Author: Здружение Центар за ресурси во животната средина (РЕЦ)

1⃣ Што претставува органската фракција на цврстиот комунален отпад (ЦКО)?
 

Вклучува: отпад од храна, градинарски/зелен отпад, хартиени бришачи, салфети, биоразградливи пакувања
Исклучува: пластика, метал, стакло, опасен отпад, пакување и отпад од пакување
претставува 30–50% од вкупниот ЦКО во повеќето општини → основна суровина за компостирање, производство на биогас и циркуларна економија.

 
2⃣ Како да селектираме органска фракција
Чекор 1 – Селекција на изворот во домаќинствата, и комерцијалниот сектор
 

Вообичаено се користат кафени канти или кеси за компостирање.
Јасно обележете со „ДА/НЕ“ во листата (пр. лушпи од овошје, пластика).

 
Чекор 2 – Собирање & Сортирање

Собирање од-врата-до-врата или означување на собирни точки во заедницата.
Користете паметни канти (RFID ознаки, сензори за тежина) за следење на исполнетоста.

 
Чекор 3 – Пред-третман

Механичко одвојување (отстранување на загадувачи).
Сечкање и хомогенизација пред биолошки третман.

 
Собирањето на отпад од храна од изворите на создавање, најчесто наметнува примена на сертифицирани кеси за компостирање, со цел да се спречат истекувања и собирните места да се одржат чисти. Жителите на некои земји се должни да го сортираат отпадот од храна во хартиени кеси или во разградлива пластика[1].
[1] Технички стандард за пакување, согласно Европскиот стандард EN 13432
 
3⃣ Оптимизирање на селективното собирање на органската фракција
 
Подигнување јавна свест & Образование → училишни кампањи, социјални медиуми, работилници во заедницата.
Инфраструктура → обезбедување доволно канти на јавни места.
Олеснувања → плати-колку-што-исфрлаш (помали надоместоци за оние кои правилно одвојуваат  фракции).
Мониторинг → следење на стапката на контаминација, ефикасност на собирање, учество.
Innovation → паметни канти, дигитални апликации за насочување на жителите, систем на награди.
Систем за повратни информации → (на пр., „нашата заедница успеа да пренамени 40% органски отпад овој месец“)

Пр. за контролен систем – налепници коишто означуваат неправилно постапување
 
Контроли на квалитетот за време на собирањето
Спроведувањето на контроли на квалитетот за време на услугата за собирање може да послужи како клучна алатка во спречувањето на влегувањето на физички загадувачи во постројките за органско рециклирање. Ова е особено значајно во областите каде што се користат шеми за собирање, бидејќи добро обучена екипа за собирање може визуелно да ги провери индивидуалните канти од домаќинствата. Тие можат да одбијат да ги испразнат контејнерите што не ги исполнуваат стандардите за квалитет наведени од локалниот оператор.
 
(Извор: ISWA Practitioner’s Guide_Contaminants Report 2023)
 
Оваа статија е подготвена во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Центарот за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија,  Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија, со поддршка од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.
 
Содржината на оваа статија е единствена одговорност на Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на владата на Швајцарија, Цивика мобилитас, или организациите што ја спроведуваат.
 

На 17.12.2025 година завршивме со „Работилниците за повторна употреба и пренамена на био-отпад за ученици” во училиштата од општините Ѓорче Петров, Карпош и Кисела Вода, за оваа година. Последно во низата на настани на отворено со караванот за демонстрирање на експерименти во училиштата беше училиштето ООУ “Петар Поп Арсов”. Вкупно во период од септември до декември 2025 година реализиравме работилници во 15 училишта.
Голема благодарност до сите Директори на училиштата коишто беа учесници во нашиот караван, наставниците и учениците кои земаа учество во нашите проектни активности и се наша инспирација, да смислуваме нови предизвици и интерсни активности.
Нашите млади научници многу внимателно ги следеа и извршуваа насоките при изработка на Експертите што демонстрираат намалување на био-отпадот до успешно добивање на биодизел и органска пластика од лушпи од компири што можем да се користи за пакување на различни производи и да ја замениме пластиката.
Продолживме да учиме за циркуларна економија и нејзините придобивки од реупотребата и пренамената на органскиот отпад.

Караванот на Resource Environmental Center – REC North Macedonia, Eco – Logic и Center for Environmental Democracy – Florozon се реализира во рамки на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“ ќе продолжи и во останатите училишта на општините кориснички во наредната година.

Затоа, следете нè – во новата година следуваат уште многу интересни и инспиративни активности со учениците и училиштата!

Првиот чекор кон намалување на био-отпадот е да не го создаваме. Но, подеднакво важно е да ги препознаеме сите можности тој, наместо да заврши на депонија, да се претвори во корисни производи со реална вредност.

Водени од ова мото, продолжуваме со активностите од научниот караван, кој оваа седмица (вторник, 9 декември) го посети ООУ „Рајко Жинзифов“ во Драчево и одржа „Работилница за повторна употреба и пренамена на био-отпадот за ученици”.

И повторно, ги поттикнавме учениците да го соберат и донесат маслото што го користеле во изминатите денови, како и да соберат, исушат и донесат лушпи од компири.

Кој беше резултатот? Учениците самостојно изведоа два интересни експерименти за добивање биодизел и биопластика и дискутираа на тема: пренамена на био-отпадот.

Караванот на Resource Environmental Center – REC North Macedonia, Еко Логик и Center for Environmental Democracy – Florozon продолжува и во останатите училишта во општините Кисела Вода, Карпош и Ѓорче Петров. Затоа, следете нè – во новата година следуваат уште многу интересни и инспиративни активности со учениците и училиштата!

Голема благодарност до директорката на училиштето, професорките и учениците за одличната соработка.

Настаните на отворено со караванот за демонстрирање на експерименти во училиштата се реализираат во рамки на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Центар за ресурси во животната средина (РЕЦ) – Македонија, во партнерство со Еко Логик и Center for Environmental Democracy – Florozon.

На 10.12.2025 го посетивме ООУ “Лазо Трповски ” со мобилната опрема од Биотехнолошката лабораторија во рамките на „Работилница за повторна употреба и пренамена на био-отпад за ученици“во рамките на настани на отворено со караванот за демонстрирање на експерименти во училиштата.

Дали знаете дека од масло од семки од сончоглед, сусам, чиа можеме да добиеме био дизел?, ги прашавме учениците. Денот го поминавме со 30 ученици кои вредно работеа на експериментите за био отпад и биопластика од лушпа од компири. Волонтерите се сеќаваа како работевме во Биотехнолошката лабораторија и им раскажуваа на новите ученици.

Размислете за вашите зелени идеи за реупотреба на био отпад кои ќе ги работиме заедно во март април во Биотехнолошката лабораторија наредната година ги замоливме учениците. Секако, со возбуда ни одговорија тие.

Дали ви е сега појасно што е циркуларна економија ги прашавме на крајот?
 
Овие настани на отворено со караванот за демонстрирање на експерименти во училиштата се реализираат во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“ спроведуван од Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија во партнерство со EcoLogic и Center for Environmental Democracy – Florozon Флорозон – Центар за еколошка демократија.
 
Проектот е подржан од владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.

Продолжуваме со настани на отворено со караванот за демонстрирање на експерименти во училиштата односно „Работилница за повторна употреба и пренамена на био-отпад за ученици” кои ги рализираме. На 5.12.2025 го посетивме ООУ “ Војдан Чернодрински” од општина Карпош кадешто триесетина ученици од основното училиште имаа можност да се запознаат со опремата од Биотехнолошката Лабораторија и заедно да изведуваме експеримети за пренамена на органскиот отпад.
Знаете ли зошто се користи биодизелот и каде ги прашавме нашите ученици, по што самите направија био дизел. Продолживме со експериментирањето и дискусијата за циркуларна економија и за намалување на отпадот.

Овие настани на отворено со караванот за демонстрирање на експерименти во училиштата се реализираат во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“ спроведуван од РЕЦ Македонија Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија во партнерство со Eco – Logic и Center for Environmental Democracy – Florozon Флорозон – Центар за еколошка демократија.

Проектот е подржан од владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.

На 03.12.2025 год. продолживме со научниот караван во ООУ “Аврам Писевски” во с.
Бардовци. Нашиот експерт ги прашувше учениците дали знаат начини како од отпадот
можеме да добиеме нешто од што би можеле да имаме финансиска придобивка. Ајде да
видиме, се сложивме сите!
Продолживвме со експериментирање и подготовка на био дизел и и биофилм од кора од
компири. Нашите волонтери, постарите ученици кои веќе ја посетија Биотехнолошката
лабораторија вредnо им помагаа на Експертите и учениците. На тој начин учениците од VII,
VIII I IX одделение се запознаа со инновативни начини за повторна употреба на био
отпадот.
 Кога си заминувавме не инспратија многу весели лица со порака дојдете пак да
експериментираме, ни беше премногу интересно.

 Во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во
управувањето со органски отпад“ спроведуван од РЕЦ Македонија Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ)
– Северна Македонија во партнерство со Eco – Logic и Center for Environmental Democracy – Florozon Флорозон – Центар за еколошка демократија, продолживме со одржување на
едноденвните Работилници на тема „Техники за трансформација на биоотпадот” со основните
училишта од Скопје. Проектот е подржан од владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.

Нашите претставници од РЕЦ и Еко Логик на 26.11.2025 год. беа присутни на НАЦИОНАЛНИОТ ФОРУМ – САЕМ НА ГРАЃАНСКИ ОРГАНИЗАЦИИ „СОРАБОТКА НА ВЛАДАТА И ГРАЃАНСКОТО ОПШТЕСТВО“ на којшто меѓу другото беа дискутирани теми од областа на животна средина и локална самоуправа, директно во комуникација со владините претставници и претставниците на локалната самоуправа.

Националниот форум – Саем на граѓанските организации ја потврди својата улога како значајна платформа за дијалог, размена на идеи и заедничко креирање решенија. Преку отворени дискусии, прашања и препораки, учесниците ја демонстрираа силата на партнерството меѓу државните институции и граѓанскиот сектор. Амбасадорот на Швајцарија, НЕ Кристоф Сомер им порача на присутните дека „Во сржта на секоја функционална демократија стои силно граѓанско општество.“

Работилница за повторна употреба и пренамена на био-отпад за ученици од ООУ “Вера Циривири – Трена”

Колку пати во денот допирате пластика, прашаа експертите? Најмалку четири до пет пати избројаа учениците. Дали треба да ја замениме пластиката со нешто друго, ги прашавме и што е тоа друго?
Продолжуваме со работилниците во училиштата „Работилница за повторна употреба и пренамена на био-отпад за ученици” на 27.11.2025 год. бевме во ООУ “Вера Циривири- Трена” во рамките на настани на отворено со караванот за демонстрирање на експерименти во училиштата.
Од што се добива пластиката ги прашавме учениците? За што се користи глицеринот и ладно цедените масла? Заедно научивме и согледавме некои нови работи со учениците од „Вера Циривири – Трена”. Младите научници многу внимателно ги следеа и извршуваа насоките на Експертите во изработка на експериментите.

Што добивме како краен резултат? Биодизел и органска пластика од лушпи од компири која можеме да ја користиме за пакување на различни производи и да ја замениме пластиката.
Значи, циркуларната економија е многу важна за нашaта држава заклучивме сите заедно!

Овие настани на отворено со караванот за демонстрирање на експерименти во училиштата се реализираат во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“ спроведуван од Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија во партнерство со EcoLogic и Center for Environmental Democracy – Florozon Флорозон – Центар за еколошка демократија.

Проектот е подржан од владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.

Ако треба да се опише месецот со еден збор тогаш септември дефинитивно беше зелен. Најприсутни и најистакнати беа проектите кои работат во полето на животната средина, a по нив и оние кои се занимаваат со борбата против корупција, родовата еднаквост и реформите во образованието.
Во Европа се собрани околу 225 милиони тони цврст комунален отпад во 2020 година, а речиси половина може да се рециклира или искористи повторно. Центарот за ресурси во животната средина (РЕЦ) во новата статија ги претставува проблемите и можните решенија за биоотпадот во нашите градови, со фокус на одржливи практики и подобра иднина за животната средина. РЕЦ и партнерските организации ги споделија пораките за тоа како да го подобриме управувањето со биоотпадот за да придонесеме кон циркуларна економија на утринската програма на ТВ Алфа и така ја доближија оваа можност до поголем број домаќинства.
Анализата на „Крик“ открива дека многу млади ретко се информираат за состојбата на животната средина, а малкумина знаат како и каде да пријават загадување.
Еколошката свест кај младите во Република Северна Македонија е на ниско ниво, а изворите на информации често се ограничени или недоверливи. Инфографикот на „Крик“ нуди јасна слика за тоа од каде младите најчесто ги добиваат своите информации, кои се клучните пречки за активно вклучување и како образовниот систем влијае врз нивната еколошка свест. Овие податоци ја нагласуваат потребата за креирање механизми преку кои секој млад човек ќе знае каде да пријави проблем и како да се вклучи во заштитата на природата.
На 25 септември во просториите на „Млади Хаб“ – Скопје се вмрежија ментори и спроведувачи на зелени иницијативи и за зелени социјални активности. Овие учесници претходно ја завршија обуката „Зелено застапување преку зелена социјална работа и зелена младинска работа“ во Струмица и Скопје и сега, со следните задачи ќе придонесат кон одржлив развој и заедничка грижа за природата.
Циркуларната економија е еден од столбовите на Зелената агенда, па во истата насока Центарот за климатски промени и Младинската организација Креактив организираа работилница за 300 основци во Кавадарци каде се зборуваше за текстилниот отпад како еден од најбрзорастечките видови отпад. Покрај работилницата, следниот чекор беше голема собирна акција за отпаден текстил на градскиот плоштад во Кавадарци каде беше поставен и контејнер за донирање текстил од страна на граѓаните.
Здружението „Екотуризам 2016“ Охрид со поддршка од општина Дебрца, за учениците од прво до деветто одделение од основното училиште „Дебрца“ организираше едукативен настан посветен на запознавање на биолошката разновидност на Белчишко Блато.
Во рамки на истиот проект, ЦКП и партнерите во Скопје го одржаа тематскиот форум „Одржливо и функционално Скопје – перспективи и можности“ каде што присутните граѓани, експерти, институции и граѓански организации  се согласија за два од најголемите предизвици со кои се соочува градот – управување со отпад и зголемена урбанизација.  На Форумот беше отворена дебатата за иднината на Скопје во контекст на Зелената агенда за Западен Балкан (ЗАЗБ), чија цел е климатската неутралност до 2050 година.  Дел од заклучоците кои Центарот за климатски промени можеше да ги извлече од форумот се дека Скопје треба да биде град за луѓето, а не за автомобилите и бетонот; Зелените површини и парковите се јавен ресурс кој мора да се заштити; Урбаното планирање мора да биде транспарентно и насочено кон пешачки и велосипедски патеки и јавен транспорт.
За улогата на младите во процесот на европската интеграција, предизвиците со кои се соочуваат и начините како може да се зајакне регионалната соработка, во интервју за Балканскиот институт за регионална соработка (БИРС) зборуваше Владимир Ѓорѓевски, директор на локалната подружница на Regional Youth Cooperation Office (RYCO) во Скопје.
Граѓанските организации и ЈП „Пела Линк“ усвоија две конкретни мерки за подобар јавен превоз за младите од Пелагонија и тоа: Пилот викенд линија за млади (Новаци – Могила – Битола) и Кампања за добро однесување во јавниот превоз. Мерките ќе бидат разгледани на пленарна седница на Регионалната платформа за млади. Преку проектот, Про локал и партнерите им даваат шанса на младите не само да ги кажуваат своите потреби, туку и активно да креираат решенија.
Сте се запрашале ли досега дали и колку општината во која живеете е отворена кон вас? Одговорот  може да го пронајдете во наодите од Индексот на отвореност за 2025 година, кој беше презентиран на тематскиот форум „Отворена општина – активна заедница“, од Фондацијата „Метаморфозис“, Рурална коалиција и Центарот за социјални иновации „Блинк 42-21“. Индексот открива кои општини се наоѓаат на врвот на листата, а кои се најзатворени, и можеби ќе се изненадите, но големината на општината не е важна кога е во прашање отвореноста и транспарентноста кон своите граѓани.
Септември го заокруживме со одбележување на 13 издание на „Ден на гравот“ во Теарце,  манифестација која ја промовира земјоделската култура, економскиот раст како и развојот на културниот живот.
Сите овие активности, настани, иницијативи кои ги спроведуваат организациите, а се дел од проектите поддржани од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас, придонесуваат кон менување на моменталната состојба, која според анализата на „Крик“ укажува дека е потребно подлабоко и практично еколошко образование. Од друга страна, дел од нив се посветени кон транспарентноста која треба да е повисока за да се спречи корупцијата на секое поле во општеството.

Денес го реализиравме последниот настан во рамки на караванот, со посета на ОУ „Мирче Ацев“. Со учениците разговаравме за биоотпадот, како правилно да се селектира и како може да се трансформира во корисни материјали преку практични примери и креативни еко-решенија.

Преку меѓусебна интеракција, експерименти и отворена дискусија, учениците дознаа дека секој од нас, со мали, но доследни чекори, може да допринесе за поздрава животна средина и почиста општина.

Голема благодарност до наставниците, педагозите и учениците од сите основни училишта во Ѓорче Петров што активно учествуваа и го поддржаа караванот. Вашата енергија и љубопитност се мотив да продолжиме со еко-образовни активности и во други општини!

Овој настан е дел од проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, финансиски поддржан од Владата на Швајцарија преку програмата Цивика Мобилитас,