Qytetarët dhe qytetaria krijohen në shkolla dhe universitete

Çfarë është qytetari dhe ku e kërkojmë? A e humbasim qytetarinë, por a mund të humbasim diçka që nuk e kemi pasur? Si të konsolidojmë qytetarinë? Këto janë pyetje që u ngritën në tribunën “Qytetaria sot: Sfida franceze dhe maqedonase” nga prof. dr. Ilo Trajkovski, redaktor i serisë “Sociologjia e qytetarisë – një trilogji franceze”. “Të gjitha qëndrim qytetare meritojnë një respekt dhe nderim të barabartë,” përkujton Trajkovski, i cili me përkthimin e këtyre veprave i mundësoi publikut maqedonas të njihet me konceptet dhe mekanizmat thelbësorë karakteristike për temat sociologjike në një mënyrë të thjeshtë dhe të aksesueshme.

Ambasadori i Republikës së Francës në Maqedoni, N.E. Cyril Baumgartner, në fjalimin e tij përshëndetës theksoi arsimimin si vend ku mund dhe duhet të ndërtohet vetëdija qytetare, ndërsa prof. dr. Ratko Djev, Dekani i Fakultetit Filozofik, e kujtoi qytetarinë që mundësoi pacifikimin e zakoneve politike me të cilat çdo formë dhune është zëvendësuar.

“Demokracia fermenton në organizatat qytetare, ato janë klasa e demokracisë, por kjo nuk është e mjaftueshme. Qytetarët duhet të angazhohen më shumë në publik dhe në vendimet në vendin tonë. Problemi është se nuk lexojmë, nuk flasim mjaftueshëm, por këto vepra do të jenë një nxitje e mirë për të u bashkuar dhe gjetur më shumë zgjidhje për të gjithë ne,” mendon prof. dr. Gordan Georgiev.

Për sfidat e qytetarisë të institucionalizuar foli prof. dr. Igor Martinash, autor i “Qytetaria: një lidhje shoqërore në krizë?”. Ai theksoi se nuk ka qytetari nëse anëtarët e shoqërisë nuk kanë të njëjtën mënyrë sjelljeje dhe aftësi për t’u adaptuar ndaj ndryshimeve, pasi vetë qytetaria është shumë dinamike. “Ekspertiza dhe kompetenca duhet të jenë para së gjithash. Nuk duhet që fjala politikan, lider të jetë më e rëndësishme se diploma dhe arsimimi,” mendon prof. dr. Gordana Siljanovska Davkova.

Numrat për botën e shoqatave në Francë janë mbresëlënëse, ku ka 1.5 milion shoqata aktive, ose një për çdo 43 banorë. Në vitin 2017, çdo francez i dyti ishte anëtar i ndonjë shoqate, dhe 22 milion njerëz kryenin punë vullnetarizmi, duke investuar punë të barabartë me orët e punës të rreth 1.4 milion të punësuar me kohë të plotë. Në total, bota e shoqatave ka një buxhet total më të madh se 113 miliard euro dhe punëson 1.8 milion njerëz (ose rreth 6% të popullsisë së punësuar në Francë). Për krahasim, në Maqedoni ka rreth 7000 shoqata aktive ose një për çdo 260 banorë. Në fund të vitit 2021, pothuajse çdo i treti qytetar në Maqedoni është anëtar i ndonjë shoqate, por aktiv është vetëm çdo i pesti. Sa i përket të punësuarve, ata (të punësuarit dhe ata që angazhohen përkohësisht) përbëjnë rreth 0.7% të popullsisë së punësuar në Maqedoni.

Tribuna nxiti një diskutim frytdhënës mes të pranishmëve në ngjarje, të cilët theksuan nevojën për harmonizimin e marrëdhënies mes individit dhe kolektivitetit. “Te qytetari është e rëndësishme individualiteti, por sektori qytetar e konfirmon fuqinë e solidarizimit dhe bashkimit në lufta qytetare të përbashkëta për mirëqenien e përbashkët,” thotë Liljana Popovska nga shoqata “Instituti i Gjelbër”. Arsimimi është një aspekt kyç për qytetarinë. Qytetarët nuk lindin, ata krijohen në shkolla, në universitete. Ky është një proces i gjatë që duhet ta fillojmë sa më shpejt, mendonin profesorët dhe përfaqësuesit e sektorit qytetar që ishin të pranishëm.

Botues të publikimeve janë Qendra Maqedonase për Bashkëpunim Ndërkombëtar (MCMS) si pjesë e programit Civica Mobilitas dhe Fakulteti Filozofik pranë Universitetit “Shën Kirili dhe Metodi” në Shkup.