Унапредувањето на превентивната здравствена заштита е од клучно значење за здравјето на населението и развојот на државата – Национална конференција

Здравствените програми е потребно да бидат засновани на докази, чии резултати ќе можат да се мерат и следат, со што значително ќе се подобри отчетноста и ефикасноста на јавните здравствени политики и ќе се создава инклузивен и праведен здравствен систем кој ќе овозможи здравствена заштита и за ранливите групи на граѓани и унапредување на здравствените права. Граѓанскиот сектор може да биде значаен партнер на јавните институции со меѓусебна интензивна соработка во креирањето и спроведувањето на политиките, преку транспарентност и отчетност. Ова беа меѓу клучните пораки од дискусијата на национална конференција „Здравствени политики за сите: Зајакнување и поддршка на девојките, жените и ранливите групи“ која се одржа на 21 ноември 2024 година во Скопје.

Конференцијата е во рамки на проектот „Унапредување на здравствените права на девојките, жените и ранливите групи“, поддржан од Швајцарската влада преку програмата ЦИВИКА Мобилитас, а партнерски го спроведуваат здруженијата –ХЕРА – Асоцијација за здравствена едукација и истражување, Здружението за еманципација, солидарност и еднаквост на жените – ЕСЕ, Здружението за поддршка на луѓето што живеат со ХИВ – ЗАЕДНО ПОСИЛНИ Скопје и Здружението Иницијатива за правата на жените од Шуто Оризари чии претставници ќе се обратат на конференцијата. Целта на проектот е унапредување на здравствените права, преку унапредување на четири здравствени превентивни програми во Република Северна Македонија, како и унапредување на процесот на консултација со граѓанскиот сектор, а особено со засегнатите целни групи при планирањето и подготовката на превентивните програми.

Координаторот на здравствената програма од Здружение ЕСЕ на конференцијата ги истакна наодите од спроведената анализа и мониторинг на Програмата за активна здравствена заштита на мајките и децата и Програмата за рана детекција и скрининг на малигни заболувања  – компонентата за скрининг на рак на грлото на матката. Во излагањето беше потенцирано дека во Програмата за мајки и деца се бележи уназадување во планирањето поради тоа што од програмата се отстранети сите мерки за здравствена едукација и промоција на здравјето на мајките и децата, кои се од клучно значење за унапредување на здравјето на населението. Воедно отстранети се сите мерки за едукација и поддршка на работата на патронажните сестри, иако оваа служба претставува клучна алка во здравствените служби кои обезбедуваат здравствени услуги за мајките и децата. По однос на скринингот на ракот на грлото на матката, од страна на Координаторот на ЕСЕ беше истакнато дека Министерството за здравство веќе една деценија планира многу низок опфат на жените со скринингот, кој е далеку под предвидениот опфат од 75%. Беа укажани и останатите утврдени бариери во оваа програма, како што е начинот на поканување и пријавување на жените за скрининг, како и недостигот и нееднаквата територијална дистрибуција на матичните гинеколози. Воедно ниските и недоволни буџети наменети за превентивните програми оневозможуваат граѓаните соодветно да бидат опфатени со истите, што особено негативно се одразува на маргинализираните категории на жени, мајки и деца.

На конференцијата беа истакнати нашите барања за зголемување на буџетите на програмите, кои треба да бидат засновани на реалните потреби. Воедно беа дадени препораки за унапредување на превентивните програми, од кои како клучни ги издвојуваме: зголемен опфат на населението со здравствена едукација, едукација и поддршка на патронажната служба и зголемен опфат на жените со скрининг за ракот на грлото на матката.

На конференцијата свои излагања имаа и претставници од граѓанските организации партнери на проектот кои ги истакнаа проблемите и бариерите по однос на Програмата за заштита на населението од ХИВ инфекција и Програмата за партиципација.

На конференцијата се обратија и претставници од МЦМС, Светската здравствена организација и Министерството за здравство. Сите говорници ја истакнаа важноста од унапредувањето на превентивната здравствена заштита, како и потребата од вклучувањето на граѓанските организации во процесите на планирање, спроведување и мониторинг на превентивните здравствени програми.

Дел од националната конференција беше и  панел дискусија на пратеници од Собранието на  РС Македонија. На панелот беше истакната важноста од континуирано зголемување на буџетот за превентивните програми, како и препознавање на граѓанските организации како значајни партнери во здравствената промоција и обезбедувањето здравствени услуги,  со цел подобрување на здравствената заштита за сите граѓани. Пратениците потенцираа дека превентивните мерки треба да се интегрираат во сите здравствени политики, а координацијата меѓу институциите и граѓанските организации да биде поефективна за да се зголеми достапноста на здравствените услуги на терен. Дополнително се дискутираше и за потребата за зајакнување на  надзорната улога на Собранието врз спроведувањето на превентивните здравствени програми.