цивил

ИЗБОРЕН РАПОРТ #18: Гласањето во казнено-поправните установи нормално, со мали проблеми, ЦИВИЛ со пораки до партиите, избирачките одбори и јавноста

ЦИВИЛ – Центар за слобода им посакува мирен, достоинствен, слободен, фер и демократски изборен ден на сите граѓанки и граѓани на Република Северна Македонија.

Во ова, 18-то издание на ИЗБОРЕН РАПОРТ, објавуваме информации за текот на гласањето во казнено-поправните установи и за проблемите таму, како и неколку пораки до гласачите, политичките партии, избирачките одбори и јавноста.

ГЛАСАЊЕ ВО КАЗНЕНО-ПОПРАВНИТЕ УСТАНОВИ

Мониторингот на ЦИВИЛ утврди дека денешното гласање на лицата во притвор и на издржување казна затвор започна навремено во сите казнено-поправните установи (КПУ), освен во КПУ Идризово. Гласањето во КПУ Идризово започна во 8:20 часот. Од ЦИВИЛ изразија надеж дека управата и Избирачкиот одбор во КПУ Идризово ќе го почитуваат принципот според кој треба да се продолжи гласањето во избирачките места за толку време колку што траел прекинот, односно доцнењето.

Во мониторингот на ЦИВИЛ на гласањето во КПУ низ земјата, се бележат неколку други недостатоци. Во КПУ Куманово, од 56 лица, само 38 се на Избирачкиот список. Во КПУ Битола, 20 лица недостасуваат во Избирачкиот список.

На почетокот на гласањето во КПУ Прилеп и Битола, на гласачите не им било дозволено гласањето со т.н. „домска карта“, за разлика од сите други КПУ каде што тоа било дозволено. Некаде околу 9 часот, овој проблем е надминат и сега гласачите во КПУ Прилеп и Битола можат да го остварат своето право на глас со „домска карта“, како и во сите останати КПУ.

НЕКОЛКУ МЕДИУМИ ГО ПРЕКРШИЈА ИЗБОРНИОТ МОЛК

Врз основа на овие принципи и изборни правила, Мониторингот на ЦИВИЛ утврди неколку груби нарушувања на изборниот молк од неколку медиуми во текот на изминатата ноќ. Деталите околу овие случаи ќе бидат соопштени по истекот на изборниот молк во 19 часот утре, недела, 17 октомври.

ШТО Е ИЗБОРЕН МОЛК?

Изборниот молк стапува на сила ден пред гласање (сабота), односно на полноќ меѓу петок и сабота, кога завршува изборната кампања. Молкот трае до 19 часот, на денот кога се гласа (недела). Тоа подразбира дека ширење на пропаганда, партиско агитирање, поткуп на гласачи, водење кампања и други прекршувања на Изборниот законик се строго забранети.

За време на изборниот молк се известува за изборите и текот на гласањето, но престануваат сите облици на изборно медиумско претставување.

Според Изборниот законик, за прекршување на изборниот молк се смета емитување на какви било информации, фотографии, аудио и аудиовизуелни материјали поврзани со сите што учествуваат во изборите; какви било облици на медиумско известување кои се отворено или прикриено во функција на нечија изборна кампања и можат да влијаат врз одлуката на избирачите; податоци со кои што го откриваат идентитетот на политичките субјекти и/или на поединци вклучени во инциденти или други неправилности на денот на гласањето, како и изјави од кандидати во изборниот процес, од учесниците во изборна кампања, од претставници на политички партии и од носители на функции во органите на власта.

НУЛТА ТОЛЕРАНЦИЈА ЗА ИЗБОРНИТЕ НЕРЕГУЛАРНОСТИ

Како и секогаш, ЦИВИЛ најавува дека го следи принципот:

НУЛТА ТОЛЕРАНЦИЈА ЗА ИЗБОРНИТЕ НЕРЕГУЛАРНОСТИ!

Секој и најмал облик на нерегуларност и непочитување на законите и процедурите, претставува повреда на правото на глас и го урива дигнитетот на изборниот процес. Затоа, сите учесници во изборниот процес се повикани максимално да ги почитуваат демократските стандарди и законските регулативи и да придонесат кон слободни, фер и демократски избори.

Граѓанките и граѓаните на Северна Македонија очекуваат слободни, демократски и безбедни избори и мирен постизборен период!

ПРИЈАВУВАЊЕ НЕРЕГУЛАРНОСТИ ВО ЦИВИЛ

ЦИВИЛ јавно ја изразува својата благодарност за големиот број пораки од граѓанките и граѓаните од целата земја, со што ја искажуваат својата доверба и поддршка на организацијата.

Изборните нерегуларности како што се притисоци, поткуп, злоупотреби, проблеми со Избирачкиот список, кршење на изборниот молк, говор на омраза, односно сѐ што граѓанките и граѓаните сметаат дека не е во согласност со нивното сфаќање за слободни, фер и демократски избори, можат да го пријават во ЦИВИЛ.

Пријавите може да поднесуваат на веб страницата slobodniizbori.info или во Граѓанската пријава за која има банер на интернет порталот civilmedia.mk. Исто така, може да се пријавуваат нерегуларности по електронска пошта (monitoring.civil@gmai.com), во порака на Фејсбук страницата на ЦИВИЛ или на телефон: 02 / 5209 176.

ПОЛИТИЧКИТЕ ПАРТИИ ДА ГО ПОЧИТУВААТ ИЗБОРНИОТ МОЛК

ЦИВИЛ ги повикува политичките партии и нивните функционери, членови и активисти, како и независните кандидатки и кандидати да го почитуваат Изборниот законик, Уставот и законите на Република Северна Македонија, да го почитуваат изборниот молк и да ги сопрат евентуалните планови, ако такви постојат, за изборен поткуп, притисоци и манипулација на гласачите.

Секој обид да се наруши изборниот молк и кршењето на законите и стандардите поврзани со изборниот процес, мора веднаш да бидат сопрени и санкционирани. Не смее да има толеранција за каков и да е притисок, закана или корупција (купување гласови).

ИНСТИТУЦИИТЕ МОРА ДА ДЕЈСТВУВААТ

ЦИВИЛ ги поздравува напорите на релевантните државни институции кои интензивно ги спроведуваат своите законски обврски да ги искористат сите свои законски ингеренции до максимум и да спроведат законит, слободен, фер и демократски изборен процес.

ПОРАКА ДО ИЗБИРАЧКИТЕ ОДБОРИ: СИТЕ НАБЉУДУВАЧИ НА ЦИВИЛ СЕ МОБИЛНИ

Сите членови на избирачките одбори мора да ги почитуваат интегритетот и работата на набљудувачите и на новинарските екипи и под никакви услови да не ги попречуваат во нивната работа.

ЦИВИЛ ги информира членовите на избирачките одбори да имаат предвид дека сите набљудувачи на ЦИВИЛ се мобилни. Тие се задржуваат релативно кратко во избирачките места и можат да се вратат онолку пати колку што е тоа потребно и договорено со координативниот тим на ЦИВИЛ.

ЦИВИЛ ДО ГЛАСАЧИТЕ: ГЛАСАЈТЕ СЛОБОДНО, НИКОМУ НЕ ДОЛЖИТЕ НИШТО

ЦИВИЛ ги повикува граѓанките и граѓаните да гласаат слободно, според сопственото убедување. Никому не должат ништо. Сè што им ветуваат партиите и кандидатите на било кои избори, всушност, им припаѓа ним, според Уставот и законите на Република Северна Македонија.

Нека ни е со среќа!

Џабир Дерала, во соработка со Мониторинг тимот на ЦИВИЛ
Камера: Атанас Петровски
Реализација: Ариан Мехмети

(Преземањето на сите содржини од изборниот мониторинг на ЦИВИЛ е дозволено и добредојдено, според правилата на Creative Commons 4.0 - дозволено преземање, со наведување на изборот и линк до содржината во оригиналот)

Продолжи со читање

  • Мајчиното ментално здравје не смее да остане табу тема

    На 1 јуни 2026 година, во Скопје, се одржа конференцијата „Мајчиното ментално здравје како приоритет: од препознавање кон достапна поддршка за секоја мајка“, организирана од Здружение ЕСЕ и Реактор – Истражување во акција, со поддршка од Амбасадата на Франција во Северна Македонија. Конференцијата отвори важна јавна и институционална дискусија за…

  • Преработка на органскиот отпад од домаќинствата со помош на дождовните црви – природно решение со еколошки и економски придобивки

    Во време кога сѐ повеќе се зборува за одржливо управување со отпадот, едно од наједноставните и најефикасни решенија доаѓа токму од природата. Станува збор за преработка на органскиот отпад од домаќинствата со помош на дождовни црви, постапка позната како верми-компостирање. Овој природен процес овозможува кујнскиот и друг биоразградлив отпад да не заврши на депонија, туку да се претвори во висококвалитетно органско ѓубриво.

    Органскиот отпад од домаќинствата, како што се лушпи од овошје и зеленчук, талог од кафе, чај, лушпи од јајца, хартиени салфетки и помали количества растителни остатоци, најчесто се меша со останатиот комунален отпад и завршува на депонии. Таму, наместо контролирано да се разгради, тој создава непријатни миризби, привлекува штетници и, што е уште поважно, придонесува кон емисија на метан – еден од најопасните стакленички гасови. Верми-компостирањето нуди практична алтернатива, односно природен, тивок и релативно едноставен систем преку кој органскиот отпад се претвора во корисен производ.
    Методата се базира на користење на специјални видови црви, најчесто таканаречени компостни или калифорниски црви, кои се хранат со органски отпад и го преработуваат во стабилен, темен и хранлив материјал – верми-компост. Овој материјал е богат со корисни микроорганизми и хранливи материи и може да се користи за подобрување на квалитетот на почвата во градини, дворови, урбани зелени површини, училишни дворови, жардиниери и земјоделски површини.

    Оваа метода е особено применлива таму каде што има континуирано создавање органски отпад и има можност за негово одделно собирање. Најчесто, верми-компостирањето се применува во индивидуални домаќинства со двор, но исто така може успешно да се користи и во училишта, градинки, урбани заедници, еко-пазари, ресторани, мали хотели, па дури и во колективни станбени комплекси доколку постои организиран систем и соодветен простор. Во урбани услови, оваа метода е особено корисна затоа што не бара големи површини – доволен е соодветен сад, контролирана влажност и редовно додавање селектиран органски материјал.
    Еколошките придобивки од оваа метода се повеќекратни. Прво, се намалува количината отпад што завршува на депонии. Второ, се намалуваат емисиите на стакленички гасови. Трето, се создава природен производ кој ја подобрува почвата, ја зголемува нејзината плодност и ја намалува потребата од употреба на хемиски ѓубрива. Дополнително, верми-компостирањето претставува и образовна алатка, особено кога се користи во училишта и заедници, затоа што на практичен начин ја доближува циркуларната економија до граѓаните и учениците.
    Економските придобивки исто така не се занемарливи. Со селекција и локална преработка на органскиот отпад се намалуваат трошоците за негово собирање, транспорт и депонирање. Во исто време, се добива производ што може да се користи или дистрибуира во локалната заедница. Во услови на зголемени цени на ѓубрива и нагласен интерес за органско производство, верми-компостот претставува корисна и економски оправдана алтернатива. Во таа смисла, за микро и мали локални иницијативи и социјални претпријатија, ова може да биде и основа за развој на нови зелени услуги и производи.

    За подобро да се согледа потенцијалот, може да се направи едноставен пресметковен модел. Да претпоставиме дека едно домаќинство создава околу 3 килограми погоден органски отпад неделно. Тоа значи приближно 12 килограми месечно. Ако 100 домаќинства во една населба одвојуваат ваков отпад, тогаш на месечно ниво се собираат околу 1.200 килограми органски материјал. Ако се земе предвид дека по процесот на разградување и губење на влагата, од овој материјал може да се добијат приближно 35 до 45 проценти стабилизиран компост, тогаш тие 100 домаќинства би можеле да произведат меѓу 420 и 540 килограми верми-компост месечно. На годишно ниво тоа е помеѓу 5 и 6,5 тони корисен производ, добиен од отпад кој инаку би завршил на депонија.
    Секако, за системот да функционира правилно, важно е да се знае што смее, а што не смее да се додава во компостерот. Најпогодни се растителни остатоци, лушпи од овојше и зеленчук, сецкана зелена отпадна маса, талог од кафе, чај, ситно исечкан картон и сличен биоразградлив материјал. Не се препорачува додавање месо, млечни производи, поголеми количества зготвена храна, масла или агресивни органски материи, затоа што тие можат да предизвикаат миризби и да го нарушат балансот на системот.
    Во крајна линија, преработката на органскиот отпад со помош на дождовни црви не е само техничка метода. Таа претставува модел на размислување во кој отпадот се гледа како ресурс, а природата како партнер во решавањето на локалните еколошки проблеми. Ова е едно од оние решенија што се истовремено едноставни, практични и применливи, а притоа носат јасни придобивки за домаќинствата, општините и животната средина.
     
    Оваа статија  е подготвена во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“ поддржан од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.
    Содржината на оваа статија е единствена одговорност на Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија  и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на владата на Швајцарија, Цивика мобилитас, или организациите што ја спроведуваат.

  • Метаморфозис учествуваше на Генералното собрание на ЕДРи во Варшава

    Данче Даниловска-Бајдевска, програмска директорка во Фондација Метаморфозис, учествуваше на годишното Генерално собрание на Европската мрежа за дигитални права (ЕДРи), кое се одржа во Варшава, Полска, од 29 до 31 мај 2026 година. Собранието ги обедини организациите за дигитални права од цела Европа со цел да разговараат за актуелните предизвици што ја обликуваат иднината на дигиталните […]

  • Без отстапувања: Што му е потребно на граѓанското општество за да остане отпорно во услови на демократско уназадување

    Низ Источна Европа и Централна Азија, граѓанските организации работат во сè потешки услови. Сè потесниот граѓански простор, финансиската нестабилност, дезинформациите, ризиците по дигиталната безбедност и брзо променливиот технолошки пејзаж вршат притисок врз организациите, активистите и неформалните иницијативи. Краткиот извештај од мапирањето и анализата на потребите, Без отстапувања: Што му е потребно на граѓанското општество за […]

Регистрирај се и добивај новости, информации и можности од Цивика мобилитас. Испраќаме не повеќе од 1 до 2 пораки месечно.

Регистрирај се за информатор