A PO NDRYSHOJMË NJË LIGJ APO PO NDRYSHOJMË TË ARDHMEN?

Shkruan: Katerina Topalova

Nuk ka shumë gjëra në një shtet që mund ta ndryshojnë të ardhmen pa e vënë re pothuajse askush.

Nuk ka sirena, nuk ka konferenca të jashtëzakonshme për shtyp, nuk ka spektakël politik. Vetëm një tekst me dhjetëra faqe, grupe pune, debate publike dhe terma që zakonisht tingëllojnë tepër teknikë për të zgjuar interes më të gjerë.

E pastaj, disa vite më vonë, pasojat bëhen shumë personale.

I shohim në ordinanca, në shkolla, në salla gjyqi, në redaksi, në institucione. I shohim te njerëzit që sistemi i krijon.

Prandaj ndryshimet në arsimin e lartë rrallëherë janë vetëm temë arsimore. Ato janë histori për atë se çfarë shteti duam të jemi.

Ligji i ri për arsimin e lartë, që pritet të miratohet, tashmë ka hapur një debat që prej kohësh ekziston nën sipërfaqe. Jo vetëm mes profesorëve dhe studentëve, por edhe rreth një pyetjeje më të gjerë: a është e mundur të modernizohet një sistem që prej vitesh kritikohet, pa e humbur thelbin e tij?

Zgjidhjet e propozuara sjellin një kornizë ambicioze – mënyrë të re financimi, mekanizma për matjen e cilësisë, renditje, kritere shtesë dhe modele të reja organizimi.

Dhe sërish, në letër pothuajse gjithçka duket logjike, sepse rrallë kush do të thotë se nuk dëshiron fakultete më cilësore.

Rrallë kush do të thotë se nuk dëshiron shkencë më të mirë, dhe akoma më rrallë dikush do të thotë se është i kënaqur me gjendjen siç është sot.

Prej vitesh dëgjojmë të njëjtat kritika se universitetet prodhojnë kuadër që vështirë lidhet me nevojat e tregut të punës, se të rinjtë largohen, se prodhimi shkencor është i kufizuar, se ekziston një hendek mes diplomës dhe njohurive praktike.

Por ndoshta pikërisht këtu është vendi ku debati bëhet shumë më i ndërlikuar, sepse arsimi është një nga sistemet e rralla ku të gjithë pajtohen lehtë se ka problem, por shumë më vështirë pajtohen se cila është zgjidhja.

Për shembull, nëse problemi është cilësia – si matet saktësisht cilësia? Me numrin e punimeve shkencore? Me citueshmërinë? Me renditjet ndërkombëtare? Me përqindjen e studentëve të diplomuar të punësuar? Me kënaqësinë e studentëve? Me mendimin kritik? Me inovacionet?

Përgjigjja nuk është e thjeshtë, sepse universiteti nuk është fabrikë.

Në fabrikë mund ta matni relativisht lehtë produktivitetin.

Në arsim rezultatet shpesh shihen vite më vonë, ndonjëherë madje edhe dekada më pas.

Një profesor i mirë nuk mund të matet gjithmonë me një shifër, një gjeneratë e mirë nuk mund të paraqitet gjithmonë në tabelë, një kontribut shkencor nuk mund të shndërrohet gjithmonë menjëherë në statistikë.

Pikërisht për këtë arsye në debatin publik u hapën pyetje rreth kritereve për kuadrin akademik dhe matjes së kontributit shkencor.

Disa mendojnë se pa standarde më të larta dhe kritere të qarta vështirë mund të priten rezultate më të mira.

Të tjerë paralajmërojnë se shndërrimi i arsimit në sistem masash administrative mund të krijojë një problem krejtësisht të ri – garë për numra në vend të thelbit.

Dhe ndoshta pikërisht këtu nuk përplasen dy pozicione politike, por dy filozofi të ndryshme.

Njëra beson se sistemet ndryshohen përmes llogaridhënies, standardeve dhe rezultateve të matshme.

Tjetra paralajmëron se arsimi nuk guxon të shndërrohet plotësisht në formulë.

Të dyja kanë argumente. Dhe të dyja kanë logjikë.

Por ndoshta më interesantja është se në gjithë këtë debat ndonjëherë humbet njeriu.

Studenti! Studiuesi i ri! Asistenti! Profesori!

Sepse asnjë ligj nuk fillon të jetojë në ministri.

Ai fillon të jetojë në amfiteatër, në laborator, në bibliotekë, në bisedën mes studentit dhe profesorit, në pyetjen nëse një i ri sheh perspektivë këtu apo tashmë po hap faqen e ndonjë universiteti jashtë vendit.

Ndoshta pikërisht kjo është pjesa më e vështirë e gjithë historisë.

Asnjë reformë arsimore nuk fillon nga zeroja. Secila vjen në një sistem që tashmë ka zakonet, rezistencat, dobësitë dhe pritshmëritë e veta.

Historia e arsimit mban mend shumë strategji dhe reforma. Shumë fillime të reja.

Dhe pothuajse secila ka nisur me shpresën se pikërisht kjo do të jetë kthesa.

Ndoshta këtë herë vërtet do të jetë kështu. Ndoshta ligji i ri do të jetë hapi i nevojshëm drejt një arsimi të lartë më cilësor.

E ndoshta pyetja e vërtetë nuk është nëse ligji është i mirë apo i keq, por nëse jemi të gatshëm të bëjmë diçka shumë më të vështirë sesa miratimi i një ligji.

Të ndërtojmë besim në sistem.

Sepse problemi më i madh i arsimit ndonjëherë nuk është vetëm cilësia, por besimi se dijenia vërtet ka vlerë. Dhe kjo nuk ndryshohet me nene dhe paragrafë, por ndërtohet shumë më ngadalë. Dhe pikërisht për këtë arsimi ka një rregull të pakëndshëm. Kur ta kuptojmë nëse kemi marrë vendim të mirë – një gjeneratë tashmë do të ketë kaluar.

Teksti është zhvilluar në kuadër të projektit “Përfaqësim për zhvillim gjithëpërfshirës”, i mbështetur financiarisht nga Qeveria e Zvicrës përmes programit Civica Mobilitas.

Përmbajtja e këtij teksti është përgjegjësi e vetme e Forumit për Politika të Arsyeshme, IOHN dhe BIRC dhe në asnjë mënyrë nuk mund të konsiderohet se pasqyron pikëpamjet e Qeverisë së Zvicrës, Civica Mobilitas ose organizatave të saj zbatuese.

This post was originally published on this site