Impulsi Qytetar #18 – Përmbledhje mujore e aktiviteteve të grantistëve

Qershor 2026

Aktivizmi qytetar në qershor tregoi se ndryshimi vjen nga puna e përditshme, konkrete në terren. Në Manastir, të rinjtë u trajnuan për të marrë vendime në situata krize, ndërsa në Demir Hisar, pas më shumë se dy dekadash, kinemaja e qytetit u ringjall. Paralelisht, gratë në të gjithë vendin ngritën pyetje në lidhje me buxhetet që i përgjigjen gjinisë dhe iniciativat mjedisore ndryshonin nga trajnimi për ajër të pastër në Kërçovë deri te pastrimi nënujor i Liqenit të Ohrit. Në këtë numër të Impulsi qytetar i përcjellim aktivitetet më të rëndësishme të përfituesve të granteve të Civika mobilitas gjatë gjithë muajit.

Në Manastir, qendra rinore “Sfera” organizoi një simulim testimi për të kontrolluar funksionalitetin e Protokollit Kombëtar të Menaxhimit të Krizave, përmes projektit “Të lidhur në krizë: Të rinjtë ndërtojnë qëndrueshmëri dhe unitet”, të organizuar nga “Të rinjtë munden” dhe “Suportko” Koçanë. Të rinjtë nga Shkupi, Koçana, Manastiri, Strumica dhe Gostivari u vunë në rolin e vendimmarrësve në skenarë krizash përmes një loje interaktive në tavolinë. Energji e ngjashme rinore, por e fokusuar në kulturë, çoi në ringjalljen e kinemasë në Demir Hisar, ku Pro lokal, në partneritet me “Aktivi qytetar Ikarus” – Demir Hisar, përmes projektit “Politikat rinore të përshtatura për të rinjtë”, hapi kinemanë më 19 qershor pas më shumë se dy dekadash pauze.

Kreativiteti vazhdoi të ishte një urë lidhëse drejt çështjeve gjinore në punëtorinë e projektit “Mentorimi në gjyqësor dhe angazhimi i të rinjve për barazi gjinore”, i cili u zbatua nga Qendra për Hulumtime dhe Analiza Ligjore dhe Shoqata Maqedonase e Avokatëve të Rinj (SHMAR). Përmes pikturës, të frymëzuar nga qëndismat tradicionale popullore, të rinjtë diskutuan për barazinë gjinore dhe aktivizmin.

Aftësitë praktike, nga ana tjetër, ishin në qendër të vëmendjes në Strumicë, ku “Novus” e zbatoi Akademinë për Edukim Financiar përmes projektit “Rrjeti i të rinjve për edukim financiar të Juglindjes”, një trajnim katër-ditor në të cilin të rinjtë fituan njohuri rreth buxhetimit, kursimit dhe planifikimit financiar.

Çështja se ku duhet të shkojë arsimi i të rinjve ishte në qendër të debatit publik në një panel diskutimi nga projekti “Avokimi për zhvillim gjithëpërfshirës”, i organizuar nga Instituti Ballkanik për Bashkëpunim Rajonal (IBBR), Forumi për Politika të Arsyeshme dhe Instituti për Shkenca Sociale dhe Humane – Shkup (ISHSHSH). Pjesëmarrësit vunë në dukje një hendek të konsiderueshëm midis sistemit arsimor dhe nevojave të tregut të punës, veçanërisht në sektorët e inxhinierisë dhe IT-së.

Derisa disa po ndërtojnë aftësi për të ardhmen, të tjerë po punojnë për të mbrojtur fëmijët në të tashmen. Ambasada e Parë e Fëmijëve në Botë Megjashi, në partneritet me IMPETUS – Qendrën për Internet, Zhvillim dhe Qeverisje të Mirë, në kuadër të projektit “Hapësirë ​​e sigurt në internet për fëmijë dhe të rinj” mbajti tre punëtori mbi të drejtat e fëmijëve në epokën digjitale, ndërsa më 16 qershor, ajo gjithashtu mori pjesë në nënshkrimin e Deklaratës për parandalimin e dhunës midis të rinjve, të organizuar nga Misioni i OSBE-së në Shkup.

Kujdesi për komunitetin u transferua edhe në mjedis. Me rastin e Ditës Botërore të Mjedisit, Qendra për Ndryshimet Klimatike, përmes projektit “Partneritet rajonal për zbatim më të mirë të Agjendës së gjelbër në nivel lokal”, mbajti një  eko-punëtori për më të rinjtë në Karposh, ndërsa disa ditë më vonë, në partneritet me Fondacionin për Zhvillim Lokal dhe Zhvillimin e Teknologjive të Informacionit Gjevgjeli, organizoi një forum për të ardhmen e Malit Kozhuf.

Mbrojtja e burimeve natyrore vazhdoi nën sipërfaqen e Liqenit të Ohrit, ku Skuadra e Skautëve të Poreçit “Krste Jon” – Strugë, së bashku me Qendrën Rajonale të Gjelbër Ohër dhe klubet e zhytjes nga Maqedonia, Serbia, Kosova dhe Kroacia, një aksion pastrimi nënujor në bregdet  si pjesë e projektit “Le të mësojmë për ndryshimet klimatike”.

Ekonomia qarkore ka gjetur vendin e saj edhe në kompostim. Qendra e Burimeve Mjedisore (REC), me “Eko Logik” dhe “Florozon”, përmes projektit “Aktivizëm civil për realizimin e një ekonomie qarkore në menaxhimin e mbeturinave organike”, realizoi aksione në shkollën fillore “ Vlado” Shkolla fillore “Tasevski “ dhe “ Avram Pisevski” në Shkup.

Në nivel rajonal, e njëjta temë u hap nga Instituti i Gjelbër, i cili, së bashku me Shoqatën Kombëtare të Pronarëve të Pyjeve Private, përmes projektit “Zero biombeturina: Ndryshime sistemike në partneritet me qytetarët”, mbajti forume mbi trajtimin e biombeturinave në Kavadar dhe Radovish.  Ajri mbeti një përparësi për Shoqatën e Ekologëve “Natyra” – Strugë, e cila, përmes projektit “Rrjeti civil për ajër të pastër në Rajonin Jugperëndimor”, vazhdoi me trajnimet për i pastër ajër në Dibër dhe në Kërçovë.

Mesazhet mjedisore kanë gjetur rrugën e tyre tek qytetarët edhe në mënyrën më informale. Qendra për Aktivizëm Rinor KRIK, së bashku me Qendrën për Iniciativa Sociale “Shpresa” dhe Shoqatën e Punëtorëve Social të Maqedonisë, e udhëhoqën Karvanin e Gjelbër 2026 nëpër Tetovë, Kumanovë, Manastir dhe Kërçovë, duke kombinuar temat klimatike me muzikë dhe performanca stand-up, si pjesë e projektit “ZZZ– Bashkarish për avokim të gjelbër për mbrojtjen e mjedisit”.

Nga iniciativat e gjelbra, fokusi u zhvendos në fuqizimin ekonomik të grave. Shoqata Humanitare “Nëna” nga Kumanova, me Qendrën e Bashkëpunimit Rajonal Spektar, Qendrën Rajonale për Zhvillim të Qëndrueshëm – Kratovë dhe Fondacionin për Zhvillimin e Ndërmarrjeve të Vogla dhe të Mesme – Kumanovë, përmes projektit të tyre “Gratë aktive” i bashkuan këto dy tema – nga një punëtori edukative dhe eko-aksion në Kumanovë , në një punëtori mbi qëndrueshmërinë e bërthamave të grave me pjesëmarrëse nga Kumanova, Kriva Pallanka dhe Kratova.

Ndërmarrësia e grave, nga ana tjetër, ishte fokusi i Antiko, e cila në partneritet me “Gjithmonë bashkëjetesë” dhe “Adrion”, përmes projektit “Zëri dhe pjesëmarrja e grave dhe të rinjve në: Krijimi i politikave publike dhe një mjedis mundësues për pjesëmarrje qytetare”, organizoi një ngjarje në Qendrën Zhupë për buxhetimin e përgjegjshëm gjinor, ndërsa në Shtip, trajnimi i makijazhit për 70 gra nga 10 komuna përfundoi me certifikata.

Zëri i grave u transmetua edhe në buxhetet komunale. “Glasen tekstilec”, organizata arsimore-humanitare EHO dhe Iniciativa e Intelektualëve të Papunë (IIP), mbajtën  forume për avokimin e buxhetit  në Vinicë, Shtip dhe Dellçevë, duke përfshirë edhe forumin “Zëri i grave në buxhetin e komunës” në Vinicë. Forumet ishin pjesë e projektit “Përmes aktivizmit të grave dhe iniciativave qytetare drejt komunave gjithëpërfshirëse dhe të përgjegjshme gjinore”.

Të drejtat e kategorive të cenueshme të qytetarëve mbetën në fokus në Veles, ku Shoqata e Personave me Paralizë Cerebrale dhe Aftësi të Tjera të Kufizuara, në partneritet me “Poraka” – Negotinë dhe “Eko-Zhivot” nga Kavadari, përmes projektit “Përballja me sfidat dhe stigmatizimin” organizoi një tribunë mbi të drejtat e pacientëve me fokus tek personat me aftësi të kufizuara.

Në nivel institucional, çështja se sa mirë po përmbushen premtimet e qeverisë ndaj qytetarëve u ngrit nga Finance Think, e cila, në partneritet me Qendrën Maqedonase për Edukim Qytetar (MCGO), Shoqatën Mjekësore Maqedonase dhe Forumin Arsimor Rinor (MOF), prezantoi gjetjet e platformës KOMPAS që monitoron këto premtime. Pothuajse gjysma tregojnë përparim, por barazia gjinore nuk ka regjistruar asnjë lëvizje për të dytin vit radhazi.

Transparenca, nga ana tjetër, ishte gjithashtu një temë për sektorin civil. Shoqata Konekt, në partneritet me Shoqatën Rinore YMCA Manastir, përmes projektit “Ndryshime për qëndrueshmëri”, organizoi takim të bankave, institucioneve rregullatore dhe organizatave të shoqërisë civile, i ndjekur nga trajnimi mbi rekomandimin numër 8 të Grupit punues për aksione financiare (FATF).

Botimin e mbyllim me çështjen për median. Instituti RESIS dhe Këshilli për Etikën në Media të Maqedonisë (KEMM) mbajtën një seri punëtorish në Strumicë, Ohër dhe Tetovë, me qëllim zgjerimin e iniciativës Gazetarët – Lokal Akitv në Pollog , aktivistët dhe të rinjtë do të bashkëpunojnë për një media të re në komunitet. Ideja është pjesë e projektit “Media të komunitetit për një shoqëri civile më të fuqishme”.