Балканот и циркуларната економија: Локални приказни што инспирираат 

Циркуларната економија сè повеќе се применува во различни сектори – од образование и локални заедници до индустриски системи за производство на енергија и материјали.

Био-отпадот во овој контекст претставува клучен ресурс кој овозможува создавање енергија, ѓубрива и нови производи, наместо негово депонирање.

Фото:https://www.magnific.com/free-photo/composition-compost-made-rotten-food_17662485.htm#fromView=search&page=1&position=12&uuid=150e8d17-4682-419f-84aa-c94cdfc7a49f&query=Fertilizer+soil+food+waste+

Кога зборуваме за циркуларна економија и управување со био-отпад, често мислиме дека најдобрите примери доаѓаат од далечни земји и големи компании. Сепак, позитивни приказни постојат и во нашиот регион, покажувајќи дека промените се можни кога постои иницијатива, знаење и соработка.

Во Северна Македонија, инспиративен пример доаѓа од Неготино. Тројца средношколци – Никола Гичовски, Дончо Димитриовски и Крсте Кочовски – преку проектот „Еко-печурка компостери: Иднината на циркуларна економија“ покажуваат како органскиот отпад може да се претвори во корисен ресурс. Во дворот на училиштето поставиле компостери во кои го селектираат и обработуваат органскиот отпад, создавајќи природно ѓубриво за јавните зелени површини. Дополнително, користат мерна опрема за следење на условите во компостерите, со што обезбедуваат ефикасен процес на разложување.

Во соседна Србија, органскиот отпад веќе се користи како извор на енергија. Во Врбас работи модерна биогасна централа која користи отпад од шеќерната индустрија и земјоделски остатоци за производство на биогас. Потоа, биогасот се претвора во електрична енергија, а преостанатиот материјал повторно се искористува, што претставува одличен пример за затворен производствен циклус.

Фото: https://unsplash.com/photos/green-plant-on-white-and-purple-floral-ceramic-pot-FTCQPjPfFS4?utm_source=unsplash&utm_medium=referral&utm_content=creditShareLink

Словенија, пак, се смета за еден од лидерите на циркуларната економија во Европа. Органскиот отпад таму се собира одделно повеќе од една деценија, а голем дел од него завршува во домашни компостери. Љубљана е препознаена како „Zero Waste“ град со висока стапка на рециклирање, додека бројни институции и компании активно работат на намалување на отпадот и поефикасно користење на ресурсите.

Сите овие примери испраќаат важна порака: циркуларната економија не е концепт резервиран само за најразвиените земји. Таа веќе постои и се развива во нашиот регион – во училиштата, локалните заедници, индустријата и домовите.

Промената започнува со мали чекори – селектирање на отпадот, компостирање или поддршка на одржливи иницијативи. Кога овие активности ќе станат секојдневна практика, отпадот престанува да биде товар и станува ресурс што создава вредност за општеството и животната средина.

Извори: Република.мк (2026); Energy, Sustainability and Society / Springer Nature (2024); Vlaanderen Circulair (2024); World Bank – Circular Economy in Croatia & Slovenia; Balkan Green Energy News (2025).

Оваа статија е подготвена во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Resource Environmental Center – REC North Macedonia Центарот за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Eco – Logic и Center for Environmental Democracy – Florozon Флорозон – Центар за еколошка демократија, со поддршка од Владата на Швајцарија и Embassy of Switzerland in North Macedonia преку програмата Цивика мобилитас #CivicaMobilitas.

Содржината на оваа видео е единствена одговорност на партнерите во проектот и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија #CHinMK, Цивика мобилитас #CivicaMobilitas, или организациите што ја спроведуваат.

Автори: Јасмина Петровска, Еко Логик и Ана Серафимова, Еко Логик

#CivicaMobilitass, #CHinMK, Цивика мобилитас (civicamobilitas.mk)