Каква може да биде демократијата на Западен Балкан во 2040 година?

Меѓународниот институт за демократија и изборна помош (International IDEA) ја објави публикацијата „Imagining Democratic Futures: The Western Balkans in 2040“, која разгледува како би можела да се развива демократијата во земјите од Западен Балкан во следните петнаесет години.

Публикацијата тргнува од оценката дека регионот и понатаму се соочува со слаби институции, корупција, етнички тензии, демографски промени и предизвици во владеењето на правото, во услови на сè понеизвесно меѓународно опкружување. Истовремено, авторките ја нагласуваат сè поважната улога на граѓанските организации, граѓанските движења и независните медиуми како носители на демократската отчетност.

Врз основа на работилница за стратешко предвидување одржана во октомври 2025 година со истражувачи, претставници на институции, практичари и активисти од регионот, публикацијата разработува четири можни сценарија за Западен Балкан до 2040 година:

• демократска консолидација поддржана од Европската Унија, со посилни институции, владеење на правото, транспарентност и активно граѓанско општество;
• демократски промени поттикнати од граѓански и локални движења, во кои граѓанското општество и активизмот стануваат главни двигатели на отчетноста и реформите;
• продлабочување на стабилократијата и демократското назадување, со концентрација на моќта, корупција, клиентелизам, заробени медиуми и растечка нееднаквост;
• зајакнување на авторитарните тенденции во услови на геополитички натпревар, слабеење на институциите, ограничување на граѓанските слободи и намалување на просторот за независно дејствување.

Авторките нагласуваат дека овие сценарија не претставуваат предвидувања за иднината, туку алатка што треба да им помогне на институциите, граѓанското општество и граѓаните навреме да ги препознаваат ризиците и можностите и подобро да се подготват за различни можни развои.

Особено внимание е посветено на граѓанското општество како важен фактор за демократска отпорност. Во едно од сценаријата, граѓанските организации и локалните движења преку јавен притисок, граѓанско образование, отворени податоци, следење на јавните услуги и социјална отчетност придонесуваат за поголема транспарентност и одговорност на институциите. Истовремено, публикацијата предупредува дека граѓанското општество не може само да ги надомести слабостите на институциите и дека трајните демократски промени бараат функционални, транспарентни и одговорни јавни институции.

Како клучни фактори што ќе влијаат врз демократската иднина на Западен Балкан, публикацијата ги издвојува силата и независноста на граѓанското општество, слободата на медиумите, владеењето на правото, корупцијата, транспарентноста и отчетноста на институциите, влијанието на политичките елити, европската интеграција, демографските промени, дигитализацијата и климатските предизвици.

Публикацијата е подготвена од Gentiana Gola и Emily Bloom, објавена е на 26 февруари 2026 година и е достапна на англиски јазик.

Извор: International IDEA, Imagining Democratic Futures: The Western Balkans in 2040.

Прочитајте ја публикацијата на веб-страницата на International IDEA: https://www.idea.int/publications/catalogue/imagining-democratic-futures-western-balkans-2040