Dita e Verifikimit të Fakteve 2026: Luftërat dhe jostabiliteti gjeopolitik – Një sfidë për verifikuesit e fakteve në të gjithë botën

Verifikuesit e fakteve dhe të gjithë ata që mbrojnë ruajtjen e integritetit të informacionit në arenën publike po festojnë 2 Prillin – Ditën Ndërkombëtare të Verifikimit të Fakteve (#FactCheckingDay), e cila këtë vit po errësohet nga luftërat, të cilat, siç dihet mirë, nuk njihen si miq të fakteve dhe të vërtetës.

Sot është 2 Prilli – Dita e Verifikimit të Fakteve (#FactCheckingDay) kur verifikuesit e fakteve, të cilët punojnë çdo ditë për të siguruar që debati publik të bazohet në fakte, jo në trillime, festojnë një vit tjetër të ngjeshur të dominuar nga ngjarjet gjeopolitike globale, siç janë luftërat, për shembull, të cilat nuk kanë të bëjnë fare me respektimin e fakteve dhe të vërtetës.

Dita e parë Ndërkombëtare e Verifikimit të Fakteve u lançua nga Rrjeti Ndërkombëtar i Verifikimit të Fakteve në vitin 2016 për të festuar dhe nxjerrë në pah punën e verifikuesve të fakteve në të gjithë botën dhe është festuar çdo vit që atëherë. Rrjeti Ndërkombëtar i Verifikimit të Fakteve filloi me vetëm një numër të vogël anëtarësh, dhe sot ka mbi 180 organizata në të gjithë botën. Në Maqedoninë e Veriut, Fondacioni Metamorphosis (metamorphosis.org.mk) dhe portali i verifikimit të fakteve Vërtetmatësi (vistinomer.mk) janë anëtarë të plotë dhe të çertifikuar të këtij rrjeti që nga viti 2019. Që nga viti 2023, Metamorfozis dhe Vërtetmatësi janë gjithashtu anëtarë të çertifikuar të Rrjetit Evropian për Standardet e Verifikimit të Fakteve me seli në Bruksel, Belgjikë, dhe botime të tjera të Metamorfozis – Agjencia e Lajmeve Meta (meta.mk) dhe portali informativ në gjuhën shqipe Portalb (portalb.mk) – janë gjithashtu të përfshira në mënyrë aktive në verifikimin e fakteve.

Gjatë vitit të kaluar, botimet e Fondacionit Metamorfozis kanë prodhuar pothuajse 1,000 verifikime faktesh dhe ekspozime të manipulimeve të shprehura nga pjesëmarrësit në krijimin e politikave publike, si dhe verifikime mbi përmbushjen e premtimeve parazgjedhore të partive politike.

Luftërat, të cilat nga natyra e tyre errësojnë, fshehin dhe shtrembërojnë të vërtetën dhe faktet në periudhën e kaluar, si dhe aktualisht, janë një nga temat kryesore të mediumeve. Lufta në Ukrainë pas agresionit të Rusisë kundër fqinjit të saj paqedashës ka vazhduar për më shumë se 4 vjet pa shpresë për një armëpushim. Pas sulmit ajror të vitit të kaluar ndaj Iranit, kur verën e kaluar u bombarduan objektet bërthamore dhe qendrat kërkimore të këtij vendi nga Izraeli dhe SHBA-të, aktualisht po shohim një ripërsëritje të zgjeruar, e cila ka një shans serioz të shndërrohet në një pushtim ushtarak dhe që tashmë

është përhapur në të gjithë rajonin. Shpejtësia me të cilën është përhapur ky konflikt është në përputhje me shpejtësinë e përhapjes së dezinformimit që rrjedh prej tij. Thënë thjesht, sa më shumë vende dhe njerëz preken drejtpërdrejt ose tërthorazi nga konflikti ushtarak, aq më shumë dezinformim, manipulime dhe gjysmë të vërteta fillojnë të qarkullojnë në publik. Ndryshe nga fillimi i konfliktit, kur mund të vërehej keqpërdorimi i elementëve vizuale (fotografi, videoklipe, etj.) nga konfliktet e mëparshme, të cilave iu atribuua aktualitet i rremë me qëllim portretizimin e palës tjetër si e kriminalizuar, tani po dëshmojmë narrativa të tëra dezinformimi që shtyhen përmes dezinformimit të vazhdueshëm dhe përsëritës, me qëllim që lajmet dhe informacionet e pafavorshme në media të paraqiten ndryshe dhe ngjarjet të paraqiten në një dritë të favorshme për atë që po shtyn një narrativë të tillë dezinformimi në publik. Kjo shpesh bëhet nga burrështetasit ose qarqet më të larta, të cilët citohen vazhdimisht nga media botërore dhe marifete të dezinformimit të cilët arrijnë te publiku i gjerë shumë më lehtë sesa verifikimi i fakteve.

Kur bëhet fjalë për dezinformatat dhe ndërhyrjet e dëmshme të huaja, manipulimin dhe informacionin (FIMI – Foreign Interference, Manipulation and Information) që burojnë nga Kremlini dhe që vitet e fundit kanë paraqitur një sfidë të madhe për verifikuesit e fakteve, kohët e fundit është vërejtur një rënie e intensitetit, por narrativat ekzistuese të dezinformimit kundër Ukrainës, kundër Perëndimit dhe institucioneve si BE dhe NATO, si dhe glorifikimi i Rusisë dhe Putinit, ende mbahen gjallë. Megjithatë, ajo që duhet theksuar është se pavarësisht intensitetit të zvogëluar për shkak të zbrazjes afatgjatë të arkës shtetërore të Rusisë për shkak të pompimit të domosdoshëm të buxheteve ushtarake, Kremlini nuk ndalet së vepruari në mënyrë oportuniste dhe përdor çdo mundësi që i paraqitet për të shkaktuar dëm ndaj vendeve anëtare të NATO-s dhe BE-së, përfshirë në fushën e dezinformimit.

Përveç luftërave, ajo që paraqet gjithashtu një sfidë serioze për verifikuesit e fakteve është përdorimi në rritje i inteligjencës artificiale për të përhapur dezinformata. Ndryshe nga 2-3 vitet e fundit, kur dezinformimi i prodhuar me inteligjencë artificiale merrej kryesisht nga jashtë, dhe për këtë arsye ishte më i lehtë për t’u ekspozuar, tani, siç e parashikuam, përdorimi i inteligjencës artificiale në prodhimin e dezinformatave po bëhet më vendas, ose më saktë lokal, me një shpërthim të dezinformimit të tillë lokal të prodhuar me ndihmën e inteligjencës artificiale që pritet në vitet 2027-28. Sidoqoftë, gjithnjë e më shumë foto, të cilat përdoren, mbi të gjitha, për të ndjekur klikime ose për të shitur ilaçe, për shembull, janë nga përdorues vendas dhe ky trend me siguri do të vazhdojë. Mashtrimet online, veçanërisht ato që përhapen përmes rrjeteve sociale, kanë përjetuar një lloj “mini-rilindjeje” në periudhën e kaluar, me çka vërehet rritje e llojeve të mashtrimeve që i hasim. Shumica e tyre janë të njohura dhe tashmë janë parë, por ajo që po rritet është intensiteti dhe numri i tyre. Tani është e vështirë të kursehesh nga përmbajtja mashtruese nëse angazhohesh në rrjetet sociale. Edhe mashtrimet bazike “clickbait”, qëllimi i vetëm i të cilave është ta bëjnë përdoruesin të klikojë në një lidhje të përshtatshme nga e cila përfitojnë para, po përjetojnë një rikthim, megjithëse në dy vitet e kaluara ato i lanë vendin kripto-mashtrimeve, shitjes së ilaçeve të falsifikuara, ku këta “shitës” janë ndër të parët që përdorin inteligjencën artificiale dhe mashtrimet ndërkombëtarë që drejtojnë “fabrika” mashtruese globale nga Lindja e Largët.

Nga ana tjetër, dezinformimi politik, i cili ishte objektivi fillestar i Vërtetmatës-it dhe botimeve të tjera të Fondacionit Metamorfozis që nga viti 2011, është ende relevant. Edhe pse situata është shumë dhe pakrahasueshëm më e mirë krahasuar me krizën politike të dekadës së fundit (2011-17), një numër problemesh që lidhen me dezinformimin mes aktorëve politikë ende vazhdojnë. Premtimeve zgjedhore të partive politike rregullisht u mungojnë afatet për përmbushje, dhe një numër shumë i lartë premtimesh zgjedhore të paplotësuara thjesht transferohen në programe të reja ndërsa afrohet cikli i ri

zgjedhor. Kur bëhet fjalë për njoftimet e partive, nuk është aspak e pazakontë të hasësh dezinformata në to, ndërsa në deklaratat e politikanëve ajo që haset më shpesh janë manipulimet ku e vërteta shtrembërohet, anashkalohet, fshihet, errësohet, abuzohet, e të ngjashme.

Këtë vit, Dita Ndërkombëtare e Verifikimit të Fakteve shënohet me sloganin “Ne Qëndrojmë pas Fakteve!”, “We Stand for Facts!”, dhe Rrjeti Ndërkombëtar i Verifikimit të Fakteve do të prezantojë raportin më të fundit vjetor mbi gjendjen e verifikimit të fakteve (State of the Fact-Checkers Report).

#FactsMatter #FactCheckingDay

This post was originally published on this site