[Aggregator] Downloaded image for imported item #46980

Информациите како дигитална валута

ОдФондација за медиуми и граѓанско општество-МАКЕДОНСКИ ИНСТИТУТ ЗА МЕДИУМИ - Скопје 15/04/202615/04/2026

Традиционално, знаењето се разбира како резултат на размислување, толкување и критичка синтеза на информациите од море информации што треба да се обработат. Во 21 век ова се смени: информацијата денес станува клучна валута, честопати одвоена од знаењето и разбирањето, но со поголема вредност од нив. Знаењето е помалку важно од информацијата која молскавично се движи низ дигиталната сфера, досега до сите, со што добива огромна вредност.

Дигиталните медиуми и социјалните мрежи ја забрзуваат циркулацијата на фрагментите од информации, твитови, мемиња, вирални видеа, кои добиваат вредност преку брзина, досег и емоционална резонанца, наместо преку длабочина или вистина. Брзината и досегот на информацијата ја надминуваат вредноста на информацијата за создавање знаење. Ова води кон фрагментирано знаење, ерозија на критичкото размислување и создава општество богато со комуникација, но сиромашно со смисла и разбирање.

Токму затоа во дигиталната ера информацијата повеќе не функционира само како единица на знаење, таа сега се однесува како највредна валута или монета за размена. Секој лајк, споделување, коментар и преглед креира единица вредност што расте преку споделувањето, кликнувањето и циркулацијата низ дигиталната сфера. Објава со еден лајк или два-три прегледи речиси да нема вредност. Но, како што информацијата почнува да се шири, добивајќи стотици, илјадници или милиони интеракции, таа генерира своја вредност. Оваа вредност не е апстрактна, таа може да се претвори во реална економска добивка. Лајковите и прегледите се купуваат и се плаќаат, додека стотици и илјадници онлајн фирми и организации го нудат ова како услуга. Исто така, инфлуенсерите ја претвораат нашата интеракција со нив во договори за рекламирање, а компаниите преку нив ги претвораат кликовите во зголемена продажба и профит. На овој начин, информацијата на дигиталните платформи станува највредна валута во оптек.

Како функционираат информациите како валута?

Подемот на дигиталните медиуми, на социјалните мрежи и инстантната поврзаност создаде нова средина во која самата информација, а не знаењето, има примарна вредност. Информациите повеќе не гарантираат разбирање; наместо тоа, она што најинтензивно циркулира се сигналите, впечатоците и формите на интеракција. Во ваквото вмрежено општество, според терминологијата на Мануел Кастелс (2000), „комуникацијата сè повеќе функционира како ресурс на општествен капитал и статус“, па дури и како замена за самото значење.

Едноставен пример може да се види на платформи како Инстаграм или Тикток. Корисник објавува кратко видео. На почетокот, тоа стигнува до помала публика. Но, ако алгоритамот забележи ангажираност преку лајкови, споделувања, коментари, видеото се прикажува на сè повеќе корисници. Како што тоа циркулира, така неговата вредност расте. На крај, вирална објава може да привлече брендови, спонзорства и медиумско внимание. Она што започнало како обична содржина станува финансиски ресурс. На овој начин, вниманието се претвора во приход. Овој процес ја одразува пошироката логика: циркулацијата создава вредност. Содржината не мора да биде длабока за да биде вредна; доволно е да се шири. Што побргу, тоа подобро. Некое меме, контроверзна изјава на јавна личност, или, пак, дезинформација, можат да добијат огромна вредност само преку ширење.

Во популарната култура има многубројни примери за оваа трансформација. Во епизодата „Nosedive“ од серијата „Black Mirror“ (2016) е илустрирано токму ова. Во епизодата, поединците се оценуваат и се наградуваат за своето секојдневно однесување преку апликација во која си доделуваат оценки. Вредноста на самата комуникација, како некој се насмевнува, се поздравува или објавува нешто онлајн, станува клучен фактор на социјалниот и на економскиот капитал. Оваа драматизација ја доловува основната логика на вмреженото општество, каде што комуникацијата функционира директно како валутен систем за трансакции, честопати исклучена и од каков било однос кон вистината и знаењето.

Друг пример е појавата на инфлуенсерите. Фитнес инфлуенсер со еден милион следбеници може да наплати илјадници евра за една спонзорирана објава. Зошто? Затоа што неговата информација, фотографии, видеа, совети и животен стил акумулираат внимание. Тоа внимание станува ресурс за размена, односно неговата содржина има огромна трансакциска вредност. Слично, Јутјуб-креаторите заработуваат преку реклами, а блогерите преку кликови и партнерски линкови. Во сите овие случаи, информацијата не само што се споделува, таа се разменува и лесно се конвертира во други форми на вредност.

Информацијата какло валута, наспроти криптовалутите?

Идејата за информацијата како валута може да се спореди со денешната појава на криптовалутите, како биткоин (Bitcoin) или етереум (Ethereum). Криптовалутите добиваат вредност преку доверба, ограниченост и учество на мрежата. Нивната вредност зависи од тоа колку луѓе веруваат во нив и ги користат. Информацијата на интернет функционира слично. Една содржина станува вредна кога многу луѓе реагираат на неа или се ангажираат во нејзиното ширење и циркулација. Колку е поголема циркулацијата, толку е поголема перципираната вредност.

Сепак, тука постојат важни разлики. Криптовалутите се дизајнирани системи со јасни правила и ограничена понуда. На пример, биткоин има максимален број монети. Информацијата, од друга страна, е бесконечна. Таа може да се копира и да се поделува неограничено. Ова ја прави многу понестабилна. Денес нешто може да биде вирално, а утре целосно заборавено и да нема никаква вредност. Таа е привремена и постојано се менува. Втора разлика е контролата. Криптовалутите се стремат кон децентрализација, што значи дека нема еден центар на контрола. Наспроти тоа, информацијата што функционира како валута е силно контролирана од платформи како Мета или Гугл. Нивните алгоритми одлучуваат која содржина ќе биде видлива, а која не. Ова значи дека „економијата на информации“ не е целосно слободна, туку е обликувана од технолошки и корпоративни интереси.

Кои се последиците на ваквата природа на информациите?

Трансформацијата на информацијата во валута има длабински ефекти врз општеството. Прво, таа го менува начинот на комуникација. Наместо да се споделуваат идеи за да се подобри знаењето, разбирањето, смислата на комуникацијата, сега сè повеќе создаваме содржини за да добиеме внимание. Ова поттикнува таблоидизација на комуникацијата, изразен сензационализам и емоционална манипулација во информирањето. Нил Постман, впрочем, забележал: „Во систем воден од внимание, забавата често ја истиснува вистината“. Очигледен пример за ова е „кликбејт новинарството“. Насловите не се создаваат за да информираат, туку за да привлечат внимание и кликови. Веста може да биде хиперболизирана или поедноставена само за да ја зголеми интеракцијата. Последиците од таквата интеракција потоа се небитни. Дали реагирате позитивно или крајно негативно, системот ја форсира и ја користи интеракцијата како вредност. Слично, за време на важни политички настани, дезинформациите и емоционалните содржини често се шират побрзо од фактите. Вредноста лежи во вниманието, не во точноста.

Понатаму, информацијата како валута го менува идентитетот и самодовербата. Сѐ се квантифицира. Луѓето почнуваат да ја мерат својата вредност преку бројки, следбеници, лајкови, споделувања. Социјалната валидација станува мерлива. Еден млад човек може да ја процени вредноста на својата објава според бројот на лајкови. Ова создава анксиозност, негативна конкуренција и постојана потреба за одобрување. Како што забележува Шери Туркл (Sherry Turkle): „Сѐ повеќе очекуваме повеќе од технологијата, а помалку еден од друг“.

Трето, овој систем ја трансформира политиката и моќта. Информацијата што се шири брзо може да влијае врз избори, јавно мислење и општествени движења. Вирално видео или објава можат да достигнат милиони луѓе за кусо време. Политичките актери сè повеќе се натпреваруваат за внимание, а не само за гласови. Стратегиите се сосредоточуваат на кратки, емоционални и споделиви пораки. На пример, во изборни кампањи низ светот, кратки видеа и слогани често имаат поголемо влијание и ефект од детални програми за работа. Оној што го контролира вниманието, ја контролира и перцепцијата на реалноста.

Секако, особено важен ефект има ширењето дезинформации. Бидејќи вредноста зависи од циркулацијата, неточните или сензационални информации можат да се шират побрзо од вистинитите. Теорија на заговор може да стане вредна во валутниот систем на информации, иако е целосно неточна. Ова создава сериозни предизвици за демократијата и за довербата во системот.

Конечно, информацијата како валута создава нееднаквост. Како и во традиционалната економија, вредноста не е рамномерно распределена. Мал број креатори добиваат огромно внимание и профит, додека мнозинството останува невидливо и безгласно. Оние што веќе имаат внимание, полесно добиваат уште повеќе. Системот на циркулација на информациите се централизира и постапно се монополизира.

На крај, информацијата денес навистина функционира како валута: добива вредност преку циркулација, може да се разменува за економски и социјални придобивки и има централна улога во обликувањето на современото општество. Иако има сличности со криптовалутите, таа е понестабилна и повеќе е контролирана. Како што вели Јувал Ноа Харари: „Информацијата денес е најважниот ресурс во светот“. Разбирањето на оваа трансформација, ни помага подобро да ја сфатиме природата на моќта, вистината и идентитетот во дигиталната ера.

Автор: Сеад Џигал

Фотографии: freepik.com

Текстот е подготвен во рамки на проектот „Fostering Improved Media Standards”, што го координира Мрежата за професионализација на медиумите во Југоисточна Европа (СЕЕНПМ), чија што членка е МИМ. Проектот е поддржан од „National Endowment for Democracy“ (НЕД).

Оваа вест изворно е објавена на веб-страната на Македонски институт за медиуми

YMLP 2026 – лидерство, самодоверба и незаборавни искуства
19/08/202620/08/2026
Последни новости YMLP 2026 – лидерство, самодоверба и незаборавни искуства Од 8 до 11 јули 2026 година, група средношколци од различни градови низ Македонија се собраа во Битола на кампот YMLP 2026 (Young Men’s Leadership Project) – лидерско и авантуристичко искуство организирано од ИМКА Македонија во партнерство со волонтерите на Мировниот корпус, алумни и локални волонтери. Иако со помал број учесници, YMLP Кампот овозможи секој млад човек да добие индивидуално внимание, да изгради искрени пријателства и да се предизвика себеси преку активности насочени кон развој на лидерски способности, самодоверба и личен раст. Во текот на четирите дена, учесниците работеа на теми поврзани со столбовите на ИМКА – личен развој, лидерство, заштита на животната средина, граѓанска одговорност и кариерен развој. Преку интерактивни работилници, тимски предизвици и практично учење, тие ги препознаваа своите силни страни, ги развиваа комуникациските вештини, учеа да решаваат проблеми во тим и размислуваа како можат позитивно да придонесат во своите училишта и локални заедници. Едукативниот дел беше надополнет со бројни рекреативни и активности на отворено. Учесниците уживаа во куглање, флег-фудбал, олимписки игри, водени предизвици и креативни активности кои поттикнуваа тимска работа и здрав натпреварувачки дух. Еден од најнезаборавните моменти беше кампувањето во Националниот парк Пелистер. Момчињата ноќеваа во шатори, се дружеа околу логорски оган со традиционалните s’mores, го поминаа адреналинскиот парк, пешачеа низ шумските патеки и заеднички решаваа симулација на авионска несреќа, активност која ги стави на тест нивните комуникациски вештини, лидерски способности и носење одлуки под притисок. За самите учесници, најголемата вредност на кампот беа пријателствата и чувството на заедништво. Еден учесник сподели: Спортските активности, огромната количина смеа меѓу нас и запознавањето нови луѓе. Друг учесник го сумираше своето искуство: Активностите беа одлични, луѓето, персоналот – сè беше одлично. Други како највпечатлив дел го издвоија престојот во природа: Кампувањето во шатори, s’mores и стекнувањето нови пријателства. Кампот на Пелистер. Влијанието на YMLP кампот продолжи и по враќањето дома, а родителите забележаа значајни позитивни промени кај своите синови. Еден родител сподели особено емотивно искуство: Мојот син не сака многу да зборува. Најчесто одговара само со ‘да’ или ‘не’ и ретко раскажува што му се случувало во текот на денот. Откако се врати од кампот, стана многу поотворен. Почна да зборува за своите планови, да бара совет и помош, а покажа и поголем интерес за локални прашања како загадувањето, отпадот, планинарските и велосипедските патеки. Почна да ми раскажува како му поминал денот и што правел со пријателите. За мене како родител, тоа е огромна позитивна промена. И други родители забележаа охрабрувачки промени: Подобрени комуникациски вештини. Порасположен, посамоуверен и полн со позитивни впечатоци. YMLP кампот е многу повеќе од четиридневно летно искуство – тој претставува почеток на подолг лидерски пат. Следната година, учесниците ќе имаат можност да аплицираат за програмата Counselors-in-Training (CiT). Оваа програма е дел од целогодишната Leaders-in-Training (LIT) програма на ИМКА Македонија, преку која младите стекнуваат лидерски, менторски, комуникациски и волонтерски вештини, подготвувајќи се да станат идни советници на камповите и лидери во своите заедници. Преку кампот YMLP, ИМКА Македонија продолжува да инвестира во младите, помагајќи им да изградат самодоверба, цврст карактер и практични лидерски вештини што ќе им овозможат позитивно да придонесуваат во своите семејства, училишта и локални заедници.
Соларен саем во Кичево: Сончевата енергија поблиску до граѓаните
19/08/202620/08/2026
На 8ми август на Градскиот плоштад во Кичево се одржа Соларен саем посветен на сончевата енергија, обновливите извори и можностите што им стојат на располагање на граѓаните за поактивно учество во енергетската транзиција. Саемот беше можност посетителите на едно место да добијат практични и разбирливи информации за користењето на сончевата
Велешките гемиџии и извидници учесници на рафтинг манифестација “Неретва и пријателите 2026 – Битката на Неретва“
18/08/202619/08/2026
Во периодот од 14 до 16 август 2026 год. дванаесет извидници и гемиџии на покана на рафтинг клубот “Тузлак“ од Тузла, Босна и Херцеговина земаа учество на рафтинг манифестацијата Тузла и пријателите – Неретва 2026 или Битката на Неретва. Рафтинг спустот се организираше на реката Неретва, а ние и повеќе…
GLOW 2026 охрабри речиси 40 млади девојки преку лидерство, авантура и пријателство
17/08/202619/08/2026
Последни новости GLOW 2026 охрабри речиси 40 млади девојки преку лидерство, авантура и пријателство Од 1 до 4 јули 2026 година, речиси 40 средношколки од околу 15 градови низ Македонија се собраа во Битола на кампот GLOW 2026 (Girls Leading Our World) – уникатно лидерско искуство организирано од ИМКА во партнерство со волонтерите на Мировниот корпус, алумни и локални волонтери. Направен со цел да ја инспирира следната генерација млади лидерки, кампот GLOW ги обедини практичното учење, авантурата во природа и креативноста во средина каде што секоја учесничка беше охрабрена да ги открие своите силни страни, да ги поддржува другите и да ја изгради својата самодоверба. Во текот на четиридневната програма, учесничките следеа интерактивни работилници засновани на столбовите на ИМКА – личен развој, лидерство, заштита на животната средина, граѓанска одговорност и кариерен развој. Преку практични активности, тие развиваа критичко размислување, способност за тимска работа и лидерски вештини кои ќе можат да ги применуваат во своите училишта и локални заедници. Покрај едукативниот дел, програмата понуди богата палета рекреативни активности, меѓу кои креативни работилници, куглање, олимписки игри и забавни водени предизвици кои поттикнуваа тимски дух и здрава конкуренција. Еден од највпечатливите моменти беше престојот во Националниот парк Пелистер, каде што девојките кампуваа во шатори, го совладаа адреналинскиот парк, и уживаа во пешачење и истражување на шумата преку интерактивна потрага по природни богатства. Влијанието на кампот најдобро го опишаа самите учеснички: Неверојатната енергија на сите! Секоја активност беше одлично организирана, сите беа гостопримливи и пријателски настроени, а заедно доживеавме толку многу нови искуства. Најмногу ми се допадна што конечно направив работи за кои отсекогаш сум сонувала, и тоа опкружена со прекрасни девојки на моја возраст! Посебно ми значеше чувството на топлина и сигурност што го создаде просторот исполнет со жени кои се поддржуваат меѓусебно. Друга учесничка го истакна богатството на програмата: Секој ден беше исполнет со различни и уникатни активности, така што ниту еден ден не беше ист како претходниот. Советничките беа прекрасни, секогаш позитивни и полни со охрабрување. За многу девојки, токму пријателствата создадени за време на кампот останаа највредниот дел од целото искуство: Најмногу ми се допадна заедништвото што го создадовме во кампот – атмосфера исполнета со поддршка и пријателски дух. Имав чувство дека сме во еден посебен свет исполнет со љубов и добрина, далеку од суровоста што понекогаш ја носи секојдневието. А и храната беше одлична! Влијанието на кампот продолжи и по неговото завршување, а родителите забележаа позитивни промени кај своите ќерки. Еден родител сподели „Забележав дека стана поотворена и ме изненади колку многу енергична беше кога се врати дома. Ми се чини дека стекна и многу поголема храброст отколку порано. Беше пресреќна и веднаш ми кажа дека следната година повторно сака да учествува.“ Други родители истакнаа промени како: Подобри комуникациски вештини. Поголема самодоверба. Порасположена е, посигурна во себе и полна со прекрасни впечатоци. Следното лето дел од овогодишните учеснички ќе имаат можност да го продолжат своето лидерско патување преку пријавување во програмата Counselors-in-Training (CiT). Оваа програма е дел од целогодишната Leaders-in-Training (LIT) програма на ИМКА, преку која младите развиваат лидерски, комуникациски, менторски и волонтерски вештини во текот на учебната година, подготвувајќи се да станат идни советници на камповите. Преку оваа лидерска патека, ИМКА инвестира во младите не само како учесници на камповите, туку и како идни ментори и лидери кои ќе ја инспирираат следната генерација.
Одржана обука за академско пишување за авторите на седмото издание на „Правен фокус“
17/08/202618/08/2026
Како дел од подготовките за седмото издание на списанието „Правен фокус“, од 14 до 16 август во Охрид се одржа обука посветена на стандардите за академско пишување. Обуката беше наменета за избраните автори кои ќе подготват стручни статии за новото издание, посветено на темата „Помеѓу […]
The post Одржана обука за академско пишување за авторите на седмото издание на „Правен фокус“ appeared first on Myla.
Дневниот камп SPARK 2026 ја инспирираше новата генерација млади лидери
17/08/202619/08/2026
Последни новости Дневниот камп SPARK 2026 ја инспирираше новата генерација млади лидери Од 23 до 25 јуни 2026 година, ИМКА Македонија го организираше дневниот камп SPARK во Битола – три незаборавни дена исполнети со авантура во природа, развој на лидерски вештини и учење преку практично искуство. Кампот беше реализиран во партнерство со Мировниот корпус, Педагошкиот факултет, Технолошко-техничкиот факултет и алумни на камповите на ИМКА. Активностите се одржуваа во шумскиот простор во близина на Педагошкиот факултет, кој овозможи безбедна и инспиративна средина за учење, дружење и стекнување нови пријателства. Во текот на трите дена, учесниците беа дел од разновидни активности инспирирани од лидерските столбови на ИМКА – личен развој, лидерство, граѓанска одговорност и заштита на животната средина. Преку искуствено учење на отворено, тимски предизвици, олимписки игри и забавни водени активности, децата ги развиваа својата самодоверба, соработката и тимскиот дух. Еден од највозбудливите моменти беше еднодневната посета на Националниот парк Пелистер. Таму учесниците ги тестираа своите способности во адреналинскиот парк, а потоа учествуваа во организирана прошетка низ шумските патеки. Овие активности ги поттикнаа да излезат од својата комфорна зона, да се охрабруваат меѓусебно, да градат отпорност и истовремено да ја запознаваат и ценат природата на Македонија. SPARK претставува прв чекор во лидерската патека на ИМКА. Како дневен камп наменет за ученици од основно образование, тој ги подготвува младите за следната фаза – лидерските кампови за средношколци Girls Leading Our World (GLOW) и Young Men’s Leadership Project (YMLP). На тој начин, учесниците добиваат можност континуирано да ги развиваат своите лидерски способности, чувството за заедница и личната одговорност. Влијанието на кампот SPARK продолжи и по неговото завршување. Во анкетите по кампот, родителите дадоа исклучително високи оценки за целокупното искуство, истакнувајќи дека кај нивните деца забележале поголема самодоверба, независност, нови пријателства и уште поголем ентузијазам за учење преку активности во природа. Нивните позитивни впечатоци се уште една потврда за заложбата на ИМКА да создава безбедни, квалитетни и трансформативни програми за млади. ИМКА упатува искрена благодарност до координаторите, советниците, персоналот и сите поддржувачи кои придонесоа за успешната реализација на SPARK 2026. Благодарение на нивната посветеност, младите добија можност да ги откријат своите потенцијали, да создадат спомени за цел живот и да ги направат првите чекори на своето лидерско патување.