Impulsi qytetar #16 – pasqyrë mujore e aktiviteteve të përfituesve të granteve

Prill 2026

Muaji prilli e ka forcuar dinamikën qytetare në të gjithë vendin, duke hapur tema që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e përditshme dhe cilësinë e jetës së qytetarëve. Duke filluar nga qasja në shërbimet e kujdesit shëndetësor dhe barazia gjinore, deri te politikat lokale, iniciativat e gjelbra dhe reformat arsimore. Përfituesit e granteve të Civika mobilitas vazhdoi të vepronte në nivele të shumëfishta, duke kombinuar punën në terren, avokimin dhe analizën publike.

Në fushën e shëndetësisë, Shoqata për Emancipim, Solidaritet dhe Barazi të Grave – ESE ka paralajmëruar se Maqedonia ka një nga shkallët më të larta të kancerit të qafës së mitrës në Evropë. Në një konferencë për mediat, u prezantuan gjetjet nga monitorimi i programit të skriningut, sipas të cilave vetëm 32% e grave janë përfshirë në tre vitet e fundit, shumë më pak se 75% e parashikuara. Të dhënat tregojnë gjithashtu 327 raste të reja në vitin 2023, si dhe një shkallë dukshëm më të lartë të sëmundjes krahasuar me disa vende evropiane. Sfidat kryesore janë mungesa e fondeve, mungesa e gjinekologëve primarë në një numër të madh komunash dhe arsimi i pamjaftueshëm. ESE bëri thirrje për futjen e metodave më të avancuara të skriningut dhe politikave më efektive parandaluese. Aktivitetet janë pjesë e projektit “Të drejtat e avancuara shëndetësore të vajzave, grave dhe grupeve të cenueshme”.

Në Shkollën rinore për barazi gjinore dhe aktivizëm lokal, të mbajtur në Shkup nga 21 deri më 24 prill, shtatë pjesëmarrës të rinj nga qytete të ndryshme anembanë vendit zhvilluan ide për veprim në komunitetet e tyre përmes diskutimeve, punës në terren dhe formateve krijuese. Ata diskutuan normat dhe stereotipat gjinore, formatet e komunikimit për fushatat publike dhe rolin e hapësirës publike në dukshmërinë dhe përfshirjen e komuniteteve të ndryshme. Shëtitja interaktive nëpër Shkup, e udhëhequr nga Antonio Pavllovski, ngriti pyetje rreth asaj se zërat e kujt mungojnë në hapësirën publike. Shkolla u realizua në kuadër të projektit “Mentorimi në gjyqësor dhe angazhimi i të rinjve për barazi gjinore”, i cili zbatohet nga Qendra për Hulumtime dhe Analiza Ligjore në partneritet me Shoqatën Maqedonase të Avokatëve të Rinj.

Se ndryshimet fillojnë nga komuniteti lokal, e demonstruan edhe gratë e përfshira në projektin “Gratë aktive” të Shoqatës Humanitare “Nëna” nga Kumanova. Në takimin e tretë rajonal të rrjetëzimit, aktiviste dhe përfaqësuese të institucioneve nga Kumanova, Kriva Pallanka dhe Kratova diskutuan rezultatet e punës në terren dhe iniciativat specifike që dolën nga komunitetet. Mbi 200 gra forcuan kapacitetet e tyre për avokim, pjesëmarrje lokale dhe fuqizim ekonomik dhe 58 iniciativa iu dorëzuan qeverive lokale. Fokusi ishte në çështjet e higjienës publike, hapësirave publike dhe përmirësimit të kushteve të jetesës, me takime me institucione që hapën hapësirë për komunikim më të drejtpërdrejtë midis qytetarëve dhe autoriteteve lokale. Një takim avokimi u mbajt edhe në komunën e Kumanovës me qytetarë nga vendbanimet Karposh dhe Pukovsko, përfaqësues të qeverisjes lokale dhe NP “Pastërtia dhe gjelbërimi”, të cilët diskutuan për higjienën publike, infrastrukturën dhe kushtet e jetesës. Takimi mundësoi dialog të drejtpërdrejtë dhe adresimin e problemeve lokale.

Në komunat në të gjithë rajonin lindor, organizatat “Zëri i tekstilistit”, “EHO” nga Shtipi dhe INI – Vinica vazhduan fushatën “Buxheti nuk është neutral”, kushtuar buxhetimit të përgjegjshëm gjinor. Hulumtimi që ata kryen tregoi se një pjesë e madhe e grave ende nuk janë të njohura me konceptin e një buxheti të përgjegjshëm gjinor, por ato i njohin qartë problemet që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e tyre të përditshme. Ato e theksuan mungesën e transportit publik, infrastrukturën e pasigurt, ndriçimin e pamjaftueshëm rrugor dhe aksesin e kufizuar në shërbime e kujdesit. Përmes ditëve të hapura në Dellçevë, Shtip dhe Vinicë, gratë theksuan prioritetet lokale, duke theksuar se politikat buxhetore duhet të njohin nevojat reale të komunitetit.

Mjedisi dhe praktikat e qëndrueshme ishin gjithashtu në fokus të aktiviteteve të prillit. Qendra për Aktivizëm Rinor KRIK e prezantoi “Manualin ZZZ për avokim të gjelbër dhe zbatimin e iniciativave të gjelbra lokale“, një burim praktik i destinuar për të rinjtë, punëtorët pë të rinjtë, punëtorët social dhe pushteti lokal, me mjete, shembuj dhe mekanizma për avokim të gjelbër dhe veprim lokal.

Në Shuto Orizari, nisma “Të rritemi së bashku – Nga një komunitet i qëndrueshëm drejt një të ardhmeje më të ndritur“, e zbatuar gjithashtu nga KRIK, krijoi një hapësirë ku qytetarët diskutuan për mjedisin, shëndetin mendor dhe rëndësinë e komunitetit përmes punëtorive interaktive.

Ndërkohë, REC dhe partnerët organizuan një seminar dy-ditor testimi “Ide biznesi të gjelbër për ripërdorimin e bio-bbeturinave“, ku nxënësit e shkollave fillore, me mbështetjen e mësimdhënësve dhe prindërve, krijuan produkte inovative, nga bioplastika dhe bio-letra te eko-sapunët, parfumet natyrale dhe biokompostorët.

Arsimi ishte ndër temat që e shënuan fuqishëm debatin publik në prill. Përmes një sërë analizash, rishikimesh dhe pasqyra javore, BIRS ngriti pyetje në lidhje me reformat në arsimin e lartë, cilësinë e sistemit akademik dhe efektet e zgjidhjeve të reja ligjore. Fokusi ishte në dilemat që lidhen me transformimin digjital, ndikimin e inteligjencës artificiale në mënyrën e të nxënit dhe të shkruarit, si dhe nevojën për kritere më të qarta dhe menaxhim strategjik të sistemit arsimor. Një pjesë e analizave iu referua edhe reagimeve dhe kritikave publike në lidhje me Ligjin e ri për arsimin e lartë, i cili intensifikoi debatin midis komunitetit akademik, institucioneve dhe publikut.

Në përgjithësi, aktivitetet e prillit treguan edhe një herë se iniciativat lokale, edukimi qytetar dhe avokimi publik mbeten nxitësit kryesorë të ndryshimit në komunitetet në të gjithë vendin.