Fuqia jonë, planeti ynë: Sektori civil prijës i ndryshimeve

Çdo vit, 22 prilli na kujton se planeti nuk mbrohet vetëm nga premtimet madhështore, por nga puna e përditshme, vendimet, zgjidhjet praktike dhe komunitetet që e dinë se kanë fuqinë për të bërë një ndryshim. Motoja e Ditës së Tokës e këtij viti, “Fuqia jonë, planeti ynë”, është veçanërisht e lidhur fort me punën e organizatave të shoqërisë civile që, përmes njohurive, aktivizmit dhe punës së drejtpërdrejtë me qytetarët, e shndërrojnë ndërgjegjësimin mjedisor në veprime konkrete.

Civika mobilitas e njohu dhe e mbështeti rolin e organizatave të shoqërisë civile në luftën për të mbrojtur planetin përmes mbështetjes konkrete financiare dhe programore.

Në kuadër të programit, janë ndarë 46 grante për mbrojtjen e mjedisit për 34 organizata, me një buxhet të përgjithshëm prej 75.729.198 denarë. Kjo përfaqëson 7,9 për qind të buxhetit të përgjithshëm. Civika mobilitas qëndron fuqishëm pas këtij vizioni përmes mbështetjes së vazhdueshme të sektorit civil dhe pas këtyre shifrave janë organizata që punojnë në shkolla, komuna, vendbanime, bashkësi lokale, me të rinjtë, me personat me aftësi të kufizuara, me institucionet dhe me qytetarët që duan një mjedis jetësor më të shëndetshëm dhe që dëshmojnë çdo ditë se planeti ynë varet pikërisht nga fuqia jonë.

Një urë midis qytetarëve dhe ndryshimeve

Përfituesit e granteve të Civika mobilitas janë të vetëdijshëm për rolin e tyre si urë lidhëse midis qytetarëve dhe institucioneve, midis dijes dhe zakonit, midis problemit dhe zgjidhjes.

Qendra për Ndryshimet Klimatike (QNK) thotë se nuk mjafton t’i thuash një qytetari se duhet të ndash mbeturinat nëse nuk ka ku ta bëjë këtë. Kjo fjali e përmbledh thelbin e punës së organizatave të shoqërisë civile, jo vetëm për të rritur ndërgjegjësimin, por edhe për të krijuar kushtet për veprim. Në të njëjtën frymë, Qendra për Aktivizëm Rinor “Krik” thekson se roli i tyre është ta bëjnë ndërgjegjësimin mjedisor të kuptueshëm dhe të zbatueshëm, përmes punës “në terren”, duke përfshirë personat me aftësi të kufizuara në aktivitete të gjelbra dhe duke ndërtuar zakone, jo vetëm njohuri.

Qendra për Burime Mjedisore (REC), Eko Logik dhe Florozon e theksojnë rëndësinë e krijimit të një kulture ekologjike përmes arsimit joformal dhe mjeteve inovative të të nxënit. Kjo do të thotë edukim afatgjatë i nxënësve, mësuesve dhe komuniteteve rreth ndryshimeve klimatike dhe mbrojtjes së mjedisit. “Natyra” nga Struga thekson se organizatat e shoqërisë civile funksionojnë si ndërmjetës midis sistemit institucional dhe qytetarëve, duke kontribuar në transparencë dhe pjesëmarrje më të madhe në hartimin e politikave. Njësiti i skautëve “Krste Jon Strugë” e sheh rolin e sektorit të shoqërisë civile edhe përmes mobilizimit të vullnetarëve dhe udhëheqësve lokalë për të krijuar ndryshime afatgjata dhe për të ushtruar presion mbi zbatimin e politikave të miratuara.

Instituti i Gjelbër, nga ana tjetër, ngre çështjen se mbetjet biologjike nuk janë problem, por një burim që mund të ripërdoret. Ata lidhin qytetarët me institucionet, përkthejnë temat komplekse mjedisore në një gjuhë të kuptueshme për komunitetin dhe krijojnë kushte që ndërgjegjësimi të bëhet zakon.

Arritje që flasin vetë

Ndikimi i përfituesve të granteve shihet më së miri në ndryshimet konkrete që ata krijojnë në terren, duke demonstruar se si kjo fuqi përkthehet në veprim.

CMA “Krik” nëpërmjet Qendrës së Terapisë së Punës “Krikni” zhvillon modele praktike për riciklimin e letrës dhe ripërdorimin e saj në produkte krijuese dhe funksionale. Në këtë mënyrë, reduktimi i mbeturinave lidhet me përfshirjen sociale dhe praktikat e gjelbra bëhen pjesë e punës rinore dhe sociale.

“Ideja është të lidhim ekologjinë, mbrojtjen e mjedisit dhe qasjen në një mjedis të shëndetshëm me punën rinore dhe sociale, gjë që rrallë bëhet sistematikisht në Maqedoni”, theksojnë nga CMA “Krik”.

REC ka investuar në arsim, trajnime, manuale dhe fushata ndërgjegjësimi publik për vite me radhë, duke krijuar një themel për brezat që e kuptojnë më mirë ndryshimin e klimës dhe rolin e tyre në mbrojtjen e mjedisit. Eko Logik punon për ta shndërruar njohurinë në kujdes të përditshëm, përmes edukimit informal, iniciativave të gjelbra dhe pjesëmarrjes aktive të qytetarëve. Florozon thekson projektin e partneritetit me REC dhe Eko Logik për një ekonomi qarkore në menaxhimin e mbetjeve organike, përmes të cilit arrin ta sjellë temën e mbetjeve bio më afër qytetarëve, nxënësve dhe komuniteteve lokale.

Në Strugë, NJS “Krste Jon Strugë” ka një histori të gjatë pune që lidhet me mbrojtjen e Liqenit të Ohrit, kallamishteve, biodiversitetit, monitorimit të ujit dhe ajrit, efikasitetit të energjisë dhe ekoturizmit. Natyra Strugë, përmes veprimeve të pastrimit në terren, programeve edukative për të rinjtë dhe fushatave mbi sfidat klimatike dhe mjedisore, plotëson këtë kontribut lokal.

CKP tregon se si sistemet lokale mund të kalojnë nga ideja në realitet. Në Gazi Babë, Tetovë dhe Aerodrom, organizata po punon për të futur në përdorim përzgjedhjen primare të mbeturinave plastike. Në vendbanimet pilot, siç thonë nga organizata “përzgjedhja e mbeturinave nuk është më vetëm një plan në letër, por pjesë e jetës së përditshme“.

Duke parë drejt së ardhmes: Nga sukseset lokale te ndryshimet sistemike

Përfituesit e granteve pajtohen se hapi tjetër nuk është vetëm më shumë aktivitete, por vazhdimësi më e madhe, bashkëpunim më i fortë dhe zgjidhje që do të zgjasin. Nevojiten sisteme që do të funksionojnë edhe pasi të përfundojnë projektet, arsim që do të krijojë zakone që në moshë të re dhe institucione që do t’i njohin organizatat e shoqërisë civile si partnerë në tranzicionin e gjelbër. Për “Krik”, e ardhmja është në zgjerimin e modeleve që tashmë funksionojnë dhe në integrimin e praktikave të gjelbra në shërbimet sociale dhe punën me të rinjtë. Për REC dhe Eko Logik, edukimi i vazhdueshëm i të rinjve është çelësi, sepse aty krijohen vlerat që formësojnë të ardhmen. Florozon dhe Instituti i Gjelbër e shohin fazën tjetër në menaxhimin më të qëndrueshëm të mbeturinave, zhvillimin e një ekonomie qarkore dhe zgjidhje konkrete lokale për bio-mbeturinat. IPO “Krste Jon Strugë” dhe “Natyra” nga Struga e theksojnë nevojën për bashkëpunim më të fortë midis shkollave, komunave, bizneseve, institucioneve dhe qytetarëve, si dhe vazhdimin e veprimeve lokale që krijojnë kujdes afatgjatë për burimet natyrore.

QNK e emërton thelbin e kësaj të ardhmeje me tre fjalë: vazhdimësi, masë dhe besim midis qytetarëve dhe institucioneve. Vazhdimësi, sepse zakonet ekologjike ndërtohen çdo ditë. Masivitet, sepse historitë lokale të suksesit duhet të zgjerohen në çdo komunë. Besim, sepse qytetarët do të vazhdojnë të zgjedhin, të marrin pjesë dhe të kujdesen vetëm nëse e dinë se puna e tyre ka vërtet rezultat.

Në Ditën e Tokës, puna e këtyre organizatave tregon se fuqia për ndryshim ekziston tashmë në komunitetet tona. Është te të rinjtë që mësojnë, te qytetarët që votojnë, te vullnetarët që dalin në terren, te organizatat që krijojnë zgjidhje dhe te institucionet që zgjedhin të bashkëpunojnë. Fuqia jonë qëndron në veprimin tonë kolektiv. Planeti ynë varet nga ne që e përdorim këtë fuqi çdo ditë.