ВЛАДАТА ГО УСВОИ ФИНАЛНИОТ ТЕКСТ НА ЗАКОНОТ ЗА ВИСОКОТО ОБРАЗОВАНИЕ, ДЕБАТАТА СЕ ИНТЕНЗИВИРА ПРЕД ПАРЛАМЕНТАРНА ПОСТАПКА

Владата го усвои финалниот текст на Законот за високото образование, кој се очекува да биде разгледан во парламентот, додека во меѓувреме отвори широка институционална, политичка и академска дебата за насоката на реформата.

Во официјалните изјави, владините претставници го претставуваат законот како неопходен чекор кон модернизација на универзитетскиот систем, зголемување на академскиот квалитет и стабилизирање на високото образование. Заменик-претседателот на Владата Беким Сали изјави дека „конечно е постигнат успех да имаме добро дефиниран закон кој ќе одговори на сите потреби на високото образование во наредниот период“, додавајќи дека во него се вклучени предлози од универзитетите и дека „ниту еден вработен на нашите универзитети нема да биде отпуштен од работа“.

Еден од клучните елементи што Владата го нагласува е промената на пристапот кон академското вреднување, особено укинувањето на Х-индексот како основен критериум за напредување. Министерката за образование Весна Јаневска изјави дека Х-индексот нема да биде основен критериум за избор, туку дополнителен елемент кој може да има одлучувачка улога во случај на еднаков број поени. Овој пристап, според властите, претставува компромис меѓу меѓународните стандарди и потребата за флексибилност во оценувањето.

На политичко ниво, процесот е проследен со изјави за внатрешен владин консензус и координација со коалициските партнери. Претставници на ВЛЕН соопштија дека е постигнат целосен консензус за финалната верзија на реформите, оценувајќи го законот како заложба за изградба на одржлива и конкурентна академска иднина. Тие го истакнуваат и инвестицискиот аспект, вклучувајќи инфраструктурни проекти и зајакнување на универзитетите на албански јазик.

Сепак, институционалната нарација се соочува со критики од опозицијата и академската заедница. Опозициски пратеници наведуваат дека нивните забелешки не се целосно адресирани и предупредуваат на „непотребна еуфорија“, оценувајќи дека укинувањето на Х-индексот се користи како споредно прашање за да се прикријат суштинските проблеми, меѓу кои финансиската автономија и централизацијата на одлучувањето.

Критики доаѓаат и од Независниот академски синдикат, кој соопшти дека на состаноците со Министерството за образование „не беше прифатен поголем дел од нивните предлози за подобрување на законските текстови“. Синдикатот наведува дека забелешките се однесуваат на автономијата на универзитетите, распределбата на надлежностите меѓу независните тела и извршната власт, како и финансирањето на научната дејност, изразувајќи подготвеност за дијалог, но и незадоволство од нивото на вклученост.

Студентските организации и Младински образовен форум (МОФ) оценуваат дека студентите се маргинализирани, наведувајќи дека во универзитетското студентско тело е предвиден само еден претставник од 11 членови, што претставува околу 9% учество во одлучувањето. Тие додаваат дека студентите како носители на образовниот процес треба да имаат поголемо влијание, особено во одлуките поврзани со студиските програми и буџетите.

Во однос на содржината, МОФ наведува дека концептот на „интердисциплинарност“ е споменат во неколку членови, но без јасна насока за развој на вакви програми, посочувајќи дека се потребни конкретни механизми за нивно поттикнување и унапредување преку постдипломско образование.

Дополнително, тие предупредуваат дека законот не гарантира пристап за лица со попреченост и не предвидува јасни механизми за имплементација, што, според нив, може да создаде ризик од дискриминација доколку прашањето се остави на интерни акти на универзитетите. Критики има и за недоволната прецизност во поддршката за физичкото и менталното здравје на студентите.

МОФ ја поддржува потребата од нов закон, но бара темелно ревидирање со вклучување на јавните препораки и воспоставување механизми за инклузивно, транспарентно и одржливо високо образование.

Од друга страна, Форумот за промени во образованието оценува дека законот претставува инструмент за политичка контрола наместо за унапредување на квалитетот, наведувајќи дека не ги исполнува европските стандарди за обезбедување квалитет. Тие посочуваат дека „седум од 15 членови на Советот за квалитет се именуваат директно од Владата“, што според нив е спротивно на принципите на независност, како и дека се ограничува улогата на меѓународните експерти и се зголемува улогата на Министерството во одлучувањето.

Во дебатата се вклучуваат и универзитетски професори. Универзитетскиот професор Сахмедин Салиу изјави дека Универзитетскиот совет постоел и во претходниот закон и дека сега ќе функционира како надзорен орган.

„Во споредба со првата и втората верзија, забелешките се однесуваа на тоа дека Владата делегира 4 кандидати, а сега се 3. Делегирани ќе има и од Сенатот, еден од Стопанските комори, каде што сега ќе биде СКСЗМ, а главната точка е дека ќе има и претставник од Унијата или Студентскиот парламент. Значи, главниот глас или клучна функционална улога во одредени моменти може да има и студентот“, изјави Салиу.

Во однос на Х-индексот, тој посочи дека не е параметар врз основа на законот како минимален услов, туку може да биде ориентациски критериум.

„Јас сум против Х-индексот затоа што може да претставува биометриска вредност која го ориентира успехот на еден научник, но не е основен услов за добивање научно звање. Х-индексот е една од точките за која сметам дека академската заедница има упатено многу барања и поголемиот дел од нив не се согласуваат тој да биде еден од минималните услови и сметам дека и понатаму ваквите забелешки ќе најдат заеднички јазик“, додаде Салиу.

Професорот Азис Положани оцени дека реформите во образованието и здравството се клучни за општеството, но предупреди дека „избрзаните решенија што ги загрозуваат правата на студентите можат да ја намалат довербата во институциите“, нагласувајќи ја потребата од дијалог и партнерски однос со младите.

Дебатата за Законот за високото образование се интензивира во моментот кога се очекува тој да се најде пред пратениците во Собранието.

Текстот е работен во рамки на проектот „Застапување за инклузивен развој“, финансиски поддржан од Владата на Швајцарија преку програмата Цивика мобилитас. 

Содржината на овој текст е единствена одговорност на Форум за разумни политики, ИОХН и БИРС и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија, Цивика мобилитас, или организациите што ја спроведуваат.