме“

-На македонските власти им е јасно дека нема да отстапиме. Им го докажуваме веќе десетина години. Историјата што има комплексо мини хидроелектрана на Конска Река, на Кожув, пред Смрд Вода, сега сака да гради уште една, на Дошница, а реката нема таква капацитет. И воопшто не му е гајле, а со целиот тој проект ќе се наруши биодиверзитетот, целиот еко систем. За што? За профит. Ние се документираме, имаме и видеа. Последното е од првата недела во јуни, кога треба да има најмногу вода во Дошница, од тоа што се собирало преку зимата – дожд, снег. Колку и да не си компетен, знаеш дека не истекува 36 литри вода во секунда пред мини хидроелектраната, а во делот после хидроелектраната нема ни два литра во секунда. Тоа е дефинитивен доказ дека не станува збор за производство струја. Очигледно се работи за субвенции што ние ќе мора да платиме преку сметките за струја следните 20 години, вели активистката Марина Томова од „Чејнџмејкерс“.

Според неа, елаборатот не бил извршен, но дозволата за градба му е продолжена, а му траела до 6 април.

-Има криминал и кривично дело тука – се дели се дрва во речното корито, речното корито е изместено. Елаборатот е направен нестручно, но и на таков начин, што се работи за да се заштити природата. Има и една реченица која вели дека Дошница е мртва река. Сепак, во Дошница има ретки видови растителни и животински свет за професорот Митко Караделев има напишано цела книга. И ние имаме документирани растенија, ракови, а тука е и автохтоната македонска пчела, напоменува Томова.

До оваа здружение организација информации дека се планира конвој со обезбедување. Џејмс било контактирано целото обезбедување во Гевгелија, сите негови лица се одбиле да останат зашто знаат дека ќе треба, како што објаснува Мари, да ги чувате машините и вашите сопственици од своите сограѓани.

За изградбата на хидроцентралата никој од општината, ниту од централната власт, не им се обратил, ниту ги повикал на некаква консултација.

-Одлуката беше донесена во Општина Кавадарци, без јавна расправа и без известување за јавноста, а ја одобри Министерство за животна средина. Ние лани имавме блокади, 83 дена ја чувавме Дошница Прво – некои луѓе пуштивме да поминат, потоа направивме целосни блокади. Блокиравме осум други што води до Дошница. Ние рековме пред 3,5 години дека Дошница не даваме, дека таму ќе се направи екоцид. Предупредивме дека сакаме да ги споиме вените на Кожуф. Таму се планирани уште две мини хидроелектрани. Јас сум контактиран од лице од „Македонски шуми“, на кое, веројатно, не е јасно со кого си има работа. Наместо да збориме за „македонски шуми“, тој ме убедува да не се бунам, само две цевки од 1,80 метри ќе имало, само два километри. Просто не веројатно, потенцира соговорничката.

Активистите постојано „чуваат стража“, на различни точки. Не дозволуваат да има механизација.

-Имаме луѓе на сите влезови – Гевгелија, патарините, Кавадарци, Серменин, Петруш, секаде. Секаде имаме стража и нема да дозволиме некој да направи личен профит. Друго е да се произведува струја, но, дури и струја да прави и да не ја прави без пари, не им ја сакаме, зашто ќе ја уништат реката. Ниту Дошница или која било реплика на Кожуф има капацитет да произведе струја. Ако има, можеби тоа е период од само еден месец ако има доволно дождови и снегови, а сега нема. Еве, може да се одиме и да видиме, не вели Марина, видно револтирана.
Таа и единствена-активисти се упатени дека зад целиот проект со малите електрони стои партиски, интерес.

-Политичарите имаат мини хидроелектрани во својата сопственост. Но, пат, треба да им биде јасно, дека нема како да го отстапиме. Хидроцентрала нема да има. На сајтот им е доста, особено на оние што се 48 проценти што не гласаат. Исто така, имаме документирано, какви се прекршоците се тука. Тие што работат со багерите оставиле ѓубре, а има и нафта, масла. Знаете ли дека покрај река не смее да капне ниту една капка масло? И тука завршува. Нема што повеќе да се дискутира, децидна е активистката.

„Ако ја дадеме Дошница, ги даваме и „реки во Македонија“ – жив ѕид“ против повредата мехазиција

Томова влада и на иницијативата за изготвување независна студија за реката Дошница, од пред две години, зад која застанала 13 академици и различни здруженија на тест од сите три загнати општини: Гевгелија, Демир Капија и Кавадарци. Иницијација била прифатена и од тројцата градоначалници.

Фото 4. Учесници на протест против малите хидроцентрали. Извор: https://mrt.com.mk/

Упативме јавен пел до градоначалниците да ги исполниме своите ветувања, зашто општините претходно ја прифатија иницијативата за издвојување средства од буџетите за нови, независни студии кои ќе го докажат влијанието врз животната средина и ендемските видови. Соновата на студијата ќе треба да се процени дали има загрозен растителен и животен свет. Кога ќе заврши, ќе биде што ќе се случи со Дошница. До тогаш ќе правиме „жив ѕид“ за да не се гради. Проблемот, според мене, е тоа што од оваа река зависат многу други реки во Македонија. Ако ја дадеме Дошница, ги даваме сите други реки во Македонија, но го даваме и Кожуф. Ова, всушност, е вид тест, ако се одбиеме, ќе бидат одврзани рацете на „велеможите“ да навистина што сакаат, нагласи Томова.

За првата хидроелектрана на Кожув, тврди дека никој не знаел и дека ад-хок била направена, „преку ноќ“. -Се договара, неколку членови, работи, но никој не знае ништо што и како, тоа е принципот, додаде активистката.

Граѓанските здруженија остануваат на браникот на реката и на барањето да се стопира изградбата на малата хидроцентрала. Немаат дилема дека отпорот ќе успее.

Најнов апел до населението од Зелена народнажа за физичка блокада и одбрана на Дошница: Зошто Кожуф уште не е прогласен за национален парк?

Зелена народна стража на 29 јули контрола на својот фејсбук профил објави дека Дошница е повторно нападната од хидро-мафијата. Како што наведе, Владата на чело со хидро-мафијата, зад затвоени врати, донела одлука за продолжување на рокот за изградба на двете мини хидроцентрали. Зелена народна стража во објавата го повикува населението на отпор, преку поставување физичка блокада и уште еднаш го поставува прашањето – зошто Кожуф уште не е прогласен за национален парк.

Фото 5. Градежна механизација и интервенции во делот на Дошница.  Извор: https://www.slobodnaevropa.mk/

-Хидроцентрали на Дошница нема да има. После 70 дена блокади и јасен стави дека никој не сака мали хидроцентрали, некој се дрзнува повторно да го погази народот и да ја направи во пустина една од најпознатите реки во Македонија. Ја одбрани еднаш во Дошница, ќе ја одбраниме повторно. Додека низ целиот свет ги растураат малите централи, кои освен тоа што ја уништуваат природата околу себе, ги пресушуваат најчистите цели и го истребуваат сиот во светот, промените вообичаени бенефит за никој, нашата Влада во тандем со хидро-мафијата повторно ја напаѓа реката Дошница на Кожуфи планина. Останува и главното прашање, зошто Кожуф уште не е прогласен за национален парк? Дали некој си ги полни џебовите со т.н. „еко“ проекти, на брз и безобразен начин? Дали владата и неколку поединци одлучија да ја продадат природата која не е нивна за сметка на животот на сите други луѓе? Луѓе од цела Македонија стоеја слободно на блокади и ја одбранија еднаш. Дали ја одбраниме пак, наведуваат од Зелена народна стража на фејсбук.

Што вели науката?

Уште една година медиумите во земјава го пренесоа ставот на 12-те лекари (биолози, геолози, географи и хидролози), кои формално побараа министер за животна средина и просторно планирање да го ставите на реката Дошница и пределот околу неа под привремена заштита, како член 97 од Законот за заштита на природата.

Експертите меѓу кои и академик Владо Матевски, изразија длабока загриженост и предложи итен моратори на сите активности поврзани со изградба на мали хидроцентрали или други инфраструктурни зафати кои ризикуваат од деградација на природата. Предупреди дека секоја разлика која може да предизвика неповолна девастација на природните вредности (како што е изградбата на малите хидроцентрали), мора итно да се стопира.

Фото 6. Планински речен предел, претставена во сторијата како Дошница. Местото, авторот и оригиналниот извор на фотографијата не се потврдени; контекст: https://meta.mk/galerija-kade-treba-da-se-gradat-dvete-hidrocentrali-na-reka-doshnica/

Укажаа дека е потребно прво да се заврши целосната валоризација на подрачјето, да се дефинираат крајните и зоните на заштита и да се изработи посебен план за управување со идното заштитено подрачје.

Воедно апелираа до надлежните институции, инвеститорите и пошироките јавности да го набљудуваат овој научно-стручен пристап и да го поддржуваат она што е зафатено што може да го компромитира значењето и интегритетот на овој сè уште незаштитен, но извонредно вреден природен простор.

-Плановите за изградба на малите хидроенергетски централи во сливот на реката Дошница се актуелизираат во времето кога е во тек сеопфатен процес на валоризација за прогласување на подрачјето на Демиркаписката Клисура за заштитено подрачје, кое го има целиот слив на долното течение на реката Дошница. Министерството за животна средина и просторно планирање го прогласувањето на заштитено подрачје на територијата на Општина Демир Капија како своја приоритетна програма за заштита на природата за 2024 година, целта на тековниот процес на валоризација е да ги идентификувате значајните природни и пејзажните карактеристики на околината на Демиркаписката Клисура и да ги покажете стручните за негово идно прогласување за заштитено подрачје. Ова вклучува и детална анализа на долниот тек на реката Дошница, препознаена како една од најчистите и највредните водотеци во Македонија, содржи ендемски и ретки биолошки видови, значајна зачувување на биодиверзитет и воден режим во специфични, експерти експерти.

Потенцира и дека продолжувањето со повеќе активности пред завршување на студијата за валоризација и пред донесување посебна одлука за зонирање и управување, може да предизвика со непоправлива штета врз екосистемите, хидролошко балансирање и потенцијал за одржливо користење на подрачјето.

МЖСПП без одговор за Дошница, „глува“ и Општина Гевгелија

Пред два месеца испрати прашања до Министерството за животна средина, но до денес, по скоро два месеца, се уште не добивме одговори. Останавме без официјален став дека тоа дали изградбата ќе влијае врз снабдувањето со питка вода и наводнувањето во трите општини (Гевгелија, Демир Капија и Кавадарци), дали постои опасност од изворот на изворите и негативните фактори на водоснабдителните системи за другите луѓе поврзани со пренасочувањето на водата за потребите на хидроелектричните ефекти. врз опстанокот на живиот свет во речниот слив (особено на ендемските видови), врз планината Кожуф и локалниот туризам, како и дали сите луѓе е најважно пред реализацијата на таквите проекти и дали се земаат предвид неговите реакции (револтот, бојкот, протестите).

Одговори нема од Општина Гевгелија. Ветија дека ќе не ги испрати информациите што ги бараме, но тоа не се случи. Најпрво се зборуваше за годишните одмори, а потоа никогаш не одговараше на нашите пораки.

Поддршка од општините Демир Капија и Кавадарци за научната студија за Дошница?

Пред девет месеци инвеститорот на МХЕЦ имаше средба со претставници на Општина Кавадарци. Како што од општината, му било речено да размислува дали е неисплатливо да вложува во оваа бизнис, да гради мали хицентрали, со оглед на тоа колкав револт и отпор предизвикуваат кај жителите.

-Раз дискутиравме, му беше речено да земе предвид и да размислува, зашто, сепак, се работи за мали хидроцентрали, а револтот кај жителите е голем, информираат од Општината.

Од Кабинетот на градоначалникот Митко Јанчев, се децидни дека Општина Кавадарци ќе ја поддржи инцијативата за изработка на научната студија за Дошница.

И Општина Демир Капија би поддржала изработка на научна студија за Дошница.

-На територијата на Општина Демир Капија не се најавени инвестиции за изградба на МХЕЦ Дошница, не се потребни барања за мислења или согласности за произнесување на Општината поврзани со инвестиции на проекти како МХЕЦ Дошница. Исто така, до Демир Капија не се присутни соседните барања и известувања од надлежните институции, организации и слични, дека се планира изградба во такви објекти на територија во некои од општините на реката Дошница и Бошава кои минуваат и низ територијата на општина Демир Капија, информираат од Кабинетот на градоначалникот на Демир Капија.

На прашањето, дали постои ризик од причината на издашноста на изворите и причините за водоснабдителните системи за сите луѓе поради пренасочување на водата за потребите на хидроелектраната, одговараат дека нема техничка документација, официјални и детални информации за инвестицијата, не се во можност да дадат мислење.

-Со инвестициите кои ја пренасочуваат водата од речниот слив, може да се прелистува врз опстанокот на живиот свет во речниот свет, особености на ендемските видови, децидни се од Општината.

Сметаат и дека за посебните проекти, треба да се земат предвид одговорите на сите луѓе.

-Општина Демир Капија не е подготвена пред реализација на проектите и би било што треба да ги земете предвид одговорите од страна на општината засегната страна, напомена од Кабинетот на градоначалникот.

Во Македонија над 100 мали електрони, доделени десет концесии преку државните тендери

Повеќе региони во земјата се „зафатени со мали хидроелетрани“. Голема е концентрацијата во западниот, северозападниот и источниот дел од земјата.

Во Пелагонискиот и Преспанскиот регион (Битола, Ресен, Демир Хисар) МХЕ има на Брајчинска и Кранска Река во Преспанско, на соодветните текови во Демирхисарско (Голема Илинска, Кушница, Мала Река) и во подрачјата околу Баба Планина.

Во Источна и Североисточна Македонија (Кратово, Крива Паланка, Пробиштип, Делчево, Берово) МХЕЦ има на сливовите на Крива Река, Брегалница, Каменичка Река и планинските притоки на Осогово, Беласица и Плачковица, каде конфигурацијата на теренот нуди добри услови за проточни.

Во Скопскиот регион помали хидроцентрали се комплекси или планирани на водни текови во околината на Скопска Црна Гора (на пр. Бањанска Река) и поречито на Патишка Река (Карџица/Јакупица).

Мали хидроелетрани има и во Полошко, како и во Националниот парк Маврово (на реките околу Шар Планина, Маврово и Река, како малшевските и реканските притоки, подрачјата околу Жировница, Теарце, Галичник).

Се разбира ли свеста за заштита на природата?

Во последните години изградбата на нови мали хидроелектрани се соочува со силен отпор од населението и еколошките организации. На многу места беа организирани протести и блокирани градилишта може да се смета дека цевководите на овие централи ги оставаат реалните корита суви, го уништуваат биодиверзитетот и ги загрозуваат производителите на екосистеми. Како резултат на овие притисоци, државните власти во изминатиот период најавуваат ревизии и прекини на нови концесии, особено за оние што се возила во строги заштитени подрачја и национални паркови.

„Светла точка“ е и Национален парк Шар Планина на 28 јули 2014 година, останува во координација со надлежните државни институции, започна демонтажата и изнесувањето на цевководите од малите хидроцентрали „Пена 84“ и „Пена 85“ во долината на Лешница.
Според Националниот парк, станува збор за значаен чекор кон обновување на природниот екосистем.

Фото 7. Теренски интервенции на планински пристапен пат, користени како илустрација за делот за Лешница. Извор; https://makedonskisumi.blogspot.com/

-Природата не се чува само со зборовите. Таа се чува со дела, со знаење, со истрајност и со храброст да се донесат одлуки во интерес. На денешниот ден на заштитата на Светот сакаме со јавноста да споделиме една вест што претставува значаен чекор за иднината на Шар Планина. Во координација со надлежните државни институции, во тек е сложена операција за демонтажа и изнесување на цевководите од малите хидроцентрали Пена 84 и Пена 85 во долината на Лешница. Многу љубители на природата и оние кои се во три недели ја посетија Лешница беа вклучени на теренот се работи. Денес, на овој симболичен ден, сакаме да кажеме дека го започна првиот чекор кон животната средина во првобитна состојба, присуството од НП Шар Планина.

Ова е како што откри, на долг и посветен институционален процес, кој во Националниот парк Шар Планина доследи ги застапува техничките, законите и природозаштитните аргументи пред сите надлежни институции, со јасна цел – заштита на долината на Лешница и зачувување на природните вредности на Шар Планина.

Поврзаноста на високите функционери, поранешните и актуелните функционери или нивните семејства со бизнисот со малите ХЕЦ во Македонија во повеќе време во фокусот на новинарите на новинарите, антикогрупните организации и цивилниот сектор.

Изминати години различни новинарски истражувања (ИРЛ, Радио Слободна Европа) беа насочени кон тоа дека бизнисот со производство на струја од мали ХЕЦ и државните концесии се појавуваат имиња или семејни компании на блиски до врвот на политичката сцена (поранешни лица, премиери, советници и пратеници од различни партии), кои имаат корист од државните субвенции за обновливи извори на енергија.

Државната комисија за борба против корупцијата (ДКСК) отвори предмети за проверка на судир на интереси. Истражува повеќе прашања во кои високи функционери или лидери се поврзани со компании кои се однесуваат на концесии или граделе мали хидроцентрали. Во одредени предмети, ДСК ја прекинува одлуката со образложение во периодот на носење на одлуките за тие тендери, лицата не биле на функција или немало директен судир на интереси.

Извештаите на ДКСК и на невладините организации (како „Еко-свест“) го проучуваат тоа дека системот за доделување концесии за мали ХЕЦ со години содржел високи корупциски ризици. Тоа се должи на леснотијата со кои политички моќни поединци можат да имаат урбанистички дозволи, водни право и државно земјиште, честопати во еколошки чувствителни подрачја и национални паркови (како Маврово и Шар Планина).

Како што ја објави невладината организација „Еко свест“, иако наодите на Државниот завод за ревизија (ДЗР) од 2021 година јасно укажува на бројни штети од изградбата на малите хидроцентрали и недосладени во постапките за издавање дозволи, државните институции продолжуваат со охрабрување за реализација на проектите на заштитените подја во Македонија.

Во Извештајот на ДЗР за „Експолоатација на водни ресурси при електрична енергија“ утврдени производството прекршувања на издавање концесии за МХЕЦ. Се наведува дека уште се евидентираните прекршувања од издавањето на концесии до подготовката на стратешките документи. Во овој процес, покрај несоодветната состојба на изборите за заштита на животната средина, на директен удар се става на учество на избори за прашања од животната средина, загарантирана со Архуската конвенција, која исто така е ратифина од Македонија.

Констатирано е и дека стратегиите за развој за енергетиката и за искористување на обновливите извори на дел од основата се објавени награди од концесиите, се без стратегија на влијанието врз животната средина, а од суштинска важност за овие процеси е и Законот за климатска акција која уште не е донесена.
Воот на ДЗР евидентирано дека комисиите за лекови на тендерските постапки никогаш не се изработувале студии за концесиски проекти не правелели на оцена на влијанието врз животната средина, иако тоа е законска студија. За некои од тендерите нема физибилити студија и воопшто нема конечна одлука за тендерска постапка. При издавањето на водното право никогаш не е направен преглед на објектите зафаќање вода, што е исто така законска држава. Како што укажува „Еко свест“, овој проблем дополнително се влошува со тоа што инвеститорите се придржуваат и до основните мерки за заштита за да се спроведат изборите, недостатокот на капацитети на државните инспекторати и, несоодветното разграничување на надлежностите на инспециските услуги.

-И покрај богатството заложба на Еко-свест во однос на разрешување на несоодветната состојба на изградбата на МХЕЦ и занемарувањето на законски објавените обврски кои е потврдено во Извештајот на ДЗР од 2021 година, институциите продолжуваат да го овозможи сериозното влијание на еко-системителните негативни последици кои предизвикуваат и биодиверзитетот на населението со помош на системите за снабдување за пиење, заштита на живеалиштата и миграциите на дивиот свет со што директно ја загрозуваат животната вода средина, одредена од „Еко свест“.

Оваа содржина е изработена со финансиска поддршка од Agence Française de Développement (AFD) и Expertise France во рамки на проектот „Зајакнато граѓанско учество во заштита на животната средина“ имплемент од страна на македонското здружение на правници, во партнерство со Центарот за правни истражувања и анализи, – Центар за еколошка демократија. Содржината е единствена одговорност на авторите и во никој случај не може да се смета дека ги одредува стапките на Agence Française de Développement (AFD) и Expertise France.