Kontributi i organizatave të shoqërisë civile në lirinë e medias

“Formësimi i një të ardhmeje në paqe” është mesazhi global nën të cilin festohet 3 Maji i këtij viti – Dita botërore e lirisë së shtypit, kushtuar rolit të gazetarisë në mbrojtjen e të drejtave të njeriut, proceseve demokratike dhe interesit publik.

Dita festohet që nga viti 1993, pas një vendimi të Kombeve të Bashkuara dhe një rekomandimi nga UNESCO, me qëllim që të theksohet rëndësia e lirive të medias, por edhe për të nxjerrë në pah rreziqet dhe presionet me të cilat përballen gazetarët në të gjithë botën.

Në kontekstin vendas, këto procese mbështeten në një masë të konsiderueshme në sektorin e shoqërisë civile, i cili përmes iniciativave të ndryshme kontribuon në forcimin e standardeve profesionale, debatit publik dhe edukimin mediatik. Programi Civika mobilitas ka mbështetur vazhdimisht iniciativa të tilla në vitet e fundit, që synojnë zhvillimin e sferës mediatike dhe forcimin e shoqërisë së informuar.

Me rastin e ditës së sotme, biseduam me përfaqësues të Institutit Maqedonas të Medias (MIM), një nga përfituesit e granteve të Civika mobilitas, rreth pikëpamjeve të tyre mbi rolin e organizatave të shoqërisë civile, arritjet e tyre, sfidat me të cilat përballen, si dhe perspektivat për zhvillimin e ardhshëm të lirisë së medias.

“Organizatat e shoqërisë civile luajnë një rol kyç në mbrojtjen dhe promovimin e lirisë së medias përmes mbështetjes së vazhdueshme për gazetarët, forcimit të standardeve profesionale dhe avokimit për politika më të mira”, thanë nga MIM.

Sipas tyre, ata veprojnë si një korrigjues për institucionet, por edhe si partner për komunitetin mediatik, duke ofruar një hapësirë për dialog, reflektim kritik dhe një përgjigje të përbashkët ndaj kërcënimeve ndaj lirisë së shprehjes. Në kontekstin maqedonas, ky rol është veçanërisht i rëndësishëm për shkak të dobësive strukturore afatgjata në sferën mediatike.

MIM theksojnë se puna e tyre për vite me radhë ka synuar forcimin e gazetarisë cilësore përmes edukimit, analizës dhe debateve publike, si dhe promovimin e edukimit mediatik.

“Për 25 vjet, MIM ka dhënë çmimet për historinë më të mirë hulumtuese, me qëllim inkurajimin dhe promovimin e gazetarisë cilësore, profesionale dhe të përgjegjshme, në interes të publikut dhe në avancimin e proceseve demokratike në vend. MIM ishte pjesë e procesit të përfshirjes së edukimit mediatik në arsimin fillor, gjatë të cilit u trajnuan më shumë se 10,000 arsimtarë në të gjithë vendin”, shtuan ata.

Instituti mbështet në mënyrë aktive zhvillimin e kapaciteteve të gazetarëve dhe redaktorëve, veçanërisht në mediat lokale. Përmes kërkimeve, trajnimeve dhe vizitave studimore, MIM merr pjesë vazhdimisht në përmirësimin e situatës në sferën e medias, duke luftuar dezinformimin dhe duke promovuar mediat që i shërbejnë interesit publik.

Në të njëjtën kohë, ata paralajmërojnë se situata në media mbetet e brishtë. “Sfida më e madhe për lirinë e medias mbetet pozicioni i brishtë ekonomik dhe profesional i medias dhe gazetarëve.”

Sipas tyre, presionet politike dhe ekonomike, autocensura dhe përhapja e dezinformimit kërcënojnë seriozisht rolin e gazetarisë si një shtyllë e demokracisë. Këto probleme janë veçanërisht të theksuara në mesin e mediave lokale, të cilat shpesh operojnë me burime të kufizuara dhe pa mbështetje të mjaftueshme institucionale.

Përmes Civika mobilitas deri më tani janë mbështetur gjithsej 30 projekte që lidhen drejtpërdrejt me organizatat që punojnë në fushën e informacionit, komunikimit dhe medias dhe me një buxhet prej mbi 60 milionë denarësh.

Për shembull, për herë të parë në vendin tonë, u krijua një Program për gazetaret gratë falë projektit “Gazetaret gratë për një shoqëri civile më të fortë”, përmes të cilit njëzet gazetare kaluan nëpër procese mentorimi dhe trajnimi dhe krijuan 35 përmbajtje mediatike mbi tema të tilla si barazia gjinore, të drejtat e njeriut dhe pozicioni i komuniteteve të margjinalizuara. Me këtë, Platforma për gazetari dhe analizë investigative – PINA hapi një hapësirë të re për zëra që rrallë marrin dukshmëri.

Në të njëjtën kohë, Instituti Maqedonas i Medias, në partneritet me Këshillin Kombëtar të Organizatave të Personave me Aftësi të Kufizuara të Maqedonisë, zbatoi fushatën “E ngjashme-E njëjtë”, përmes së cilës gazetarët dhe organizatat e shoqërisë civile krijuan së bashku përmbajtje mediatike dhe hapi një debat publik mbi të drejtat dhe dukshmërinë e personave me aftësi të kufizuara. Me trajnime, video-histori dhe ngjarje publike, u forcua bashkëpunimi midis medias, institucioneve dhe organizatave.

Lufta kundër dezinformimit mori një përgjigje të fortë përmes punës së Qendrës për Liri – CIVIL, platforma mediatike e së cilës publikoi mbi 2,500 përmbajtje dhe përfshiu më shumë se 300 bashkëbisedues, paralelisht me formimin e një rrjeti monitorimi prej mbi 650 personash për të ndjekur proceset zgjedhore dhe çështje të tjera të ndjeshme shoqërore.

Në një përpjekje për të vendosur standarde të qarta profesionale në hapësirën online, Shoqata e Zhvillimit të Medias Onlimit Media, Shoqata e Gazetarëve të Maqedonisë dhe Këshilli i Etikës në Media i Maqedonisë iniciuan krijimin e platformës promedia.mk – një regjistër që bashkon mbi 150 media online dhe përfaqëson një mekanizëm të rëndësishëm për vetërregullim.

Paralelisht, Instituti RESIS ka ndërtuar një rrjet prej më shumë se 50 organizatash të shoqërisë civile dhe ka kryer kërkime dhe analiza që ndikojnë drejtpërdrejt në krijimin e politikave mediatike dhe forcimin e kapaciteteve institucionale. Ndërkohë, Qendra për Gazetari Investigative SCOOP ka hapur tema me interes të lartë publik përmes dokumentarëve, nga shëndeti dhe mjedisi deri te siguria e gazetarëve, duke kontribuar në një debat më të gjerë rajonal.

Këta shembuj tregojnë se mbështetja e sektorit të shoqërisë civile nuk do të thotë vetëm financim i projekteve, por edhe krijimi i mjeteve, njohurive dhe platformave konkrete që ndryshojnë ekosistemin mediatik.

Duke parë përpara, MIM theksojnë se investimi i vazhdueshëm në standardet profesionale, sigurinë dhe pavarësinë e gazetarëve, përmirësimin e politikave mediatike me qëllim krijimin e kushteve për funksionimin e qëndrueshëm të medias dhe zhvillimin e industrisë, si dhe në njohuritë mediatike të qytetarëve është thelbësor.

Në të njëjtën kohë, është e nevojshme të forcohet strategjikisht roli i gazetarëve dhe medias në mjedisin modern digjital, ku dezinformimi, presionet dhe shpejtësia e informacionit e bëjnë përgjegjësinë e tyre edhe më të rëndësishme.

“Një bashkëpunim më i fortë midis medias, sektorit të shoqërisë civile dhe institucioneve është gjithashtu i nevojshëm”, shtuan nga MIM.

Civika mobilitas, nëpërmjet mbështetjes së këtyre iniciativave, vazhdon të luajë një rol të rëndësishëm në krijimin e një shoqërie të informuar dhe në mbrojtjen e interesit publik, veçanërisht në kohën e ndryshimeve të shpejta mediatike dhe teknologjike.