[aggregator] downloaded image for imported item #39584

Извештај: Листите со санкции ја разоткриваат корупцијата во Северна Македонија, но не даваат резултати

ОдBirc

Меѓународните санкции против политичари и бизнисмени во Северна Македонија ја разоткрија корупцијата и поттикнаа јавна дебата, но остануваат во голема мера неефикасни во сузбивањето на вкоренетите практики, се вели во најновата студија на Институтот БИРС.

Извештајот, „Именување, засрамување, но не и скротување: Влијанието на листите со санкции врз политиката и економијата на Северна Македонија“, изработен од аналитичарот и новинар Џелал Незири, утврдува дека санкциите наметнати од САД, Обединетото Кралство и Европската унија имаат „ограничено и неконзистентно“ влијание, бидејќи не се спроведуваат внатрешно.

Од 2015 година, Вашингтон стави на црна листа повеќе истакнати личности, меѓу кои поранешниот премиер Никола Груевски, екс-шефот на тајната служба Сашо Мијалков, олигархот Јордан Камчев и градоначалникот на Струга, Рамиз Мерко, поради корупција и злоупотреба на моќта. Понова генерација санкционирани вклучува поранешниот прв заменик-премиер Артан Груби и поранешниот судија Енвер Беџети, обвинети за влијание врз судството со цел заштита на политички сојузници.

„Листите со санкции ја потврдуваат корупцијата и злоупотребите, но без домашни механизми за спроведување, нивниот ефект е повеќе симболичен отколку практичен,“ се наведува во извештајот.

Истражувањето на Незири, базирано на 12 експертски интервјуа и отворени извори, покажа дека санкциите повеќе влијаат врз политичките кариери отколку врз економската активност. Политичарите ставени на црна листа често се повлекуваат од јавниот живот или губат кредибилитет, но нивните бизнис-мрежи во голема мера остануваат недопрени. Компаниите поврзани со санкционирани лица често продолжуваат да работат преку префрлање на сопственоста.

Во извештајот се наведува дека реакциите во Северна Македонија најчесто се декларативни. Власта и опозицијата ги користат санкциите за меѓусебни напади, додека судските институции ги забрзуваат постапките само по меѓународен притисок. „Дури откако некој ќе биде ставен на црна листа, системот почнува да се движи,“ изјави Билјана Ивановска, поранешна претседателка на Државната комисија за спречување на корупцијата, цитирана во извештајот.

Академикот Абдилменаф Беџети, професор на Универзитетот на Југоисточна Европа, оцени дека санкциите немаат превентивен ефект бидејќи не се доволно објаснети пред јавноста. „Не е познато кои се критериумите за влегување на црните листи. Ако тоа се промовираше повеќе, тогаш листите ќе беа поефикасни во спречување на грешки на политичко или економско ниво,“ рече тој.

Истражувањето покажа дека перцепцијата за санкциите е поделена по политички и етнички линии. Етничките Албанци, генерално попро-западно ориентирани, ги гледаат американските и европските санкции како кредибилни, додека дел од етничките Македонци ги отфрлаат како мешање од странство.

Извештајот заклучува дека без реформи за зајакнување на судската независност, локално спроведување на санкциите и справување со партискиот клиентелизам, санкциите ќе останат алатка за именување и засрамување, но не и вистински механизам за одвраќање.

Студијата, исто така, препорачува промена на домашните закони за санкции за да се обезбеди нивна тежина во земјата. „Да се променат законите што ги регулираат санкциите, при што, покрај санкциите на Обединетите нации, земјата ќе биде должна да ги спроведува и оние на пријателските држави и стратешките партнери како ЕУ, САД и Велика Британија,“ се наведува во извештајот.

„Корупцијата и партискиот клиентелизам се толку длабоко вкоренети што санкциите сами по себе не можат да ги скротат,“ напиша Незири.

Институтот БИРЦ, со седиште во Тетово, ја објави студијата во септември 2025 година.

Целиот извештај е достапен подолу:

Оваа вест изворно е објавена на веб-страната на Балкански институт за регионална соработка (БИРЦ)

Продолжи со читање

  • Елаборат за четириесетите – XL Средби на извидници Велес 2026

    Почитувани извидници, извидничкиот одред “Димитар Влахов” од Велес одбележувајќи ја седмата деценија на постоење на извидништвото во Велес и Денот на Државноста на Македонија, Ве поканува на традиционалните XL Средби на извидници 2026. Во периодот од 1975 до 2026 година, успевaме да организираме четириесет Средби на извидници од кои последните…

  • Ново регионално партнерство: Здружението започнува проект поддржан од Western Balkans Fund и Европската Унија

     Со голема чест и задоволство споделуваме дека Здружение на лица со церебрална парализа и други попречености е добитник на грант од Фондот за Западен Балкан (Western Balkans Fund), кофинансиран од Европската Унија! На 24 и 25 јуни 2026 година во Тирана, Албанија, присуствувавме на дводневната партнерска работилница и свечената церемонија…

  • Успешно реализирана XXVI Вардарска регата “Гемиџии 2026“

    Иако регатата се одвива по 26-ти пат, ова е трета година во која пловидбата заврши во Солун, идентично како онаа на велешките трговци во минатото. Чамците растоварени, пловењето успешно завршено, се сумираат впечатоците од Вардарска регата „Гемиџии“ која по 26-ти пат ја оживеа традицијата и патшествието на велешките трговци во…

  • Од отпад до производ: Како био-отпадот станува дел од нашето секојдневие

    Био-отпадот претставува органски отпад кој потекнува од домаќинствата, пазарите, градините и прехранбената индустрија. Во оваа категорија спаѓаат остатоци од овошје и зеленчук, талог од кафе, лушпи од јајца, лисја и трева.
    Иако најчесто се третира како отпад, био-отпадот претставува вреден ресурс. Во контекст на циркуларната економија, тој се користи како суровина за создавање нови материјали, енергија и производи што повторно се враќаат во економскиот циклус.

    https://unsplash.com/photos/person-holding-eco-not-ego-signage-_kB9NKpErH4
    Во традиционалниот модел, био-отпадот најчесто завршува на депонии, каде што при разградување без кислород се создава метан – силен стакленички гас кој придонесува за климатските промени. Во циркуларниот пристап, истиот отпад се третира како ресурс и се трансформира во компост, биоматеријали, природни ѓубрива и иновативни производи. На овој начин се намалува количината на отпад, се намалуваат емисиите и се поттикнува развој на зелени технологии и локални бизниси.
    Овој пристап е тесно поврзан со пораката „Eco, not ego“, која потсетува дека одржливите избори ја ставаат еколошката одговорност пред краткорочната индивидуална удобност. Со тоа, био-отпадот се гледа не како проблем, туку како почеток на нов циклус на вредност, обновување и одржлив развој.

    Примери на продукти изработени од био-отпад

    Биопластика и дизајн-предмети од талог од кафе – Coffeefrom (Италија): Италијанскиот стартап Coffeefrom го претвора искористениот талог од кафе во биопластика и композитни материјали кои се користат за дизајнерски производи, пакување и индустриска примена, покажувајќи дека дури и секојдневниот отпад може да добие нова вредност.

    (Извор: EU-Startups, август 2025 – eu-startups.com | Renewable Matter – renewablematter.eu)

    Биоразградливо пакување од мицелиум и земјоделски отпад – Grown.bio (Холандија): Компанијата Grown.bio користи мицелиум и земјоделски отпад за производство на целосно биоразградливи пакувања и изолациски материјали кои нудат одржлива алтернатива на пластиката и стиропорот.

    (Извор: European Circular Economy Stakeholder Platform – circulareconomy.europa.eu | Saladplate, октомври 2025 – saladplate.com)

    Еко-кожа од манго отпад – Fruitleather Rotterdam (Холандија): Fruitleather Rotterdam го рециклира отпадот од манго што не ги исполнува пазарните стандарди и го претвора во издржлив вегански материјал кој се користи за изработка на чанти, паричници и други модни производи.

    (Извор: Plant Based News, мај 2025 – plantbasednews.org | Nature Biotechnology, 2025 – nature.com)

    Фото:https://unsplash.com/photos/a-pile-of-garbage-sitting-on-top-of-a-grass-covered-field-pprCuLQopHw
    Овие примери покажуваат дека отпадот не мора да биде проблем кој треба да се отстрани. Со соодветна креативност, технологија и визија, тој може да стане вреден ресурс кој создава нови производи, нови работни места и помало влијание врз природата.
    Циркуларната економија нè учи дека секој материјал има потенцијал за нов живот. Наместо да гледаме на био-отпадот како нешто без вредност, можеме да го препознаеме како можност за иновации и одржлив развој. Токму во оваа промена на перспективата лежи клучот кон поодржлива иднина.
     
    Оваа статија е подготвена во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Центарот за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија, со поддршка од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.
    Содржината на оваа статија е единствена одговорност на Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија, Цивика мобилитас или организациите што ја спроведуваат.
    Автори: Јасмина Петровска, Еко Логик и Ана Серафимова, Еко Логик

  • Успешно заврши тркалезната маса за зелена транзиција и CBAM

    На тркалезната маса „Зајакнување на конкурентноста: Енергетската транзиција, CBAM и иднината на македонската индустрија“, Finance Think ја промовираше студијата „Подготвеност за CBAM и зелената индустриска транзиција во Северна Македонија“. Студијата покажува дека подготвеноста за CBAM ќе биде клучен фактор за одржување на конкурентноста на домашните производители на пазарот на Европската Унија. Во 2025 година, извозот […]
    The post Успешно заврши тркалезната маса за зелена транзиција и CBAM first appeared on Finance Think.
    The post Успешно заврши тркалезната маса за зелена транзиција и CBAM appeared first on Finance Think.

Адресар на граѓански организации

Ресурси од граѓански организации

Магазин „Граѓаните за промена“

Вести од граѓански организации

Граѓански стории

Граѓански импулс

Civica Mobilitas Community

Регистрирај се и добивај новости, информации и можности од Цивика мобилитас. Испраќаме не повеќе од 1 до 2 пораки месечно.

Регистрирај се за информатор