ПРЕКРШУВАЊЕ НА ОСНОВНОТО ЧОВЕКОВО ПРАВО НА БЕЗБЕДНА ВОДА: СИСТЕМСКИ ПРОПУСТИ И ИНСТИТУЦИОНАЛНА ОДГОВОРНОСТ ЗА ЗАГАДУВАЊЕТО НА ВОДАТА ВО ГОСТИВАР

Неопходно е да се утврди дали надлежните органи имале или требало да имаат сознанија за потенцијалното загадување и за ризиците по здравјето на населението, но не презеле соодветни и навремени активности за нивно спречување или ограничување. Доколку се утврди такво непостапување, тоа не може да се третира како обичен пропуст, туку како сериозно нарушување на обврската на институциите да постапуваат со должно внимание, согласно принципите на законитост, одговорност и заштита на јавниот интерес. Во таа насока, неопходно е Основното јавно обвинителство да спроведе брза, темелна и ефикасна истрага, со целосно утврдување на кривичната и евентуалната институционална одговорност на сите лица кои придонеле за загрозување на здравјето на граѓаните. Истрагата не смее да се ограничи само на утврдување кој ја поставил незаконската инсталација, туку мора да ги опфати и сите околности поврзани со функционирањето на системот за мониторинг, инспекцискиот надзор, лабораториските анализи, начинот на земање примероци и евентуалната одговорност на службените лица кои биле задолжени за контрола на квалитетот на водата.

Особено сериозни прашања се отвораат и во однос на функционирањето на системот за контрола на квалитетот на водата за пиење. Според достапните информации во медиумите[1], се добива впечаток дека надлежните институции затаиле во исполнувањето на законските обврски и со тоа дозволиле епидемијата и понатаму да се шири без да водат сметка за последиците кои можат да произлезат по здравјето на граѓаните на Гостивар.

Ниту Владата ниту надлежните здравствени институции досега не обезбедија јасни и целосни информации за времетраењето на ограничувањата за користење на водата, критериумите за нивно укинување и временската рамка за нормализирање на состојбата. Во услови на директен ризик по јавното здравје, граѓаните имаат право навремено да знаат не само што се случило, туку и кои мерки се преземаат, кои ризици постојат и што можат да очекуваат во наредниот период. Очекуваме надлежните институции навремено и целосно да ја информираат јавноста за сите релевантни факти како и надлежните здравствени институции да излезат со јасни препораки и насоки како граѓаните да постапуваат во услови на прогласена епидемија и кризна состојба.

Овој случај мора да резултира со јасно утврдена одговорност и конкретни системски мерки за спречување на вакви ситуации во иднина, бидејќи во спротивно ќе претставува уште еден пример за ненавремено преземање на дејствија од страна на институциите  на  штета на јавното здравје и довербата во владеењето на правото.

Блупринт групата за реформи во правосудството:

• Институт за човекови права (ИЧП)
• Македонско здружение на млади правници (МЗМП)
• Хелсиншки комитет за човекови права (ХКЧП)
• Центар за правни истражувања и анализи (ЦПИА)