Уметничка герила акција: Џиновска пастрмка во Скопје

ОдУстанова Центар за современи уметности Скопје 19/12/201720/12/2017

Граѓанската иницијатива „Урбани умернички акции“ во центарот на Скопје денеска ја постави скулптурата „Охридската пастрмка“ со цел да се алармира за нејзиното исчезнување пред нашите очи.

Охридската пастрма (Salmo letnica, Karaman, 1924), нејзините подвидови како и автохтоната македонска пастрмка (Salmo macedonikus, Кaraman 1924) стануваат се позагрозени и лесно може да се случи да исчезнат од водите во Македонија во нашиот животен век.

Се поголемите гастрономски барања за овие исклучително квалитетни риби го разгоруваат криволовот и рибократството. Популациите на дива пастрмка во македонските води (Охридско Езеро, река Радика и нејзините притоки, реката Треска, езерата Маврово, Козјак и Шпиље) во последните години се десеткувани. Во Охрид се поретко се ловат полово зрели единки, а рибокрадците и концесионерите на пазарот пласираат полово незрели единки кои никогаш не се измрестиле. Состојбата е уште позагрижувачка бидејќи концесионерите (кои имаат дозволи за стопански риболов) ловат масивно над пропишаните квоти. Порибувањето на подмладок од мрестилиштата за пастрмка за жал во најголем број случаи е сведено на трговија со фактури, а Министерството за земјоделие, шумарство и водостопанство никогаш не водело сериозна контрола дали количините на риба кои концестионерите ги прикажуваат дека се порибени се реални и вистински или само се водат на хартија, односно постојат само на лажирани фактури.

Со ваков однос кон пастрмката голема е веројатноста и овие врсти на пастрмка да исчезнат во скоро време. Колку за потсетување некогаш бројната врста на пастрмка наречена Главатица (Salmo marmoratus Cuvier, 1829) која до пред 40-тина години ги населувала долните теченија на Дрим, Дебарското Езеро и долниот тек на Радика денес е потполно исчезната.

Затоа секогаш размислете пред да купите дива пастрмка. Со купувањето диви пастрмки директно ги подржувате рибокрадците и ги уништувате нејзините шанси за преживување! Размислете дека можеби токму вие ќе ја изедете и последната дива пастрмка. Вреди ли? – прашуваат од иницијативата.

„Текстилијада 10“ заврши, борбата продолжува
05/10/202607/10/2026
Благодарност до сите пријатели и партнери што беа дел од нашата десетгодишна […]
Граѓанска платформа за заштита на младите жени од сајбер (онлајн) насилство
05/10/202605/10/2026
Сајбер насилството не исчезнува кога ќе го исклучиш компјутерот – стравот оди со тебе дома. Ќе бидеш дел од толпата или дел од заштитата? Прекини го синџирот! Не кликај шер. Не испраќај на „само уште еден“. Не ја прави туѓата болка забава. Наместо да осудуваш, направи го вистинскиот чекор и прашај: „Дали си добро?“. Една […]
Документ за јавни политики: Анализа на националното законодавство во однос на европските стандарди за заштита од дигитално родово-базирано насилство
05/10/202605/10/2026
Дигиталното родово-базирано насилство претставува сè поизразена манифестација на насилството врз жените и девојчињата, која се врши или засилува преку употреба на информатичко-комуникациски технологии. Иако не станува збор за нов вид на насилство, дигиталната средина овозможува поинаква динамика, поголема изложеност на жртвите и подолготрајни последици, што наметнува потреба од прилагоден правен…
Документ за јавни политики: Анализа на постапувањето на институциите, со фокус на центрите за социјална заштита во случаи на дигитално родово-базирано насилство
05/10/202605/10/2026
Дигиталното родово-базирано насилство бара брз, стручен и сензитивен одговор од страна на институциите. Како тие постапуваат во пракса и кои се клучните предизвици со кои се соочуваат? Во рамки на проектот „Младите жени против онлајн насилство“, имплементиран од Иницијатива за европска перспектива и Заеднички вредности, го објавуваме вториот „Документ за…
ПРИРАЧНИК ЗА СПРАВУВАЊЕ СО ДИГИТАЛНО РОДОВО БАЗИРАНО НАСИЛСТВО
05/10/202605/10/2026
Зад секој екран, во секоја приватна порака или групен чет, може да се крие тишина исполнета со страв, срам и болка. Дигиталното родово базирано насилство не е само „онлајн проблем“ – тоа е реалност што ја погодува секоја четврта млада жена во Македонија, а само 5% од нив имаат храброст…
КАКО КУЈНСКИОТ ОТПАД СТАНУВА ПРИРОДЕН РЕСУРС: РЕЦ, ЕКО ЛОГИК И ФЛОРОЗОН НА ФЕСТИВАЛОТ НА ЦИВИКА МОБИЛИТАС 2026
05/10/202607/10/2026
Изминатава сабота, на 3-ти октомври 2026 година, градскиот парк пулсираше во знакот на граѓанскиот активизам. Како дел од овогодинешниот Фестивал на Цивика мобилитас, познат како „Ден на граѓанските организации“, граѓаните имаа единствена можност одблизу да се запознаат со луѓето кои се двигатели на позитивни промени во нашето општество.
Меѓу бројните штандови, посебен интерес предизвика заедничкиот простор на Центарот за ресурси во животна средина РЕЦ, Еко Логик и Флорозон каде што беа изложени производите од учениците кои ги добија од отпад во натпреварот за зелени бизнис идеи. Овие три организации се здружија со јасна мисија – да покажат дека еколошката иднина зависи од секој од нас.
Интерактивна работилница: Од кујнски отпад до вреден ресурс
Главната атракција на нивниот штанд беше интерактивната работилница за преработка и реупотреба на био-отпад. Наместо само да зборуваат за теории, експертите ги вклучија посетителите во реални експерименти за добивање на пектин и био дизел.
„Дали знаевте дека она што секојдневно го фрламе во кујната може да стане вреден ресурс за природата?“ – беше главното прашање кое ги поттикна присутните на размислување.
Преку практични примери, граѓаните од сите генерации научија едноставни, но ефикасни начини како драстично да го намалат отпадот во сопствените домови и како органските остатоци да ги претворат во нешто корисно за почвата и растенијата.

Граѓански активизам за циркуларна економија
Оваа успешна едукативна активност е дел од пошироката рамка на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“. Главната цел на проектот е менување на навиките и воведување на одржливи еколошки практики во секојдневието.
Оваа важна иницијатива е финансиски поддржана од Владата на Швајцарија преку програмата на Цивика мобилитас.
Фестивалот уште еднаш докажа дека кога граѓанскиот сектор и граѓаните ќе се сретнат на едно место, се раѓаат најдобрите идеи за зелено и одржливо утре.

#CivicaMobilitass, #CHinMK, Цивика мобилитас (civicamobilitas.mk)