Еколозите го вклучија алармот за сребренолисниот зрнец, институциите на штрек – велат дека ситуацијата внимателно ќе се следи

Инвазивните растителни видови имаат капацитет експоненцијално да ја променат локалната екологија пред да бидат целосно мапирани. Сребренолисниот зрнец и останувате алохтони видови поседуваат автентични механизми на ширење: брзо ги исцрпуваат ресурсите од почвата, спречуваат развој на автохтоната вегетација и го уништуваат природното живеалиште на локалната фауна. За еколозите, чекањето треба да биде „масовен“ значи дека претходно доцна за ефикасна и евтина контрола.

Успешната заштита бара институциите да започнат да ја третираат секоја рана дојава од научната или еколошката заедница како сигнал за превентивна акција, наместо само како статистички податок што чека да се потврди на терен.

Први реагиравме и алармиравме – инвазивен вид е донесен од Грција

Биологот Сашко Тодоров од „Еко вита“ – Неготино предупредува дека во Македонија е донесен инвазивен плевел кој брзо се шири и тешко се искоренува, а може да има големи штети, особено врз земјоделските приноси.

Се работи за сребренолисен зрнец (Solanum elagnifolium), чие размножување е особено карактеристично од топлите и суви климатски услови.

-Најдовме вид плевел кој, веруваме, е донесен од Грција, можеби преку шлеперите, одредени во периодот кога работеше топилница во Кавадарци. Во рамките на таа рута – од Гевгелија до кај нас, по 200 камиони дневни минуваа низ Неготино за да донесат руда. Го закачиле растението и го истресле тука, во индустриската зона. И не еднаш. Тоа траело година, две. Растението е инвазивно, се шири многу и е од фамилијата Solanaceae. Solanum elaeagnifolium се вика, не може никој да го тргне. Плевел е, отровен за животните. Пуштив еден апел во цела Македонија и што се случи? Ми се јави едно дечко од Караорман, штипјанец, шумарски инженер. Го видел растението како изгледа, вика: „Кај нас во Штип има колку сакаш“. Го замолив, ми даде координати, отидов во Штип да видам, најтешка е ситуацијата е во Караорман. Таму една нива има со жито, 10 декари, заразена е. Го ожнале различно дел, го избалирале растението но, два месеца кога отидов да го видим, беше пораснато. Расте до метар, метар и пол и целото е со боцки, а убави цветови даваат. Само изникнува и има длабок корен, истакна Тодоров.

Му се пожалил и некој овчар од Караорман, дека целото стадо му се затруло, една овца дури и угинала.

-Јас алармирав дека ситуацијата е сериозна. Плевелот е изградент до Велес, голем проблем е и за пасиштата. Влезе ли таму, многу тешко се искоренува. Се јавив на Земјоделски факултет, кај професорот Пацановски. Човекот дојде двапати. Не верувам повеќе. Вели: „Во Мароко првпат слушнав, таму каде што е проблем“. И го детерминира растението. Тоа е, сребренолисен зрнец. Ни даде насоки како да се третираме со хербициди. Жарито кај нас го уништивме, ама тоа е чудо колку корени има ова растение. Го наоѓаме уште, од земјата што расте. Ако случајно се собира кола, зашто обично го има и покрај патот, ќе го однесе со себе и ќе го прошири на друго место. Ќе се залепи на возило, на камион, на браникот и патува. Многу е отпорно, укажува биологот.

За проблемите со труењето на овците во Караорман се јавил во Агенција за храна и ветеринарство. Од таму велат дека не се надлежни.

-Ние сме надлежни простори за животни ако се трујат ама во затворен, така ми кажаа. Ја им велам: „Се жнее, се носи, се шири. Кому да се јавам?“. Ме упатија во Јавното претпријатие за пасишта. Па, ај, се јавив и таму. Ми дадоа еден службеник од Штип. И типот ми се јавува, вика: „Сашко, кажи што да дојде до тим“. Му велам: „Човек, не ми треба помош, ти треба помош“, раскажува Тодоров.

Извор: pixabay

Тој е упорен и исстраен во битката да се справи со сребренолисниот зрнец.

-Ако треба ќе го искорнам, мора да го отстранам. Ме фати инат, мора да го уништам.
Освен во Штип, го има и во Кавадарци, Неготино, Струмица, Гевгелија, околу границата. Се пренесува како бран, како цунами. Ако падне тука, на некое пасиште, готово, отиде пасиштето. Пишав меил на факултет во Грција, прашав како се слушаат? Не одговараат. Веројатно напиот Земјоделски факултет треба да се врати до местото. Да се ​​одлучи на едно ниво, нагласува Сашко.

Со самото тоа што е исти, веќе се лекуваше растението со хербициди, по насоките што ги дал професорот, но тоа повторно почнало да расте под асфалтот.

-Треба повеќе пати да се лекува. Чудо е, ако го оставиме, ќе си тера. Во Неготино три-четири го направивме зашто има длабок корен, одма се обновува. Се исуши скроз и сега повторно има мали изданоци. Повторно треба да се појави и повторно и повторно, додека не се намали. Значи, ние како го правиме, така навидум се уништува, но ете го, повторно се издигнува нагоре. Интересно ми беше првиот пат кога се третираше, на помал простор, со живо изгоре, и природните плевели, и сребренолисниот зрнец, но по две недели, три, ете го, седигнал одоздола нов. И расцути. И велам на ќерката, која е агроном: „Го подхранивме ова цело, градина се направи тоа што сме го прскале“. Му кажувам на професорот: „Не е можно“, вели, „ако е така, следната година ќе дојдам да прскам“. „Дојди“, му викам, нагласува Тодоров.

Според него, во нема на Струга и Охрид се уште сребренолисен знец.

-Дефинитивно е до Велесто. Скопје нема ништо. Сега бевме во Охрид, цело време ми гледаа настрана. Не видов ниту еден цвет. нема ништо. И во Струмица има. Од таму ми јавија, немам отидено сигурно е појавено. Во Општината кај нас држевме предавање со професорот, го кажавме тоа. Но, ништо, таму се е партиски, не ги интересира. Претходниот градоначалник ни беше доктор, заштитен интернист. Му кажувам за темата и одма гледам ја менува, не сум интересен, нема кој да ме слуша. 

Според него, ова е проблем што треба да се согледа и да одлучи за највисокото ниво.

-Се јавив и во Јавното претпријатие за државните услуги, ми рекоа: „Ние сме за уредување на територијата.

Земјоделски институт: Присуството на сребрениот зрнец во Македонија е уште ограничено

Според Земјоделскиот институт, сребренолисниот зрнец (Solanum elaeagnifolium) во светски рамки се смета за еден од поинвазивните плевели. Квалификуван е како високоинвазивен во Медитеранскиот регион. Неговото карактеристични услови е важно од топлите и суви климатски услови. Потекнува од САД и северните делови на Мексико и се наоѓа на EPPO А2 Специјалисти.

-За нас загрижувачки е тренерот што видел претходно евидентиран во соседните држави. Според официјалните податоци на EPPO видот е регистриран во Бугарија со статус „few events“, Грција „present, no details“ (invasive), во Србија со статус „restricted distribution“ (invasive). За Северна Македонија е наведен како „present, no details“. Колку што е досега, кај нас Solanum elaeagnifolium е забележан од страната на екологистите во Неготинско и Кавадаречко и на регионалниот пат Струмица – Ново Село кај граничниот премин со Република Бугарија. Засега е регистриран само на рудерални станишта, треба да бидат достапни. Точниот начин на внесување во Македонија не е познат, но тој станува збор за случајно внесување, од компанијата.

Додаваат и дека иако во отсуство има кај нас е ограничено, неговата инвазивност претставува потенцијална опасност за понатамошно опкружување, претежно и на земјоделските животни. 

-Според досега објавените информации, видот со уште не е забележан на обработливите земјоделски работници во Македонија. Претставува ризик и за домашните животни кои порадито на гликоалкалоиди, меѓу соланин и соласодин/соланосин. Посебно се токсични зрелите бобинки. Сребренолисниот зрнец се размножува и со семе и со ризоми. Има длабок и доброн коренов систем. Едно растење може да формира 40 – 60 плодови, секој плод содржи голем број семки (60-120). Ова е направено за неговата способност за ширење и го прави видот на особеностите за сузбивање, информираат од Земјоскиот институт.

Според литературните податоци, во содржината од културата и степенот на заплевност, Solanum може да биде намалена, во одредени услови и за 40–75 проценти.

Извор: https://www.actaplantarum.org/

-Бидејќи видот е тешко за сузбивање, а во наши услови е регистриран на ограничени и главно на рудерални станишта, тоа е превентелно и навремените мерки треба да биде основа за сузбивање и спречување на ширењето. На заразените заплевелени места потребни е: косење на растението пред да се формира семе, кососовиот растителен материјал да не остане на крајот, но исто така да се остави и испад, жариштата нормален да се повреди и повторно да се лекува исто така, на ограничените жариштата да се применуваат таквите хербицити и регистрираните регулатива и да се направи обработка на заразени растенија, особено фрезирање, може да се придонесе за зголемување на вегетативно размножување и создавање нови растенија, објаснување од Институтот.

Потенцираат и дека во оваа фаза, додека пак тоа на видот во Македонија е уште ограничено, навремено откривање, следење и уништување на жариштата е од особено значење. Многу е можно да се спречи неговото понатамошно распространување на помало да се контролира контролата на плевелот.

Поради тоа, Земјоделскиот институт, контролата треба да се врати додека видот со уште е локализиран и пред да се додаде од рудерите станишта на земјоделските куќи.

Министерството за земјоделство информирано за случајот, тврди дека ќе ја следи состојбата

Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство е информирано за оние кои се случај и во координација со Државниот инспекторат за земјоделство презема активности за утврдување на оние локации на забележано точно на плевелот. 

-Според првичните информации од теренот, кои се уште не се потврдени, плевелот е присутен на јавното живеење и на обработливо земјоделско земјиште. Во наредниот период ќе се случи дека плевелот е присутен на обработливо земјоделско земјоделско земјиште, фитосанитрен инспектор ќе изврши увид, состави записник и ќе земе примерок за оваа идентификација на плевелот од страна на институцијата, организација од Министерството.

Додаваат и дека по добивањето на стручниот наод и утврдувањето на распространетоста од страна на надлежните услуги, ќе бидат одредени одредени мерки за негово сузбивање, ставање под контрола и спречување на понатамошното ширење. 

Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство има дека ќе ја следи состојбата во однос на распространетоста на овој плевел и доколку постои реална потреба, следното ќе биде објавено и во програмата за фитосанитарен мониторинг за следната година, со целото временско утврдување на можните жаришта и координирано постапување на надлежните услуги.

Оваа содржина е изработена со финансиска поддршка од Agence Française de Développement (AFD) и 
Expertise France во рамки на проектот „Зајакнато граѓанско учество во заштита на животната средина“ имплемент од страна на македонското здружение на правници, во партнерство со Центарот за правни истражувања и анализи, – Центар за еколошка демократија. Содржината е единствена одговорност на авторите и во никој случај не може да се смета дека ги одредува стапките на Agence Française de Développement (AFD) и Expertise France.