Вести од граѓанските организации

Кога училниците по хемија се претвораат во мали лаборатории, а учениците во вистински иноватори, учењето добива ново значење. На 25 ноември 2025 година, тимот реализираше интерактивна работилница за повторна употреба и пренамена на био-отпадот во ООУ „Партенија Зографски“, во општина Кисела Вода. Активноста беше дел од настаните на отворено со караванот за демонстрирање експерименти во […]

1⃣ Што претставува органската фракција на цврстиот комунален отпад (ЦКО)?
 

Вклучува: отпад од храна, градинарски/зелен отпад, хартиени бришачи, салфети, биоразградливи пакувања
Исклучува: пластика, метал, стакло, опасен отпад, пакување и отпад од пакување
претставува 30–50% од вкупниот ЦКО во повеќето општини → основна суровина за компостирање, производство на биогас и циркуларна економија.

 
2⃣ Како да селектираме органска фракција
Чекор 1 – Селекција на изворот во домаќинствата, и комерцијалниот сектор
 

Вообичаено се користат кафени канти или кеси за компостирање.
Јасно обележете со „ДА/НЕ“ во листата (пр. лушпи од овошје, пластика).

 
Чекор 2 – Собирање & Сортирање

Собирање од-врата-до-врата или означување на собирни точки во заедницата.
Користете паметни канти (RFID ознаки, сензори за тежина) за следење на исполнетоста.

 
Чекор 3 – Пред-третман

Механичко одвојување (отстранување на загадувачи).
Сечкање и хомогенизација пред биолошки третман.

 
Собирањето на отпад од храна од изворите на создавање, најчесто наметнува примена на сертифицирани кеси за компостирање, со цел да се спречат истекувања и собирните места да се одржат чисти. Жителите на некои земји се должни да го сортираат отпадот од храна во хартиени кеси или во разградлива пластика[1].
[1] Технички стандард за пакување, согласно Европскиот стандард EN 13432
 
3⃣ Оптимизирање на селективното собирање на органската фракција
 
Подигнување јавна свест & Образование → училишни кампањи, социјални медиуми, работилници во заедницата.
Инфраструктура → обезбедување доволно канти на јавни места.
Олеснувања → плати-колку-што-исфрлаш (помали надоместоци за оние кои правилно одвојуваат  фракции).
Мониторинг → следење на стапката на контаминација, ефикасност на собирање, учество.
Innovation → паметни канти, дигитални апликации за насочување на жителите, систем на награди.
Систем за повратни информации → (на пр., „нашата заедница успеа да пренамени 40% органски отпад овој месец“)

Пр. за контролен систем – налепници коишто означуваат неправилно постапување
 
Контроли на квалитетот за време на собирањето
Спроведувањето на контроли на квалитетот за време на услугата за собирање може да послужи како клучна алатка во спречувањето на влегувањето на физички загадувачи во постројките за органско рециклирање. Ова е особено значајно во областите каде што се користат шеми за собирање, бидејќи добро обучена екипа за собирање може визуелно да ги провери индивидуалните канти од домаќинствата. Тие можат да одбијат да ги испразнат контејнерите што не ги исполнуваат стандардите за квалитет наведени од локалниот оператор.
 
(Извор: ISWA Practitioner’s Guide_Contaminants Report 2023)
 
Оваа статија е подготвена во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Центарот за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија,  Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија, со поддршка од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.
 
Содржината на оваа статија е единствена одговорност на Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на владата на Швајцарија, Цивика мобилитас, или организациите што ја спроведуваат.