Вести | Вести од граѓанските организации

Светски ден на здравјето: каква е реалноста за жените, девојките и ранливите групи на терен?

ОдЦивика мобилитас 07/04/202506/05/2025

Светскиот ден на здравјето годинава е посветен на темата „Здрави почетоци, надежна иднина“ – порака која нè потсетува дека здравјето е темел на секоја приказна за развој и достоинствен живот. Но, што значи ова во реалноста за жените, девојките и ранливите групи?

За многумина, пристапот до превентивна здравствена заштита сè уште не е загарантирано право, туку привилегија зависна од социоекономскиот статус, местото на живеење или личните околности. Жените и девојките се соочуваат со недостаток на достапни и квалитетни услуги, особено кога станува збор за репродуктивното здравје, скрининг програмите и превентивните прегледи. Кај ранливите заедници, оваа реалност е уште потешка, непостоењето на соодветни информации, финансиските бариери и дискриминацијата честопати ги прават здравствените услуги недостижни.

Инвестициите во здравството, особено во превентивните програми, се од клучно значење за долгорочно унапредување на јавното здравје, но сепак, инвестициите во овој сектор остануваат ограничени. Од 2019 година па наваму, државата издвојува во просек само 10 % од буџетот на Министерството за здравство за превентивни програми, со исклучок на 2021 година, кога овој процент привремено се зголемил на 18 %. Наместо континуиран раст, во последните години буџетот за превентивни програми се намалува, особено во областите како што се скринингот за малигни заболувања и превенцијата на заразни болести. На пример, буџетот за ХИВ превенција во 2019 година бил 49.100.000 денари, но до 2023 година е намален за повеќе од 60 %, на 19.469.000 денари, што значително ја ограничува достапноста на овие услуги за вистинска превенција.

Жените, девојките и ранливите групи најчесто се соочуваат со најголемите предизвици кога станува збор за пристапот до квалитетни здравствени услуги. Иако целта на Националната програма за рана детекција на рак на грлото на матката е да опфати 75 % од жените на возраст од 21 до 59 години, согласно Анализата на програмата за рана детекција и скрининг на малигни заболувања, спроведена од граѓанскиот сектор, во реалноста само 15 % биле тестирани во последните три години. Кај скринингот за рак на дојка, бројките се уште пониски – помалку од 10 % од жените на возраст од 50 до 69 години биле опфатени со мамографски преглед.

Иако стапката на доенечка смртност се намалува, жените, особено од руралните средини и ранливи заедници, како ромската и понатаму се соочуваат со сериозни пречки. Во земјата има само околу 160 матични гинеколози, нерамномерно распоредени, што значи дека многу жени немаат пристап до редовни прегледи за време на бременоста. Превентивната гинеколошка здравствена заштита доцни, а со тоа се загрозува не само репродуктивното, туку и општото здравје на жените. Се бележи несоодветен опфат на жените со посети од патронажни сестри за време на бременоста и по породувањето, пред се поради постоечките проблеми со кои се соочува оваа служба.

Слична е сликата и кај децата, има само 110 педијатри на примарно ниво и опаѓачка стапка на вакцинација, особено кај МРП вакцината, поради што опасноста од епидемии е реална. Притоа, Министерството за здравство ги укина клучните едукативни и промотивни активности од Програмата за активна заштита на мајките и децата, кампањите за промоција на вакцинација, како и активностите за поддршка на работата на патронажните сестри.

Дополнително, анализите покажаа дека 46 % од бремените жени во руралните средини не направиле ниту еден преглед во првите три месеци од бременоста, иако навремената здравствена грижа во текот на бременоста е клучна за здравјето на мајките и новороденчињата. Дури 30 % од мајките не добиле информации за важноста на скрининг тестовите за слух и вид кај новороденчињата, согласно нашата Анализа на програмата за активна здравствена заштита на мајките и децата.

Во таа насока постојано застапуваме за промени пред институциите, со цел да обезбедат: достапна гинеколошка и педијатриска заштита на примарно ниво на целата територија; јакнење на работата на патронажните служби и тимовите за предучилишна и училишна здравствена заштита; враќање и унапредување на здравствената едукација, поддршка за доење и зголемен опфат со вакцинација; зголемени буџетски средства за превентивните програми – Програмата за активна здравствена заштита на мајките и децата и Програмата за скрининг за рак на грлото на матката; активно вклучување на граѓаните и граѓанските организации во креирањето и следењето на здравствените политики.

Светскиот ден на здравјето не е само повод за дискусија, туку потсетник дека здравјето мора да биде приоритет секој ден. Здрав почеток не е привилегија – тоа е право. И тоа право мора да биде гарантирано за секоја жена и секое дете. Затоа, ЕСЕ, ХЕРА и Иницијативата на жени од Шуто Оризари ја нагласуваме потребата државата да обезбеди еднаков и достапен пристап до здравствена заштита за жените, мајките и децата во Македонија. Само така можеме да изградиме надежна иднина за сите.

Активностите се во рамки на проектот „Унапредување на здравствените права на жените, девојките и ранливите групи“, што го спроведува ХЕРА – Асоцијација за здравствена едукација и истражување во партнерство со Здружението за еманципација, солидарност и еднаквост на жените – ЕСЕ, Здружение Иницијатива за правата на жените од Шуто Оризари и Здружението за поддршка на луѓето што живеат со ХИВ – ЗАЕДНО ПОСИЛНИ Скопје. Проектот е поддржан од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.

ENSURE истакнат како значајна иницијатива за идната подготвеност на првите одговорни служби
24/08/202625/08/2026
ENSURE истакнат како значајна иницијатива за идната подготвеност на првите одговорни служби На 27 јуни 2026 година, Кирил Михајлов, командир на Доброволното противпожарно друштво Свети Николе, учествуваше на панел-дискусија во Скопје посветена на противпожарната заштита и подготвеноста за вонредни состојби. Во рамки на дискусијата беа разгледани дел од клучните предизвици со кои се соочуваат противпожарните…
Реални искуства од шумските пожари во функција на подобра подготвеност преку ENSURE
24/08/202625/08/2026
Реални искуства од шумските пожари во функција на подобра подготвеност преку ENSURE Доброволното противпожарно друштво Свети Николе продолжува да придонесува кон целите на проектот ENSURE преку своето директно учество во сложени интервенции на шумски пожари во Северна Македонија. За време на големиот пожар во Општина Македонски Брод, тимот на ДПД Свети Николе беше ангажиран како…
Заедно учиме англиски – нова активност во нашата организација
24/08/202625/08/2026
Започнуваме со изучување на англискиот јазик! Првиот час помина во пријатна атмосфера, со учење на нови зборови и изрази, разговор и многу позитивна енергија. Преку овие часови создаваме можности за учење, стекнување нови знаења и развивање нови вештини. The post Заедно учиме англиски – нова активност во нашата организација appeared…
Школа за водачи Голозинци 2026 во организација на СИМ
21/08/202624/08/2026
Во периодот од 13.08 до 19.08.2026 година, во Извидничкиот центар “Голозинци“, се одржа првиот дел од Школата за Водачи ’26. На школата учествуваа членови од повеќе извиднички одреди: ИПО “Јадран’’ , ИПО “Крсте Јон’’ , Прв Скопски Извиднички Одред, ИО ,“Гоце Делчев“ , ИО “Методиј Митевски-Брицо“ ИО “Мирко Милевски“ ,…
Менторска и коучинг поддршка за корисниците на 𝑩𝒖𝒔𝒊𝒏𝒆𝒔𝒔 𝑯𝒖𝒃
20/08/202624/08/2026
Во рамки на проектот „Заедно сме посилни 2“, кој го имплементираме со поддршка од Фондација Kvinna Till Kvinna, се реализираа активности за обезбедување менторска и коучинг поддршка за корисниците на Business Hub. Менторската и коучинг поддршка претставува индивидуализиран процес преку кој корисниците добиваат насоки, совети и практична поддршка во согласност…
YMLP 2026 – лидерство, самодоверба и незаборавни искуства
19/08/202620/08/2026
Последни новости YMLP 2026 – лидерство, самодоверба и незаборавни искуства Од 8 до 11 јули 2026 година, група средношколци од различни градови низ Македонија се собраа во Битола на кампот YMLP 2026 (Young Men’s Leadership Project) – лидерско и авантуристичко искуство организирано од ИМКА Македонија во партнерство со волонтерите на Мировниот корпус, алумни и локални волонтери. Иако со помал број учесници, YMLP Кампот овозможи секој млад човек да добие индивидуално внимание, да изгради искрени пријателства и да се предизвика себеси преку активности насочени кон развој на лидерски способности, самодоверба и личен раст. Во текот на четирите дена, учесниците работеа на теми поврзани со столбовите на ИМКА – личен развој, лидерство, заштита на животната средина, граѓанска одговорност и кариерен развој. Преку интерактивни работилници, тимски предизвици и практично учење, тие ги препознаваа своите силни страни, ги развиваа комуникациските вештини, учеа да решаваат проблеми во тим и размислуваа како можат позитивно да придонесат во своите училишта и локални заедници. Едукативниот дел беше надополнет со бројни рекреативни и активности на отворено. Учесниците уживаа во куглање, флег-фудбал, олимписки игри, водени предизвици и креативни активности кои поттикнуваа тимска работа и здрав натпреварувачки дух. Еден од најнезаборавните моменти беше кампувањето во Националниот парк Пелистер. Момчињата ноќеваа во шатори, се дружеа околу логорски оган со традиционалните s’mores, го поминаа адреналинскиот парк, пешачеа низ шумските патеки и заеднички решаваа симулација на авионска несреќа, активност која ги стави на тест нивните комуникациски вештини, лидерски способности и носење одлуки под притисок. За самите учесници, најголемата вредност на кампот беа пријателствата и чувството на заедништво. Еден учесник сподели: Спортските активности, огромната количина смеа меѓу нас и запознавањето нови луѓе. Друг учесник го сумираше своето искуство: Активностите беа одлични, луѓето, персоналот – сè беше одлично. Други како највпечатлив дел го издвоија престојот во природа: Кампувањето во шатори, s’mores и стекнувањето нови пријателства. Кампот на Пелистер. Влијанието на YMLP кампот продолжи и по враќањето дома, а родителите забележаа значајни позитивни промени кај своите синови. Еден родител сподели особено емотивно искуство: Мојот син не сака многу да зборува. Најчесто одговара само со ‘да’ или ‘не’ и ретко раскажува што му се случувало во текот на денот. Откако се врати од кампот, стана многу поотворен. Почна да зборува за своите планови, да бара совет и помош, а покажа и поголем интерес за локални прашања како загадувањето, отпадот, планинарските и велосипедските патеки. Почна да ми раскажува како му поминал денот и што правел со пријателите. За мене како родител, тоа е огромна позитивна промена. И други родители забележаа охрабрувачки промени: Подобрени комуникациски вештини. Порасположен, посамоуверен и полн со позитивни впечатоци. YMLP кампот е многу повеќе од четиридневно летно искуство – тој претставува почеток на подолг лидерски пат. Следната година, учесниците ќе имаат можност да аплицираат за програмата Counselors-in-Training (CiT). Оваа програма е дел од целогодишната Leaders-in-Training (LIT) програма на ИМКА Македонија, преку која младите стекнуваат лидерски, менторски, комуникациски и волонтерски вештини, подготвувајќи се да станат идни советници на камповите и лидери во своите заедници. Преку кампот YMLP, ИМКА Македонија продолжува да инвестира во младите, помагајќи им да изградат самодоверба, цврст карактер и практични лидерски вештини што ќе им овозможат позитивно да придонесуваат во своите семејства, училишта и локални заедници.