Рударска дупка за ситни бизниси и загадување

ОдЗдружение за социјална правда Левичарско движење Солидарност - Скопје


На 23 април оваа година граѓаните на Гевгелија излегоа на референдум и гласаа против отворање на рудник на злато во близина на градот. Излезноста од 97% на граѓаните покажа дека нивото на свеста за здрава околина е повисоко од ситните ветувања за некакви си вработувања во рудникот. Ист случај на отворање на рудник за таканаречен катоден бакар се развива и во Валандово. Забуните што се прават во медиумите за таканаречениот катоден бакар мора да се разјаснат. Бакарот во природните наоѓалишта не постои како катоден бакар туку како бакарна руда. Катодниот бакар се добива со екстракција од рудата во топилница преку многу технолошко хемиски процеси. Другите забуни и нетранспарентни процеси на издавање концесија и неинформирање на граѓаните ги зголемуваат нервозите и недовербата кон институциите. Веќе бившиот заменик министер за економија Кристијан Делев тврдеше дека кај Коњско, во околината на Гевгелија се вршат алувијални површински истражувања кои до сега донеле резултат дека има 2 грама на злато по тон ископана руда. Исплатливоста за ископување на злато во светските рударски стандарди за една долгорочна инвестиција не смее да биде помала од 9 грама злато по тон ископана руда. Системот на вадење на златото вклучува користење на цијанид што ќе донесе неописиви  загадувања на околината и уништување на 29 квадратни километри шума и земјиште. Ако напоменеме дека во близина на градот се наоѓаат Негорските бањи и скијачкиот центар Кожуф, штетата ќе биде уште поголема.

Украинската фирма Сардич МЦ која ја има концесијата за рудникот Казандол кај Валандово тврди дека се уште не е отворен. Но тие веќе градат базени за сулфурна киселина која се користи за екстракција на бакарот од рудата. Оваа фирма тврди дека наоѓалиштето има 33 милиони тони рудно богатство и дека е погодно за експлоатација за следните 20 години. Но никој не кажува како земјиштето ќе се деконтаминира после тие 20 години експлоатација. Се во околината на Валандово ќе биде уништено, а земјиштето од кое живеат жителите и произведуваат калинки, грозје и јапонски јаболка ќе биде неповратно загадено како и подземните води. Инвестицијата вреди 35 милиони евра, според тврдењата на концесионерот, а тие би вработиле 100 луѓе. Прашање е дали тие вработувања и таа инвестиција за 20 години, вреди во споредба со загадувањето кое ќе се донесе со ископувањето на бакарната руда.

Најеклатантен пример за степенот на загадување од рудник за бакар во соседството може да се види во градот Бор, на исток на Србија. Градот е комплетно сив и загаден. Следна информација во редот на многуте кои побудуваат револт и сомнежи за ваквите инвестиции во Македонија е и процентот кој државата би го добила од концесионерите. А тоа се само 2%. Овој процент по рударска инвестиција се практикува во рудниците во Јужна Африка каде се работи во субстандардни услови и не се внимава на заштита на околината од загадувањето.

Дали сме ние следната Јужна Африка?

Текстот е на Соња Стојадинович и е оригинално објавен на Lupiga.

 

The post Рударска дупка за ситни бизниси и загадување appeared first on Солидарност.

Продолжи со читање

  • Елаборат за четириесетите – XL Средби на извидници Велес 2026

    Почитувани извидници, извидничкиот одред “Димитар Влахов” од Велес одбележувајќи ја седмата деценија на постоење на извидништвото во Велес и Денот на Државноста на Македонија, Ве поканува на традиционалните XL Средби на извидници 2026. Во периодот од 1975 до 2026 година, успевaме да организираме четириесет Средби на извидници од кои последните…

  • Ново регионално партнерство: Здружението започнува проект поддржан од Western Balkans Fund и Европската Унија

     Со голема чест и задоволство споделуваме дека Здружение на лица со церебрална парализа и други попречености е добитник на грант од Фондот за Западен Балкан (Western Balkans Fund), кофинансиран од Европската Унија! На 24 и 25 јуни 2026 година во Тирана, Албанија, присуствувавме на дводневната партнерска работилница и свечената церемонија…

  • Успешно реализирана XXVI Вардарска регата “Гемиџии 2026“

    Иако регатата се одвива по 26-ти пат, ова е трета година во која пловидбата заврши во Солун, идентично како онаа на велешките трговци во минатото. Чамците растоварени, пловењето успешно завршено, се сумираат впечатоците од Вардарска регата „Гемиџии“ која по 26-ти пат ја оживеа традицијата и патшествието на велешките трговци во…

  • Од отпад до производ: Како био-отпадот станува дел од нашето секојдневие

    Био-отпадот претставува органски отпад кој потекнува од домаќинствата, пазарите, градините и прехранбената индустрија. Во оваа категорија спаѓаат остатоци од овошје и зеленчук, талог од кафе, лушпи од јајца, лисја и трева.
    Иако најчесто се третира како отпад, био-отпадот претставува вреден ресурс. Во контекст на циркуларната економија, тој се користи како суровина за создавање нови материјали, енергија и производи што повторно се враќаат во економскиот циклус.

    https://unsplash.com/photos/person-holding-eco-not-ego-signage-_kB9NKpErH4
    Во традиционалниот модел, био-отпадот најчесто завршува на депонии, каде што при разградување без кислород се создава метан – силен стакленички гас кој придонесува за климатските промени. Во циркуларниот пристап, истиот отпад се третира како ресурс и се трансформира во компост, биоматеријали, природни ѓубрива и иновативни производи. На овој начин се намалува количината на отпад, се намалуваат емисиите и се поттикнува развој на зелени технологии и локални бизниси.
    Овој пристап е тесно поврзан со пораката „Eco, not ego“, која потсетува дека одржливите избори ја ставаат еколошката одговорност пред краткорочната индивидуална удобност. Со тоа, био-отпадот се гледа не како проблем, туку како почеток на нов циклус на вредност, обновување и одржлив развој.

    Примери на продукти изработени од био-отпад

    Биопластика и дизајн-предмети од талог од кафе – Coffeefrom (Италија): Италијанскиот стартап Coffeefrom го претвора искористениот талог од кафе во биопластика и композитни материјали кои се користат за дизајнерски производи, пакување и индустриска примена, покажувајќи дека дури и секојдневниот отпад може да добие нова вредност.

    (Извор: EU-Startups, август 2025 – eu-startups.com | Renewable Matter – renewablematter.eu)

    Биоразградливо пакување од мицелиум и земјоделски отпад – Grown.bio (Холандија): Компанијата Grown.bio користи мицелиум и земјоделски отпад за производство на целосно биоразградливи пакувања и изолациски материјали кои нудат одржлива алтернатива на пластиката и стиропорот.

    (Извор: European Circular Economy Stakeholder Platform – circulareconomy.europa.eu | Saladplate, октомври 2025 – saladplate.com)

    Еко-кожа од манго отпад – Fruitleather Rotterdam (Холандија): Fruitleather Rotterdam го рециклира отпадот од манго што не ги исполнува пазарните стандарди и го претвора во издржлив вегански материјал кој се користи за изработка на чанти, паричници и други модни производи.

    (Извор: Plant Based News, мај 2025 – plantbasednews.org | Nature Biotechnology, 2025 – nature.com)

    Фото:https://unsplash.com/photos/a-pile-of-garbage-sitting-on-top-of-a-grass-covered-field-pprCuLQopHw
    Овие примери покажуваат дека отпадот не мора да биде проблем кој треба да се отстрани. Со соодветна креативност, технологија и визија, тој може да стане вреден ресурс кој создава нови производи, нови работни места и помало влијание врз природата.
    Циркуларната економија нè учи дека секој материјал има потенцијал за нов живот. Наместо да гледаме на био-отпадот како нешто без вредност, можеме да го препознаеме како можност за иновации и одржлив развој. Токму во оваа промена на перспективата лежи клучот кон поодржлива иднина.
     
    Оваа статија е подготвена во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Центарот за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија, со поддршка од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.
    Содржината на оваа статија е единствена одговорност на Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија, Цивика мобилитас или организациите што ја спроведуваат.
    Автори: Јасмина Петровска, Еко Логик и Ана Серафимова, Еко Логик

Адресар на граѓански организации

Ресурси од граѓански организации

Магазин „Граѓаните за промена“

Вести од граѓански организации

Граѓански стории

Граѓански импулс

Civica Mobilitas Community

Регистрирај се и добивај новости, информации и можности од Цивика мобилитас. Испраќаме не повеќе од 1 до 2 пораки месечно.

Регистрирај се за информатор