Na duhet vetëm një rast!

Të rinjtë nga rajoni i Pollogut kërkojnë kushte për të qëndruar, jo arsye për t’u larguar.

“Çdo mik i dytë i imi është tashmë në Gjermani. Unë ende hezitoj, dua të qëndroj, por nuk shoh ndonjë perspektivë”, thotë Arbeni, një programues 24-vjeçar nga Tetova, i cili përballet me të njëjtën pyetje çdo ditë: të qëndrojë apo të largohet. Shumica e bashkëmoshatarëve të tij e kanë marrë tashmë vendimin e tyre.

Historia e tij nuk është një rast i izoluar. Ajo pasqyron realitetin e mijëra të rinjve nga rajoni i Pollogut që çdo ditë mendojnë për largimin. Pas statistikave janë histori njerëzore, shpresa, zhgënjime dhe familje që i dërgojnë fëmijët e tyre jashtë vendit.

Numrat flasin, por njerëzit flasin më me zë të lartë

Emigrimi i të rinjve është një nga fenomenet më të diskutuara në shoqëri, i cili ngre pyetje serioze rreth të ardhmes së vendit. Sipas hulumtimit “Statusi dhe arsyet për migrimin e të rinjve nga Rajoni i Pollogut“, të realizuar në nëntor 2024 si pjesë e projektit “Fuqizimi i të rinjve: Inkurajimi i angazhimit qytetar dhe sipërmarrjes në Rajonin e Pollogut“, gjysma e të rinjve në Pollog (50.4%) besojnë se largimi ndodh më shpesh menjëherë pas përfundimit të arsimit të mesëm. Përgjigjet erdhën nga mbi 500 të rinj të moshës 15 deri në 29 vjeç, të anketuar nëpërmjet mediave sociale, shkollave të mesme dhe fakulteteve në Pollog.

Motivet kryesore janë të qarta: standarde më të mira jetese (80%) dhe mundësi më të mira punësimi (78%). Është interesante të theksohet se deri në 87.10% e të anketuarve që emigrojnë nuk janë anëtarë të partive politike. Kjo tregon qartë lodhjen nga përkatësia partiake tek të rinjtë dhe mosbesimin ndaj partive politike.

Fatkeqësisht, sistemi ndonjëherë i dekurajon të rinjtë në vend që t’i mbështesë, si në rastin e Anës, një 23-vjeçare e diplomuar në ekonomi, e cila ëndërron të hapë një agjenci marketingu. Kur ajo ndërmori hapat e parë drejt realizimit të kësaj ideje, ajo hasi në pengesa.

“Kam ide dhe energji, por kur shkoj në komunë, humbem  në dokumente dhe burokraci. Ndihem sikur po më thonë: ‘Nuk je e mirëpritur’”, thotë ajo.

Përshtypja e saj nuk është unike. Shumë të rinj i bëjnë jehonë të njëjtit mesazh: “Nuk është vetëm rroga. Dua të punoj në një sistem të drejtë, pa përkatësi dhe lidhje partiake. Dua të di që puna ime vlerësohet.”

Këto zëra konfirmojnë realitetin, të rinjtë nuk largohen sepse duan, por sepse ndiejnë se nuk kanë zgjidhje tjetër.

Këto sfida u trajtuan drejtpërdrejt nga projekti “Fuqizimi i të rinjve: Inkurajimi i angazhimit qytetar dhe sipërmarrjes në Rajonin e Pollogut”, i zbatuar nga katër organizata: ADI (Asociacioni për Iniciativë Demokratike) Gostivar, Qendra për Arsim dhe Zhvillim Tearcë, Instituti për Lidership dhe Politika Publike Tetovë dhe Instituti për Ndryshim Shoqëror InSoK Tetovë, me mbështetjen e Civika mobilitas.

Gjatë vitit 2025, në disa komuna të rajonit të Pollogut, më shumë se 150 të rinj u ulën në tryezë për herë të parë në kushte të barabarta me sipërmarrës të suksesshëm dhe aktivistë qytetarë. Pesë ngjarje rrjetëzimi u ofruan atyre diçka që rrallë e gjejnë në jetën e përditshme, një hapësirë për të folur, për të ndarë përvoja dhe për të krijuar kontakte për nisma të ardhshme.

Paralelisht, të rinjtë iu nënshtruan trajnimeve dy-ditore mbi angazhimin qytetar dhe sipërmarrjen, ku fituan aftësi praktike udhëheqëse të zbatueshme në jetën reale. Në punëtoritë mbi avokimin qytetar lokal, ata mësuan se si të ngrenë zërin e tyre aty ku merren vendime. Në debatet publike, gjetjet e hulumtimit mbi migrimin u diskutuan hapur me palët e interesuara. Në Gostivar u mbajt një aktivitet i përbashkët për të promovuar zanatet dhe vlerat tradicionale, ndërsa në Tearcë, organizatat e shoqërisë civile dhe prodhuesit lokalë të ushqimit u mblodhën në një vend. Ideja e organizatave zbatuese të projektit është të forcojnë kapacitetet e lidershipit dhe sipërmarrjes së të paktën 190 të rinjve nga Pollogu dhe të diskutojnë dokumentin e politikave publike të përgatitura tashmë me propozime për zgjidhje konkrete mbi migrimin me qeveritë lokale dhe palët e interesuara përkatëse në rajon.

Sektori i biznesit dhe komunat, çelësi është në duart e tyre

Për të qëndruar, të rinjtë kanë nevojë për kushte specifike: punë të qëndrueshme dhe të paguara mirë, mundësi për zhvillim profesional, një kulturë pune gjithëpërfshirëse, të lirë nga ndikimet partiake dhe mbështetje për startup-et dhe inovacionin.

“Nëse do të kishim fonde për biznese të reja, shumë prej nesh do të qëndronin. Nuk po kërkojmë lëmoshë, po kërkojmë një mundësi”, thotë Ana.

Komunat në rajonin e Pollogut luajnë një rol kyç në krijimin e asaj klime përmes zonave industriale, lehtësirave tatimore, investimeve në infrastrukturë dhe mbështetjes për iniciativat sipërmarrëse të të rinjve. Ky rol njihet edhe nga Azra Sadiki, zyrtare për të rinjtë në komunën e Gostivarit.

“E dimë që të rinjtë po largohen. Nëse nuk investojmë tek ata, do të mbetemi me fshatra dhe qytete të zbrazëta. Detyra jonë është t’u japim atyre një arsye për të qëndruar”, thekson ajo.

Pollogu ka potencial, vetëm duhet dikush ta njohë atë. Pavarësisht të gjitha sfidave, rajoni i Pollogut fsheh potencial të konsiderueshëm: një pozicion të favorshëm gjeografik për tregtinë rajonale, një popullsi të re që mund të jetë një nxitës i ndryshimit, diversitet të pasur kulturor dhe burime natyrore për agrobiznesin dhe ekoturizmin.

“Kemi male, kemi tokë, kemi kulturë. Na duhet vetëm një sistem që e njeh këtë”, thotë Arbeni.

Krijimi i kushteve më të mira për sektorin e biznesit në rajon është i nevojshëm për të krijuar vende pune tërheqëse dhe për të mbajtur të rinjtë. Por kjo kërkon vullnet politik dhe një rol aktiv të qeverisjes vendore. Komunat nuk duhet të jenë vetëm administratore, ato duhet të jenë nxitës të vërtetë të zhvillimit ekonomik.

Nëse të rinjtë shohin një perspektivë, ata do të qëndrojnë. Nëse jo, ata do të vazhdojnë të largohen.

“Dua të qëndroj. Dua që të ndërtojmë këtu, të jetojmë këtu. Na duhet vetëm një rast”, thotë Ana.