Screenshot

Сериозно сфаќање на одговорностите во врска со правото на образование

ОдИнститут за европска политика

Како едно економско, социјално и политичко право, главната цел на правото на образование е да го промовира личниот раст и развој на поединецот, како и способноста тој/таа да се прилагоди на општеството. Додека глобалната концептуална рамка за правото на образование како човеково право е воспоставена според меѓународното право за човекови права и е уредно ратификувана од Северна Македонија, сепак остануваат значајни предизвици на национално ниво. Европската унија има развиено насоки во рамките на Повелбата за основните права со кои образованието се признава како човеково право (член 14, Поглавје II Слободи), кои Северна Македонија како земја кандидат треба да ги почитува. Сепак, Европската комисија објави јасни предизвици во врска со имплементацијата и почитувањето на правото на образование во Северна Македонија, чиешто решавање е одамна задоцнето.

Овој документ за политики ја следи концептуалната структура на „4А“ за правото на образование – приспособливост, достапност, пристапност и прифатливост и ги препознава клучните прашања каде што државата не успеала да ги исполни своите обврски кои се однесуваат на ова човеково право. Тоа покажува дека владата не го имплементирала правото на образование во целост, според четирите А, вклучително и постојаните предизвици како што се распространетата дискриминација, недостатокот на ресурси и широкиот размер на партизација. Кога се зборува за образовниот систем во Северна Македонија, секогаш треба да се има предвид дека таа е мултикултурна земја. Сепак, нејзиниот образовен систем не се справува добро со практиките на дискриминација и сегрегација. Не се вложуваат доволно ресурси за градење на безбедна и здрава средина за учење за сите деца. Ова прашање започнува од недостигот на основни материјали како учебници, па сè до целата инфраструктура на соодветни објекти и нивна поправка. Поголем дел од училиштата не ги исполнуваат основните услови за безбедна средина, со што младите се изложени на (можна) опасност. Секое од горенаведените прашања е поврзано со прашањето на политичката репресија и важноста на придобивките на самите политички елити во реформските процеси, а не со интервенции кои би можеле да доведат до постигнување повисоки стандарди на настава и безбедност.

Овој документ за политики дава препораки како да се справуваме со овие предизвици. Иако се препознава дека суштински предизвик остануваат реформите на политичките елити за што ќе бидат потребни многу сложени и долгорочни процеси кои не се вклучени во овој документ, сепак може да се направат помали чекори во насока на исполнување на 4А во образованието, кои можат да доведат до исполнување на обврската на државата за правото на образование. Образованието треба да биде клучот за обезбедување цврста основа за благосостојба и искористување на целосниот потенцијал на секој поединец, а со тоа и на општеството како целина. Потребно е да се направат повеќе заложби во приоритизирањето и унапредувањето на образованието. На сите деца треба да им се обезбедат основните услови за нивните фундаментални права. За дискриминацијата и сегрегацијата во образованието, особено кон децата Роми и децата со пречки во развојот, треба сериозно да се постапува.

DOWNLOAD PDF

Продолжи со читање

  • Елаборат за четириесетите – XL Средби на извидници Велес 2026

    Почитувани извидници, извидничкиот одред “Димитар Влахов” од Велес одбележувајќи ја седмата деценија на постоење на извидништвото во Велес и Денот на Државноста на Македонија, Ве поканува на традиционалните XL Средби на извидници 2026. Во периодот од 1975 до 2026 година, успевaме да организираме четириесет Средби на извидници од кои последните…

  • Ново регионално партнерство: Здружението започнува проект поддржан од Western Balkans Fund и Европската Унија

     Со голема чест и задоволство споделуваме дека Здружение на лица со церебрална парализа и други попречености е добитник на грант од Фондот за Западен Балкан (Western Balkans Fund), кофинансиран од Европската Унија! На 24 и 25 јуни 2026 година во Тирана, Албанија, присуствувавме на дводневната партнерска работилница и свечената церемонија…

  • Успешно реализирана XXVI Вардарска регата “Гемиџии 2026“

    Иако регатата се одвива по 26-ти пат, ова е трета година во која пловидбата заврши во Солун, идентично како онаа на велешките трговци во минатото. Чамците растоварени, пловењето успешно завршено, се сумираат впечатоците од Вардарска регата „Гемиџии“ која по 26-ти пат ја оживеа традицијата и патшествието на велешките трговци во…

  • Од отпад до производ: Како био-отпадот станува дел од нашето секојдневие

    Био-отпадот претставува органски отпад кој потекнува од домаќинствата, пазарите, градините и прехранбената индустрија. Во оваа категорија спаѓаат остатоци од овошје и зеленчук, талог од кафе, лушпи од јајца, лисја и трева.
    Иако најчесто се третира како отпад, био-отпадот претставува вреден ресурс. Во контекст на циркуларната економија, тој се користи како суровина за создавање нови материјали, енергија и производи што повторно се враќаат во економскиот циклус.

    https://unsplash.com/photos/person-holding-eco-not-ego-signage-_kB9NKpErH4
    Во традиционалниот модел, био-отпадот најчесто завршува на депонии, каде што при разградување без кислород се создава метан – силен стакленички гас кој придонесува за климатските промени. Во циркуларниот пристап, истиот отпад се третира како ресурс и се трансформира во компост, биоматеријали, природни ѓубрива и иновативни производи. На овој начин се намалува количината на отпад, се намалуваат емисиите и се поттикнува развој на зелени технологии и локални бизниси.
    Овој пристап е тесно поврзан со пораката „Eco, not ego“, која потсетува дека одржливите избори ја ставаат еколошката одговорност пред краткорочната индивидуална удобност. Со тоа, био-отпадот се гледа не како проблем, туку како почеток на нов циклус на вредност, обновување и одржлив развој.

    Примери на продукти изработени од био-отпад

    Биопластика и дизајн-предмети од талог од кафе – Coffeefrom (Италија): Италијанскиот стартап Coffeefrom го претвора искористениот талог од кафе во биопластика и композитни материјали кои се користат за дизајнерски производи, пакување и индустриска примена, покажувајќи дека дури и секојдневниот отпад може да добие нова вредност.

    (Извор: EU-Startups, август 2025 – eu-startups.com | Renewable Matter – renewablematter.eu)

    Биоразградливо пакување од мицелиум и земјоделски отпад – Grown.bio (Холандија): Компанијата Grown.bio користи мицелиум и земјоделски отпад за производство на целосно биоразградливи пакувања и изолациски материјали кои нудат одржлива алтернатива на пластиката и стиропорот.

    (Извор: European Circular Economy Stakeholder Platform – circulareconomy.europa.eu | Saladplate, октомври 2025 – saladplate.com)

    Еко-кожа од манго отпад – Fruitleather Rotterdam (Холандија): Fruitleather Rotterdam го рециклира отпадот од манго што не ги исполнува пазарните стандарди и го претвора во издржлив вегански материјал кој се користи за изработка на чанти, паричници и други модни производи.

    (Извор: Plant Based News, мај 2025 – plantbasednews.org | Nature Biotechnology, 2025 – nature.com)

    Фото:https://unsplash.com/photos/a-pile-of-garbage-sitting-on-top-of-a-grass-covered-field-pprCuLQopHw
    Овие примери покажуваат дека отпадот не мора да биде проблем кој треба да се отстрани. Со соодветна креативност, технологија и визија, тој може да стане вреден ресурс кој создава нови производи, нови работни места и помало влијание врз природата.
    Циркуларната економија нè учи дека секој материјал има потенцијал за нов живот. Наместо да гледаме на био-отпадот како нешто без вредност, можеме да го препознаеме како можност за иновации и одржлив развој. Токму во оваа промена на перспективата лежи клучот кон поодржлива иднина.
     
    Оваа статија е подготвена во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Центарот за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија, со поддршка од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.
    Содржината на оваа статија е единствена одговорност на Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија, Цивика мобилитас или организациите што ја спроведуваат.
    Автори: Јасмина Петровска, Еко Логик и Ана Серафимова, Еко Логик

Адресар на граѓански организации

Ресурси од граѓански организации

Магазин „Граѓаните за промена“

Вести од граѓански организации

Граѓански стории

Граѓански импулс

Civica Mobilitas Community

Регистрирај се и добивај новости, информации и можности од Цивика мобилитас. Испраќаме не повеќе од 1 до 2 пораки месечно.

Регистрирај се за информатор